35
Chỉång 3
KẺP CHÀÛT V CÅ CÁÚU KẺP CHÀÛT

3-1.Khại niãûm.
Khi thiãút kãú âäư gạ, sau khi â chn âỉåüc phỉång ạn âënh vë tỉång âäúi håüp
lê, tiãúp theo ta chn phỉång ạn kẻp chàût phäi trong âäư gạ. Viãûc chn phỉång ạn
kẻp chàût cng phi tn th theo nhỉỵng ngun tàõc nháút âënh, trong nhiãưu trỉåìng
håüp gii quút váún âãư kẻp chàût cn khọ khàn hån váún âãư âënh vë vç kãút cáúu ca
âäư gạ khäng cho phẹp.
Kẻp chàût l tạc âäüng lãn hãû thäúng âäư gạ, củ thãø l vo chi tiãút gia cäng mäüt
lỉûc âãø lm máút kh nàng xã dëch hồûc rung âäüng do lỉûc càõt hay cạc lỉûc khạc
trong quạ trçnh càõt sinh ra nhỉ lỉûc li tám, trng lỉûåüng , rung âäüng
Âãø thỉûc hiãûn viãûc âọ phi cọ
cå cáúu kẻp chàût, cå cáúu kẻp chàût trong âäư gạ
l mäüt hãû thäúng âi tỉì ngưn sinh lỉûc âãún váúu ca âäư kẻp tç lãn chi tiãút : Ngưn
sinh lỉûc (cå cáúu sinh lỉûc), cå cáúu truưn lỉûc (cå cáúu phọng âải lỉûc kẻp, cå cáúu
liãn âäüng phán bäú lỉûc kẻp)
u cáưu âäúi våïi cå cáúu kẻp chàût. Khi thiãút kãú cạc cå cáúu kẻp chàût cáưn phi
âm bo cạc u cáưu sau :
+ Khi kẻp khäng âỉåüc phạ hng vë trê ca
chi tiãút â âỉåüc âënh vë chênh xạc .
Vê dủ, hçnh 3-1 l så âäư kẻp chàût khäng
håüp lê, khi quay bạnh lãûch tám âãø kẻp chàût chi
tiãút, cng âäưng thåìi gáy ra lỉûc T lm dëch
chuøn chi tiãút khi vë trê â âỉåüc âënh vë chênh
xạc.


3-2-1. Phỉång v chiãưu lỉûc kẻp.
Phỉång v chiãưu ca lỉûc kẻp cọ liãn quan máût thiãút våïi chøn âënh vë
chênh, chiãưu ca trng lỉåüng bn thán chi tiãút gia cäng, chiãưu ca lỉûc càõt. Nọi
chung phỉång ca lỉûc kẻp nãn thàóng gọc våïi màût âënh vë chênh, vç nhỉ thãú s cọ
diãûn têch tiãúp xục låïn nháút, gim âỉåüc ạp sút do lỉûc kẻp gáy ra v do âọ êt biãún
dảng nháút. Chiãưu ca lỉûc kẻp nãn hỉåïng tỉì ngoi vo màût âënh vë, khäng nãn
ngỉåüc chiãưu våïi chiãưu lỉûc càõt v chiãưu trng lỉåüng bn thán chi tiãút gia cäng (kẻp
tỉì dỉåïi lãn), vç nhỉ thãú lỉûc kẻp phi ráú
t låïn, cå cáúu kẻp cäưng kãưnh, to v thao tạc
täún sỉïc. Lỉûc kẻp nãn cng chiãưu våïi chiãưu lỉûc càõt v trng lỉåüng bn thán váût gia
cäng, nhỉng âäi khi vç kãút cáúu khäng cho phẹp thç cọ thãø chn chụng thàóng gọc
våïi nhau.
Mäüt säú vê dủ hçnh 3-2 :
Tỉì hçnh 3-2, ta tháúy åí hçnh 3-2a phỉång v chiãưu lỉûc kẻp chàût l täút nháút
v hçnh 3-2g l xáúu nháút.
3-2-2. Âiãøm âàût ca lỉûc kẻp
Khi xạc âënh âiãøm âàût lỉûc kẻp
cáưn phi trạnh chi tiãút nháûn thãm ngoải
lỉûc v mä men quay. Âiãøm âàût lỉûc täút
nháút phi tạc dủng lãn vë trê ca chi
tiãút cọ âäü cỉïng vỉỵng låïn nháút v nãn åí
ngay trãn âiã
øm âåỵ hồûc trong phảm vi
diãûn têch âåỵ (hçnh 3-3): a- vë trê âiãøm
âàût lỉûc kẻp khäng âụng, b-vë trê âiãøm âàût lỉûc kẻp âụng.
3-2-3. Tênh lỉûc kẻp chàût cáưn thiãút W .
Hçnh 3-3: vë trê âiãøm âàût lỉûc
W


