Tổng quan về Báo cáo tài chính!
Lý do đơn giản và dễ thấy nhất là để biết trạng thái tài chính của một tổ chức (lợi nhuận,
phi lợi nhuận) nhằm đưa ra các quyết định phù hợp. Ví dụ, bạn định mua một ngôi nhà chẳng
hạn, bạn cần biết bạn hiện đang có bao nhiêu tiền (đã tiết kiệm đủ bao nhiêu tiền) để mua ngôi
nhà đó, thiếu bao nhiêu, phải đi vay bao nhiêu. Bạn chỉ biết được trạng thái tài chính của bạn,
nếu như bạn có một bản tổng hợp về tình hình tài chính của bạn, tại thời điểm bạn định mua nhà,
bản tổng hợp đó được gọi là báo cáo tài chính
I. Tổng quan về báo cáo tài chính:
I.1. Tại sao cần báo cáo tài chính:
Lý do đơn giản và dễ thấy nhất là để biết trạng thái tài chính của một tổ chức (lợi nhuận,
phi lợi nhuận) nhằm đưa ra các quyết định phù hợp. Ví dụ, bạn định mua một ngôi nhà chẳng
hạn, bạn cần biết bạn hiện đang có bao nhiêu tiền (đã tiết kiệm đủ bao nhiêu tiền) để mua ngôi
nhà đó, thiếu bao nhiêu, phải đi vay bao nhiêu. Bạn chỉ biết được trạng thái tài chính của bạn,
nếu như bạn có một bản tổng hợp về tình hình tài chính của bạn, tại thời điểm bạn định mua nhà,
bản tổng hợp đó được gọi là báo cáo tài chính. Lý do khác, chỉ thấy một cách gián tiếp là báo cáo
tài chính cho ta biết tình hình hoạt động của tổ chức (ở đây ta quy ước tổ chức là các đơn vị hoạt
động vì mục tiêu lợi nhuận và phi lợi nhuận), thông qua đó, góp phần đánh giá năng lực của (a)
bộ máy lãnh đạo tổ chức đó, (b) các hoạt động của tổ chức đó. Ví dụ như báo cáo tài chính của
công ty Toyota năm nay cho thấy một số lãi là 10 tỷ đô, vậy (a) công ty Toyota- như một tập thể
hoạt động rất tốt, trơn tru, từ khâu sản xuất, bán hàng, v.v., và (b) công ty Toyota có một bộ máy
lãnh đạo rất giỏi, có khả năng lãnh đạo công ty tạo ra lợi nhuận lớn, làm giàu cho cổ đông. Dĩ
nhiên, chỉ mình báo cáo tài chính không thôi thì không đủ đánh giá khả năng lãnh đạo của Ban
giám đốc Công ty, vì rằng tiêu thức tài chính chỉ là một trong số rất nhiều tiêu thức để đánh giá
năng lực của Ban lãnh đạo Công ty. Cũng giống như khi bạn (gái) chọn người yêu chẳng hạn,
nếu một gã nào đó nói với bạn là gã là “triệu phú tiền đô” chẳng hạn thì bạn cũng vẫn phải cẩn
thận, cho dù gã thật sự có nhiều triệu tiền đô thì (a) tiền đó chưa chắc của gã làm ra (mà tiền của
ai đó cho gã chẳng hạn), (b) nếu tiền đó do gã làm ra thì chưa chắc đã phải được làm ra theo một
cách chính đáng (ví dụ của Tổng Giám đốc PMU18 minh họa rất rõ điều này).Một lý do chủ yếu
khác nữa là báo cáo tài chính là một công cụ để thực hiện công tác quản trị doanh nghiệp
(corporate governance). Phần này sẽ được trình bày rõ ở phần Báo cáo tài chính trong công tác
Quản trị Doanh nghiệp nói chung.

nhà đầu tư (hiện tại và tiềm năng), người làm công, cơ quan thuế, công chúng và nhiều nhiều đối
tượng khác nữa. Mỗi loại stakeholder, vì lợi ích của mình mà có nhu cầu thông tin (được thể hiện
trên báo cáo tài chính). Ví dụ chủ nợ và nhà cung cấp muốn biết là công ty có khả năng trả nợ
hay không để cho vay tiếp, hay ngừng cho vay, hay đòi luôn lập tức những khoản thậm chí chưa
đến hạn, cơ quan thuế thì muốn biết công ty lãi lời bao nhiêu để gõ thuế, người làm công muốn
biết khả năng tồn tại của công ty được bao lâu, và thiết thực hơn, khả năng tăng lương được cho
anh em là bao nhiêu để còn hoạch định kế hoạch cá nhân. Còn công chúng thì sao, công chúng
muốn biết công ty đóng góp được gì cho xã hội, cho môi trường, ví dụ, tạo được ra bao nhiêu
công ăn việc làm, nộp được bao nhiêu thuế cho nhà nước, v.v Thậm chí đối thủ cạnh tranh cũng
muốn biết hơn ai hết sô liệu tài chính của công ty để còn xây dựng chiến lược đối phó.Ở đây,
thực ra còn một loại người sử dụng thông tin nữa, rất quan trọng, là chính bản thân ban lãnh đạo
công ty, những người phụ trách việc báo cáo các thông tin đó. Lãnh đạo doanh nghiệp cần biết
thông tin (a) để có quyết định lãnh đạo điều hành phù hợp, (b) để xem hình ảnh của mình được
thể hiện về mặt tài chính như thế nào trong cách nhìn nhận của những người sử dụng thông tin.
