Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510



GII TOÁN HÓA HC
VÀ NGH THUT M THC

I. t vn đ
Sau khi bài vit “Bài toán kinh đin ca Hóa hc: bài toán 9 cách gii” ca tôi ph bin
tr li trên các din đàn mng (trc đó đã tng đc post lên forum ca CLB Gia s Hà Ni
nm 2006), tôi đã nhn đc khá nhiu thông tin thú v, rt nhiu Topic, Entry và c Email
phn hi (đa s là ca các giáo viên) vi nhng tiêu đ rt hp dn nh: “Bài toán kinh đin đã
lùi vào lch s”, “Bài toán kinh đin đã không còn là 9 cách gii”, “Cách th 10 cho bài toán
ca Sao bng”, … Qu tht là rt vui khi thy bài vit ca mình đn đc vi s đông bn đc
và to ra mt s thách đ nho nh cho nhng ai mun phát trin bài toán này, nhng cng phi
bt ci cho cái s hiu thng ca tui tr. Cm hng đó làm tôi mun vit bài này, nh mt
câu chuyn vui v cho tt c mi ngi.
Gii mt bài toán Hóa hc bng nhiu phng pháp là mt trong nhng ni dung quan
trng trong ging dy Hóa hc  trng ph thông nhm kích thích kh nng sáng to và t duy
ca hc sinh. Nh tôi đã tng đ cp trên mt din đàn:
“Phng pháp Giáo dc  ta hin nay còn rt gò bó và hn ch tm suy ngh, sáng to ca
hc sinh. Bn thân các em hc sinh, khi đi mt vi mt bài toán cng thng có tâm lý t hài
lòng sau khi đã gii quyt đc nó bng mt cách nào đó, mà cha ngh đn chuyn ti u hóa
bài toán, gii quyt nó bng cách nhanh nht. Gii quyt mt bài toán Hóa hc bng nhiu cách
khác nhau là mt cách rt hay đ phát trin t duy và rèn luyn k nng hc Hóa ca mi ngi,
giúp ta có kh nng nhìn nhn vn đ theo nhiu hng khác nhau, phát trin t duy logic, s
dng thành tho và vn dng ti đa các kin thc đã hc. i vi giáo viên, suy ngh v bài toán
và gii quyt nó bng nhiu cách còn là mt hng đi có hiu qu đ tng quát hóa hoc đc
bit hóa, liên h vi nhng bài toán cùng dng, điu này góp phn h tr, phát trin các bài tp
hay và mi cho hc sinh.”
Tuy nhiên, vic rèn luyn vic gii toán Hóa hc bng nhiu phng pháp nhm hng

T các d kin ca đ bài, ta có th d dàng nhn ra các “du hiu nhn bit” ca các
phng pháp gii toán quen thuc (^^ cái này thì tôi ch dám trình bày bng ngôn ng nói, trc
tip ti lp hc thôi). ó là:
- Phng pháp đi s thông thng
- Phng pháp đa thêm s liu
- Phng pháp trung bình và k thut đng chéo
- Phng pháp đng chéo
- Phng pháp phân tích h s và ng dng
- Phng pháp bo toàn nguyên t và khi lng
-  bt bão hòa k
Tt nhiên là  đây các phng pháp này đan xen ln nhau và khó có th phân bit rch ròi
vi nhau, đng thi, cng có khó có th ch dùng mt phng pháp mà có th gii quyt trn
vn đc bài toán.
2. Xào nu
Các phng trình phn ng xy ra trong bài nh sau:
- Khi đt cháy:
Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510


22 2 2 2
26 2 2 2
36 2 2 2
5
2
2
7
2 3
2
9
3 3

Gi s mol các khí trong 24,8 gam hn hp X ln lt là x, y, z mol
và s mol các khí trong 0,5 mol hn hp X ln lt là kx, ky, kz mol
T gi thit, ta có h phng trình:
22
26 26
CH
CH CH
26 30 42 24,8
0, 4
%V 50%
331,6
0,2
%V %V 25%
0,5
1, 6
2 0,625
xyz g
xmol
xyz mol
yz mol
kx ky kz mol
k
kx kz mol
++=
⎧
=
⎧
⎪
=
⎧

0,5
0,625
2 1,25
%V %V 25%0, 25
0,5
24,8( 3 3 )
26 30 42
1, 6
xyz mol
xmol
xz
yz mol
xyz
Mxyz
⎧
⎪
++=
⎪
=
⎧
=
⎧
⎪
⎪
+= = → →
⎨⎨⎨
====
⎩
⎪
⎪

=−= −×= → = → = =

Do đó, CTPT trung bình  trên có th vit thành
16
9
x
x
CH

Do phn ng cng Brom bin Hydrocacbon đã cho thành hp cht no, nên CTPT ca sn
phm là:
16 2
2
9
9
x
x
x
CH Br
+
vi
2 0,625 2 9
2 2,5
90,5
xx
4
×
+= = → =
Vy CTPT trung bình ca hn hp X là
94