W W
W
W

W
37

Trở sọỳ lổỷc keỷp W phuỷ thuọỹc vaỡo phổồng, chióửu, õióứm õỷt, trở sọỳ cuớa lổỷc cừt,
troỹng lổồỹng baớn thỏn vỏỷt gia cọng vaỡ caùc lổỷc khaùc, caùc kờch thổồùc lión quan óứ
tờnh toaùn lổỷc keỷp ta phaới bióỳt phổồng, chióửu, õióứm õỷt vaỡ trở sọỳ cuớa caùc lổỷc khaùc
taùc duỷng lón chi tióỳt vaỡ sồ õọử õởnh vở chi tióỳt cỏửn gia cọng.
Thổỷc chỏỳt tờnh toaùn lổỷc keỷp laỡ giaới baỡi toaùn tộnh hoỹc vóử cỏn bũng vỏỷt rừn
dổồùi taùc duỷng cuớa caùc lổỷc vaỡ mọ men lón chi tióỳt. Trỗnh tổỷ tờnh toaùn lổỷc keỷp nhổ
sau :
- Xaùc õởnh phổồng, chióửu, õióứm õỷt lổỷc keỷp.
- Xaùc õởnh trở sọỳ cuớa lổỷc cừt vaỡ mọ men cuớa lổỷc cừt taùc duỷng lón chi tióỳt gia
cọng, khi cỏửn phaớ
i xaùc õởnh lổỷc quaùn tờnh vaỡ lổỷc li tỏm phaùt sinh trong quaù trỗnh
gia cọng.
- Giaới baỡi toaùn tộnh hoỹc vóử cỏn bũng vỏỷt rừn dổồùi taùc duỷng cuớa tỏỳt caớ caùc lổỷc
lón chi tióỳt, tờnh lổỷc keỷp tờnh toaùn W
tt
.
- Xaùc õởnh lổỷc keỷp thổỷc tóỳ bũng caùch nhỏn thóm vồùi hóỷ sọỳ an toaỡn k :
tt
KWW
=

= 1,2; khi gia cọng
tinh k
1
= 1,0.
k
2
-hóỷ sọỳ xeùt õóỳn dao cuỡn laỡm lổỷc cừt tng, k
2
=1,0
ữ
1,9.
k
3
-hóỷ sọỳ xeùt õóỳn vỗ cừt khọng lión tuỷc laỡm lổỷc cừt tng, k
3
=1,2
k
4
-hóỷ sọỳ xeùt õóỳn nguọửn sinh lổỷc khọng ọứn õởnh, khi keỷp bũng tay k
4
=1,3;
khi keỷp chỷt bũng khờ neùn hay thuớy lổỷc k
4
=1,0.
k
5
- hóỷ sọỳ kóứ õóỳn vở trờ tay quay cuớa cồ cỏỳu keỷp thuỏỷn tióỷn hay khọng thuỏỷn
tióỷn, khi keỷp chỷt bũng tay: goùc quay < 90
0
, k