Ở đây cần nói ngay rằng nhu cầu thông tin của ban lãnh đạo doanh nghiệp đối với các báo cáo
quản trị (báo cáo kế toán quản trị) là lớn hơn nhiều, chi tiết hơn nhiều so với nhu cầu về các
thông tin trên các báo cáo tài chính.
I.4. Nguyên tắc lập các báo cáo tài chính
Còn nhớ thời học kế toán đại cương, khi yêu cầu đối với kế toán là phải cung cấp thông
tin chính xác, kịp thời, đầy đủ. Tuy nhiên, yêu cầu đối với báo cáo tài chính có lẽ hơi khác so với
yếu cầu đối với kế toán, nghĩa là theo VAS 21 (Tên của VAS)__ thì Việc lập và trình bày báo
cáo tài chính phải tuân thủ các yêu cầu sau:
1. Báo cáo tài chính phải trình bày một cách trung thực và hợp lý tình hình tài chính, tình
hình và kết quả hoạt động kinh doanh và các luồng tiền của doanh nghiệp.
2. Các báo cáo tài chính phải được lập và trình bày trên cơ sở tuân thủ các chuẩn mực kế
toán, chế độ kế toán và các quy định có liên quan hiện hành.Các yêu cầu nêu trên được trích từ
VAS 21- Trình bày báo cáo tài chính, ở đây có một số phân tích sau:
Thứ nhất: thế nào là trung thực và hợp lý: VAS 21 chỉ nói rằng là báo cáo tài chính cần
trình bày một cách trung thưc và hợp lý, và chỉ ra rằng muốn trình bày trung thực và hợp lý thì
phải tuân thủ các chuẩn mực và chế độ kế toán Việt Nam mà không đưa ra định nghĩa thế nào là

vậy. Lấy ví dụ đơn giản thế này, cuối năm bạn phải trích trước chi phí điện, nước cho tháng 12
mặc dù bạn chưa nhận được hóa đơn của tháng 12, bạn sẽ trích trước bao nhiêu? Giả sử bạn trích
trước là 10 triệu, nhưng hóa đơn thực sự là 10 triệu không trăm nghìn năm trăm đồng, bạn cũng
là không phản ánh chính xác nghiệp vụ này rồi. Có rất nhiều ví dụ đại loại như vậy, mà ví dụ lớn
nhất là báo cáo tài chính được soạn lập trên giả định doanh nghiệp hoạt động liên tục, bạn có thể
chắc chắn bao nhiêu phần trăm là doanh nghiệp của bạn sẽ tiếp tục hoạt động sang năm (hoặc
ngắn hơn, ngay ngày mai). Bạn không thể chắc chắn 100% được, bạn cứ nhìn vào vụ sóng thần
tại Indonesia, vụ động đất ở Pakistan, bạn sẽ thấy rõ điều đó, hôm nay khách sạn đang hoạt động
tốt, đông khách, tối nay có một trận động đất dữ dội, mặt đất nứt toác ra, khách sạn của bạn bị
nuốt chửng, ngày mai bạn đến nơi làm thì thấy khách sạn đã biến mất…giả định của bạn đã
không đúng, hoặc đúng hơn, bạn đã không đúng 100% với giả định đó, và đo đó không thể có
trường hợp kế toán báo cáo chính xác và đầy đủ được mà chỉ có trung thực và hợp lý mà thôi.
Nói thêm là VAS 21 nói là trung thực và hợp lý nhưng IAS 1 chỉ nói là fair presentation (trình
bày một cách hợp lý mà thôi). Thế nghĩa là hợp lý đã bao gồm cả trung thực rồi (chẳng lẽ có
trường hợp hợp lý một cách không trung thực- Dĩ nhiên là có “lời nói dối chân thật- true lies”
của Arnie- nhưng trong kế toán thì làm gì có cái lý nào phi logic như vậy nhỉ).
Thứ ba là có nhất thiết cần tuân thủ các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và các quy
đinh có liên quan trong mọi trường hợp hay không, chỗ này có điểm khác biệt tương đối giữa
VAS 21 và IAS 1.