==
⎩
⎪
⎪
⎩
++=
⎩

Cách 4:
Phng pháp trung bình +Phng pháp bo toàn nguyên t và khi lng +
Phng pháp đng chéo.
Gi CTPT trung bình ca c hn hp X là
x
y
CH

Áp dng đnh lut bo toàn nguyên t và khi lng, ta có:
1, 6 2 16
24,8 1,6 2 21,6 1,8
1, 8 9
CXH C
y
mmm g n mol
x
×
=−= −×= → = → = =

Do đó, CTPT trung bình  trên có th vit thành
16
9



Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510


(C
2
H
2
, C
2
H
6
) (C = 2)
C
3
H
6
(C = 3)
C =
9
4
4
1
4
3
75%
25%

- Theo s H trung bình:

trong đó
k
là s liên kt  trung
bình ca hn hp X và a là s mol ca 24,8 gam hn hp X.
T phn ng ca X vi Br
2
, ta có:
2
0,625
1, 25
0,5
Br
X
n
k
n
== =

Do đó, CTPT trung bình ca X là
20,5xx
CH
−

Ta vit li phn ng cháy:
22
20,5
( 0,25)
xx
CH xCO x HO
−

⎪
−=
⎩
⎪⎪
=
⎩
⎩
⎪
⎨

Vy CTPT trung bình ca hn hp X là
94
4
CH

T đây, ta d dàng có s mol ca 24,8g X là 0,8 mol. Và h phng trình:
22
26 26
CH
CH CH
0,8
%V 50%
0, 4
3 3 1,6
%V %V 25%
0, 2
2331,8
xyz mol
xmol
xyz mol

−
trong đó
k
là s liên kt  trung
bình ca hn hp X và a là s mol ca 24,8 gam hn hp X.


Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510


T phn ng ca X vi Br
2
, ta có:
2
0,625
1, 25
0,5
Br
X
n
k
n
== =

Do đó, CTPT trung bình ca X là
20,5xx
CH
−

Ta vit li phn ng cháy:

=
=
⎪⎪
→→
⎨⎨
=
⎪
−=
⎩
⎪⎪
=
⎩
⎩
⎪
⎨

Vy CTPT trung bình ca hn hp X là
94
4
CH

Áp dng phng pháp đng chéo cho hn hp X ta có:
- Theo s C trung bình:
(C
2
H
2
, C
2
H

2
(H = 2)
50%
50%
2
2
H = 4

T đó, ta cng thu đc kt qu nh các cách làm trên.
Cách 7:
Phng pháp trung bình +  bt bão hòa k +Phng pháp bo toàn nguyên
t và khi lng + Phng pháp phân tích h s và ng dng + Phng pháp đi s

Gi CTPT trung bình ca c hn hp X là
222
x
x
CH
k
+
−
trong đó
k
là s liên kt  trung
bình ca hn hp X.
T phn ng ca X vi Br
2
, ta có:
2
0,625

k
−
=
−

Áp dng kt qu này vào bài toán đã cho, ta d dàng có
0,8
X
nmol
=

T đây, ta d dàng có h phng trình:
22
26 26
CH
CH CH
0,8
%V 50%
0, 4
3 3 1,6
%V %V 25%
0, 2
2331,8
xyz mol
xmol
xyz mol
yz mol
xyz mol
++=
⎧

T phn ng ca X vi Br
2
, ta có:
2
0,625
1, 25
0,5
Br
X
n
k
n
== =

2
24,8 1,6 2 21,6 1,8
CXH C C
mmm
O
g
nmoln=−= −×= → = =

Trong bài ging “Phng pháp phân tích h s và ng dng trong vic gii nhanh bài
toán Hóa hc” tôi có nêu mt kt qu rt quan trng là:
22
1
HO CO
X
nn
n

H
2
, C
2
H
6
) (C = 2)
C
3
H
6
(C = 3)
C =
9
4
4
1
4
3
75%
25%

- Theo s H trung bình:
(C
2
H
6
, C
3
H

k
là s liên kt  trung
bình ca hn hp X và a là s mol ca 24,8 gam hn hp X.
T phn ng ca X vi Br
2
, ta có:
2
0,625
1, 25
0,5
Br
X
n
k
n
== =

Do đó, CTPT trung bình ca X là
20,5xx
CH
−
(1)
Gi CTPT trung bình ca c hn hp X là
x
y
CH

Áp dng đnh lut bo toàn nguyên t và khi lng, ta có:
1, 6 2 16
24,8 1,6 2 21,6 1,8

26 26
CH
CH CH
0,8
%V 50%
0, 4
3 3 1,6
%V %V 25%
0, 2
2331,8
xyz mol
xmol
xyz mol
yz mol
xyz mol
++=
⎧
=
⎧
=
⎧
⎪⎪
++= → →
⎨⎨⎨
==
==
⎩
⎪
⎪
⎩