38

Trong õoù: K- hóỷ sọỳ an toaỡn chung; f
1
-hóỷ sọỳ ma saùt giổợa mỷt chuỏứn õởnh vở
cuớa chi tióỳt vaỡ chi tióỳt õởnh vở (mỷt thọ f
1
=0,2
ữ
0,3; mỷt tinh f
1
=0,1
ữ
0,15); f
2
-hóỷ
sọỳ ma saùt giổợa moớ keỷp vaỡ chi tióỳt; N -lổỷc trổồỹt.
- Theo sồ õọử h3-4b :
Lổỷc keỷp W vuọng goùc vồùi lổỷc cừt P vaỡ mỷt chuỏứn chờnh:
21
ff
PK
W
+

=
Trong õoù: f
1
- hóỷ sọỳ ma saùt giổợa moớ keỷp vaỡ chi tióỳt (f

mọ men:

cz
c
RPKRfW
MKRfW





Do õoù
Rf
RPK
W
cz


=


Lổỷc keỷp trón mọựi chỏỳu :

z
W
W

= (1)
- Phổồng trỗnh cỏn bũng chọỳng trổồỹt doỹc:
f

G
H
ỗnh 3-5: sồ õọử tờnh lổỷc keỷp khi tióỷn
W
f
W
f
W
f
W
f
R
R
c
W

W

P
x

S

P
z39

zf

max
trong (1) hoỷc (2).
(3) Tờnh lổỷc keỷp khi khoan.
- Trong trổồỡng hồỹp lổỷc keỷp nũm theo phổồng thúng õổùng vaỡ cuỡng chióửu
vồùi lổỷc P
0
, thỗ thổỷc tóỳ lổỷc keỷp P
0
khọng cỏửn lồùn lừm (hỗnh 3-6a). Tuy nhión õóứ gia
cọng õổồỹc, lổỷc keỷp phaới thừng õổồỹc mọ men cừt M
c
.
ióửu kióỷn cỏn bũng :
Lf
MK
WMKfLW
c
c




Nóỳu kóứ troỹng lổồỹng chi tióỳt thỗ lổỷc keỷp tọứng cọỹng W

:
GPWW
0
+
+
=

ỗnh 3-6 : Sồ õọử tờnh lổỷc keỷp khi khoan
L

P
0

M
c

W

b
W W
F
1

F
1

F
2

F
2

F
2

N


PK
W
+⋅
⋅
=
α

Phỉång trçnh cán bàòng âãø âm bo khäng bë xoay:

H
d
MK2
RfW
2
sin
W
f2
c
12
⋅
⋅⋅
≥
⎟
⎟
⎟
⎟
⎠
⎞
⎜
⎜

⎜
⎝
⎛
+⋅
⋅⋅
=
α

Trong âọ: f
1
- hãû säú ma sạt giỉỵa chi tiãút v m kẻp (f
1
=0,1÷0,15); f
2
- hãû säú
ma sạt giỉỵa chi tiãút v khäúi V, (f
2
=0,2÷0,3 âäúi våïi màût thä, f
2
=0,1÷0,15 âäúi våïi
màût tinh) ; R- bạn kênh ca chi tiãút (mm); d- âỉåìng kênh ca mi khoan (mm); H-
kêch thỉåïc tỉì tám chi tiãút âãún vë trê läù gia cäng; α- gọc khäúi V.
(4) Tênh lỉûc kẻp khi phay.
Cọ nhiãưu phỉång phạp phay, åí mäùi
phỉång phạp lỉûc càõt cọ giạ trë v hỉåïng
khạc nhau lm cho lỉûc kẻp khạc nhau.
Ty theo så âäư củ thãø m phán têch, xem
xẹt âãø tênh lỉûc kẻp âm bo kẻp chàût
vỉỵng vng.
- Khi phay màût phàóng bàòng dao

z
⋅
⋅⋅
=→⋅⋅≤⋅⋅
(2)
H
çnh 3-7: Så âäư tênh lỉûc kẻp khi phay
màût phàóng bàòng dao phay màût âáưu
1

2
4 3
P
z

P
y

P
x

l

b

a

S

W

Trong vê dủ trãn, khi dao åí vë trê bãn phi hãû thäúng an ton hån khi nọ åí bãn
trại. Trong 4 m kẻp thç säú 1 l m kẻp phi chëu lỉûc låïn nháút v tênh lỉûc kẻp tải
vë trê âọ. Cäng thỉïc (3) chênh l giạ trë cáưn tênh lỉûc kẻp åí gọc 1.
(5) Phay màût phàóng chi tiãút häüp bàòng dao phay màût âáưu, gạ chi tiãút trãn 6
âiãøm tỉûa hản chãú 6 báûc tỉû do. Lỉûc kẻp vng gọc våïi màût phàóng thàó
ng âỉïng âi
qua hai âiãøm tỉûa bãn häng ca chi tiãút (hçnh 3-8).
Lục ny lỉûc ma sạt phi thàõng âỉåüc thnh pháưn lỉûc P
H
nhàòm khäng cho chi
tiãút xã dëch dc.
Khi kẻp bàòng hai m kẻp, lỉûc kẻp do hai m kẻp sinh ra l : W
1
= W
2
= W
Lỉûc ma sạt giỉỵa hai m kẻp v chi tiãút l : F
1
v F
2
.
Lỉûc ma sạt giỉỵa màût âënh vë ca chi tiãút v màût âënh vë ca âäư gạ F
3
v F
4
.
Gi thiãút hãû säú ma sạt f
1
=f
2

Hçnh 3-8: Så âäư tênh lỉûc kẻp
khi phay chi tiãút gạ âàût trãn
6
âiãøm tỉûa (hản chãú 6 báûc tỉû do).
W
1
W
2
F
1
F
2
P
H
P
r
P

s

F
3
F
4
H
çnh 3-9
L
2
L
1

LfF ⋅⋅
vì
2AA
LfF ⋅⋅
chäúng lặ sỉû quay ca chi tiãút åí hai chäút tç A v B (do
kẻp liãn âäüng, nãn b qua mä men ma sạt åí gỉỵa m kẻp v bãư màût chi tiãút).
Âiãưu kiãûn cán bàòng:
LRKLfFLfF
2BB2AA
⋅
⋅
≥
⋅
⋅
+
⋅
⋅

( gèa thiãút hãû säú ma sạt f
A
=f
B
=f v lỉûc ma sạt F
A
=F
B
=
2
W
f ⋅

K-hãû säú an ton chung.

3-2-4. Cạc loải cå cáúu kẻp chàût phäi
.
Sau khi â tênh âỉåüc lỉûc kẻp chàût cáưn thiãút, ta phi tênh cạc thäng säú ca cå
cáúu kẻp phäi âãø sinh ra lỉûc kẻp cáưn thiãút âọ.
(1) Phán loải cạc cå cáúu kẻp.
Cọ nhiãưu cạch phán loải cạc cå cáúu kẻp chàût. Sau âáy l mäüt säú cạch phán
loải âỉåüc sỉí dủng räüng ri :
-Phán theo kãút cáúu: cå cáúu âån gin v cå cáúu täø håüp : Âån gin khi do mäüt
chi tiãút thỉûc hiãûn viãûc kẻp chàût; täø håüp khi do hai hay nhiãưu chi tiãút nhỉ: vêt, bạnh
lãûch tám, chãm , ân phäúi håüp thỉûc hiãûn viãûc kẻp. Vê dủ: ren äúc- ân báøy, ân
báø
y - bạnh lãûch tám, chãm -ren äúc Nhỉỵng cå cáúu täø håüp thỉåìng dng âãø phọng
âải lỉûc kẻp, âãø âäøi chiãưu lỉûc kẻp hồûc (bàõt cáưu) âi tåïi âiãøm âàût.
-Phán theo ngưn sinh lỉûc: Kẻp bàòng tay, kẻp cå khê hoạ v kẻp tỉû âäüng
hoạ. Cå khê hoạ: khê nẹn, dáưu ẹp, kẻp bàòng chán khäng, bàòng âiãûn tỉì, hồûc nhỉỵng
thỉï âọ kãút håüp våïi nhau.Tỉû âäüng hoạ: khäng cáưn ngỉåìi thao tạc m nhåì nhỉỵng cå
cáúu chuøn âäüng ca mạy thao tạc tỉû âäüng.
-Phán theo phỉång phạp kẻp cọ: kẻp mäüt chi tiãút hồûc kẻp nhiãưu chi tiãút;
kẻp mäüt láưn hồûc nhiãưu láưn tạch råìi.
(2) Cạc tênh cháút cå bn ca cå cáú
u kẻp chàût âån gin v täø håüp. Cạc tênh
cháút cå bn l: tè säú truưn lỉûc, tè säú dëch chuøn, hiãûu sút .
a- Âäúi våïi cạc cå cáúu kẻp chàût âån gin: Tè säú truưn ca lỉûc v tè säú
truưn ca dëch chuøn cọ thãø âỉåüc xạc âënh nhỉ sau :