Do đó, CTPT trung bình ca X là
20,5xx
CH
−
(1)
Gi CTPT trung bình ca c hn hp X là
x
y
CH



Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510


Áp dng đnh lut bo toàn nguyên t và khi lng, ta có:
1, 6 2 16
24,8 1,6 2 21,6 1,8
1, 8 9
CXH C
y
mmm g n mol
x
×
=−= −×= → = → = =

Do đó, CTPT trung bình  trên có th vit thành
16
9

H
6
(C = 3)
C =
9
4
4
1
4
3
75%
25%

- Theo s H trung bình:
(C
2
H
6
, C
3
H
6
) (H = 6)
C
2
H
2
(H = 2)
50%
50%

k
n
== =

2
24,8 1,6 2 21,6 1,8
CXH C C
mmm
O
g
nmoln=−= −×= → = =

Trong bài ging “Phng pháp phân tích h s và ng dng trong vic gii nhanh bài
toán Hóa hc” tôi có nêu mt kt qu rt quan trng là:
22
1
HO CO
X
nn
n
k
−
=
−

Áp dng kt qu này vào bài toán đã cho, ta d dàng có
0,8
X
nmol
=

3
0, 4
2
XHO
CH
nn
nm
ol
−
→= =

T đó ta cng d dàng tìm đc đáp s nh các cách làm trên.
Cách 12: Phng pháp trung bình +  bt bão hòa k + Phng pháp đi s +
Phng pháp phân tích h s và ng dng

Gi CTPT trung bình ca c hn hp X là
222
x
x
CH
k
+
−
trong đó
k
là s liên kt  trung
bình ca hn hp X và a là s mol ca 24,8 gam hn hp X.
T phn ng ca X vi Br
2
, ta có:

14 0,5 24,8
1, 8

4
0,8
0, 25 1, 6
0,8
ax
x
ax
a
ax
a mol
⎧
⎧
−=
⎧
=
=
⎪⎪
→→
⎨⎨
=
⎪
−=
⎩
⎪⎪
=
⎩
⎩

CH
nn
nm
ol
−
→= =

T đó ta cng d dàng tìm đc đáp s nh các cách làm trên.
III. Mt bài tp tng t
t cháy hoàn toàn 11g hn hp A cha axetilen, propilen và metan thu đc 12,6 gam
nc. Mt khác, 5,6 lít hn hp trên phn ng va đ vi dung dch cha 50 gam Brom. Xác
đnh thành phn phn trm v th tích ca hn hp ban đu. Bit các th tích khí đc đo  điu
kin tiêu chun.
( Bài tp 16, trang 211, sách Gii toán Hóa hc 11, Lê Trng Th (ch biên))

Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510



IV. Tng kt
1,
Nh đã nói  trên, bài toán này cùng vi “Bài toán kinh đin 15 cách gii” hn s là mt
b đôi siêu kinh đin trong dy và hc v phng pháp gii toán Hóa hc (^^ và nu có th, xin
hãy ghi tên ca Sao bng lnh giá kèm theo bài toán đó).
Thc s bn thân tôi cng khá bt ng, vì bài toán này đã hi t khá đy đ nhng phng
pháp gii toán riêng nht ca Sao bng lnh giá nh: đng chéo, phân tích h s và ng dng,
gii toán vi đ bt bão hòa, ….
2, 12 cách làm  trên, nu xét riêng tng cách mt thì đu là cách làm hay và nhiu ý
ngha v lý lun và t duy. Nhng đt trong tng th mt bài vit chc s gây ra s “nhàm”, s
“ngán” cho ngi đc (^^ cng ging nh khi đc n quá nhiu món ngon cùng lúc vy).

Hình không gian - chuyên đ: Khong cáchPhng pháp đng chéo: sau 2 nm, có gì mi

Phng pháp vect trong gii toán hình hc không gian

Khái nim đ bt bão hòa và ng dng trong gii toán

Phng pháp ghép n s - nhng bin đi đi s

Bài toán kinh đin ca Hóa hc: bài toán 9 cách gii

Quy tc vit công thc Cu to theo Lewis, CTCT + Dng lai hóa + Hình hc phân t

Mt bài Hóa thi H nm 2006Chin thut chn ngu nhiên trong bài thi trc nghim Hóa hc

Chuyn đi các công thc biu din phân t đng

Phân tích h s cân bng ca phn ng và ng dng trong gii nhanh bài toán hóa hc
Các bài ging ca Sao bng lnh giá – V Khc Ngc có th đc s dng, sao chép,
in n, phc v cho mc đích hc tp và ging dy, nhng cn phi đc chú thích rõ ràng v
tác gi.
Tôn trng s sáng to ca ngi khác cng là mt cách đ phát trin, nâng cao kh