43

-Tè säú truưn lỉûc :

- ln ln låïn hån 1 (cọ låiü vãư lỉûc ); i
d
- ln ln bẹ hån 1 (thiãût vãư qung
âỉåìng âi).
Trong trỉåìng håüp lê tỉåíng, khi coi cå cáúu lm viãûc khäng cọ ma sạt: Lỉûc
âỉåüc tàng bao nhiãu láưn , thç qung âỉåìng âi cng gim báúy nhiãu láưn (âënh lût
bo ton cå hc), do âọ ta cọ :
lt
d
i
1
i =
hay
d
lt
i
1
i =

- Hiãûu sút ca cå cáúu s l (trỉåìng håüp chung khi kãø âãún ma sạt).
d
ltlt
ii
i
i
W
W
⋅===η

b- Âäúi våïi cạc cå cáúu täø håüp (bao gäưm mäüt säú cå cáúu âån gin näúi tiãúp våïi

, η
2
- l cạc tênh cháút ca cå cáúu âån gin thỉï hai.
k- l säú cå cáúu âån gin.
Lỉûc kẻp W sinh ra nhåì cå cáúu täø håüp, âỉåüc xạc âënh theo cäng thỉïc :

k21
iiiQW ⋅⋅⋅⋅⋅⋅⋅=

ÅÍ âáy Q l lỉûc phạt âäüng trãn tay gảt hay cáưn ca cå cáúu dáùn âäüng. Vê dủ
cọ cå cáúu täø håüp bao gäưm cå cáúu: ren-vêt, cå cáúu chãm v cå cáúu ân näúi tiãúp
nhau phäúi håüp lm viãûc
Ren vêt
chãm
â
n
Q
i
1
=75
i
2
=3
i
3
=3
W=450Q
H
çnh 3-10: Så âäư tạc dủn
g

×
i
d2
i
dk

Nãúu biãút cạc tênh cháút ca i
lt1
, i
lt2
i
ltk
, thç dëch chuøn cọ thãø tênh theo cäng
thỉïc :
ltk2lt1lt
QW
i
1
i
1
i
1
SS ⋅⋅⋅⋅⋅⋅⋅=

Thỉåìng säú lỉåüng ca cạc kháu âån gin trong cå cáúu täø håüp bë hản chãú, ch
úu ngỉåìi ta dng chãm hay ân. Âãø cå cáúu täø håüp âm bo tênh tỉû hm khi lm
viãûc trong âọ phi cọ mäüt kháu tỉû hm.
Sau âáy ta xẹt cạc cå cáúu kẻp chàût âån gin.
3-3. Kẻp chàût bàòng chãm
3-3-1. Khại niãûm
- Chóm dổồùi daỷng laỡ baùnh lóỷch tỏm hay cam phúng (hỗnh 3-13 ) .
Trong caùc kóỳt cỏỳu naỡy cồ sồớ cuớa noù laỡ bóử mỷt nghióng cuớa chóm õổồỹc taỷo
trón chu vi cuớa mọỹt õộa phúng, mỷt nghióng cuớa chóm laỡ mọỹt õổồỡng cong.

- Chóm dổồùi daỷng cam
mỷt õỏửu (hỗnh3-14), ồớ õỏy mỷt
nghióng cuớa chóm õổồỹc taỷo trón
dióỷn tờch xung quanh cuớa mọỹt
hỗnh truỷ. Mỷt nghióng cuớa chóm
ồớ õỏy nhổ mỷt laỡm vióỷc cuớa mọỹt
cam mỷt õỏửu.
Cồ cỏỳu chóm coỡn õổồỹc
duỡng rọỹng raợi trong caùc cồ cỏỳu tổỷ
H
ỗnh 3-13:Cồ cỏỳu chóm
coù daỷng baùnh lóỷch tỏm :
a) ồớ traỷng thaùi chổa keỷp.
b) ồớ traỷng thaùi keỷp.


Xuỏỳt phaùt tổỡ õióửu kióỷn cỏn bũng cuớa chóm õóứ tờnh lổỷc keỷp tổồng ổùng .
- Cồ cỏỳu keỷp chóm lờ tổồớng (hỗnh 3-15a):

tgWPQ
lt

=
=

Tổỡ õoù ta coù :

tg
1
QW
lt
=
Do õoù, trong trổồỡng hồỹp lờ tổồớng khi = 0 thỗ lổỷc keỷp W .
Goỹi: i
W
-tố sọỳ truyóửn lổỷc Q cuớa khỏu ban õỏửu.
i
d
-tố sọỳ dởch chuyóứn cuớa khỏu bở dỏựn .
Tổỡ hỗnh 3-15 a, ta coù :

tg
S
S
i
Q

lổỷc R, phỏn lổỷc R thaỡnh W vaỡ P.
Cỏn bũng caùc lổỷc taùc duỷng lón chóm ,ta coù:
()
111
111
tgWtgWFPQ
tgNF;tgWF



++=+=

=

=

Hỗnh 3-15: Sồ õọử tờnh lổỷc keỷp
a) Cồ cỏỳu keỷp chóm lờ tổồớng; b) Cồ cỏỳu keỷp chóm thổỷc tóỳ

W
W
lt
P

N







47 ()
[]
1
1
tgtgWQ
WW
ϕϕα
++⋅=⇒
=

Tỉì âọ ta cọ lỉûc kẻp W bàòng :

()
1
tgtg
Q
W
ϕ+ϕ+α
=
(1)
Trỉåìng håüp chè cọ mäüt màût nghiãng cọ ma sạt thç
0
1
=
ϕ
tg , lục âọ :

-
F
′
:α
ϕ
ϕ
cos
tg
WtgNfNF ⋅=⋅=⋅=ϕ
α
tgWcosFF
⋅
=
⋅
=
′
⇒
(b)
-F
1
:
α
sinFWW
1

⋅
= (c)
-P:
α
tgWP
⋅
=
(d)
Thay (b), (c) v (d) vo (a) ta âỉåüc :
(
)
11
1
tgtgtgtgtgtg
tgWPtgtgtg1WtgW
ϕϕαϕϕα
α
ϕ
α
ϕ
ϕ
⋅⋅++≤⇒
⋅
=
≥
⋅
+
⋅
+⋅



W
'
1
W
F
’

F
1

F

P

N

Fsi
n
α

α
α48

Trong õoù: - goùc nhoỹn cuớa chóm; - goùc ma saùt giổợa mỷt nghióng cuớa
chóm vaỡ chi tióỳt trón;


+ ọỳi vồùi chóm chố coù ma
saùt trón bóử mỷt nghióng:
<5
0
43

(khi f=0,1)
<8
0
30

(khi f=0,15).

3-3-4. Tờnh lổỷc cỏửn thióỳt õóứ õoùng chóm ra.
Hỗnh 3-17 laỡ sồ õọử lổỷc taùc duỷng lón chóm khi õoùng chóm ra. Dổồùi taùc duỷng
cuớa lổỷc Q
r
, trón mỷt nghióng xuỏỳt hióỷn lổỷc F vaỡ N. R laỡ tọứng hồỹp lổỷc cuớa F vaỡ N;
phỏn R thaỡnh
F


vaỡ W

.
Tổỡ hờnh ta coù :
1
WW

=

Q
r
=W

[tg()+tg
1
]
Trong õoù:
W

-tọứng phaớn lổỷc thúng õổùng ồớ mỷt nghióng khi chóm chổa bở
õoùng ra:

sinFWW

+
=


3-3-5. Tờnh chóm phọỳi hồỹp vồùi con ln.
Cọng thổùc tờnh lổỷc keỷp cuớa chóm coù hai con ln cuợng giọỳng nhổ tờnh lổỷc
keỷp chóm mỷt phúng chố cỏửn õọứi hóỷ sọỳ ma saùt trổồỹt tg

vaỡ tg

1
thaỡnh hóỷ sọỳ ma saùt
ln tg
l
vaỡ tg


=
=
Do õoù :
H
ỗnh 3-17: Sồ õọử tờnh lổỷc õoùng chóm ra
1
W

1
F

F


F
N




R
Q
r

R
1




(3a)
Suy ra :
D
d
arctg
l
⋅ϕ=ϕ

ϕ
l
- gọc ma sạt trỉåüt åí läù v trủc con làn trãn.
Nãúu tg
ϕ
1
= 0,1; d/D=0,5 thç : tg
ϕ
1l
= 0,1
×
0,5=0,05.
Nhåì dng chãm phäúi håüp våïi con làn, nàng lỉåüng tiãu hao vç ma sạt gim,
lỉûc kẻp cọ thãø tàng 35÷50%.
Nãúu chè cọ mäüt con làn åí màût nghiãng (hçnh 3-18b) thç lỉûc kẻp s l :

()
1l
tgtg
Q
W
ϕ+ϕ+α


D

d

T
F
1

F
1

W

W
F

R

α

P
N

ϕ
l
ϕ
1l
α


() ()
()
2
11
tgtg
tgtg
1
Q
tgtg
1
QW


+
++

++
=

Sau khi bióỳn õọứi ta coù :

(
)
()
1
2
tgtg
tgtg1
QW


1



t
g
t
g
++

P=Wtg(
+
)

a)

Q



W
N

F
2


2

a


W

W
1

P

o



H
ỗnh 3-19 : Caùc sồ õọử keỷp chỷt bũng chóm coù chọỳt
a,c,e duỡng chọỳt tổỷa caớ trón vaỡ dổồùi; b- chọỳt cọng xọn khọng co
ù
con ln; d-duỡng chọỳt coù mọỹt con ln; f-duỡng chọỳt coù hai con ln.
a) b) c) d)
e)
f)
W

W

W

W

Q


l hãû säú ma sạt giỉỵa chäút v v âäư gạ trong trỉåìng håüp chäút cäng xän
nhỉng quy âäøi vãư hãû säú ma sạt trong trỉåìng håüp dng chäút tỉûa c trãn v dỉåïi
nhỉ hçnh 3-20a.
Giạ trë ca tgϕ
2qâ
tênh nhỉ sau : Tỉì hçnh 3-20b ta cọ lỉûc P cọ xu hỉåïng lm
quay chäút trỉåüt xung quanh O v s tảo nãn ạp lỉûc phán bäú theo quy lût tam
giạc. Håüp lỉûc phạp tuún N ca ạp lỉûc ny cạch âènh ca tam giạc khong cạch
a
a
3
1
2
3
2
=
, khong cạch giỉỵa cạc lỉûc N bàòng a
3
2
.
Láûp phỉång trçnh cán bàòng mä men tải âiãøm o (hçnh 3-20b), ta cọ :
a
3
2
NlP ⋅=⋅

Vç :
2
2
2

2qd2
tg
a
l3
tg
ϕ⋅=ϕ
(6)
Trong âọ : l- Khong cạch tỉì âiãøm giỉỵa ca âoản tiãúp xục ca bãư màût chäút
våïi chãm tênh âãún pháưn âiãøm giỉỵa pháưn tiãúp xục ca chäút våïi v âäư gạ.
a- chiãưu di pháưn tiãúp xục ca chäút våïi v âäư gạ.
tgϕ
2
- hãû säú ma sạt khi chäút cọ c màût tỉûa åí trãn v dỉåïi .
Ạp dủng cäng thỉïc (5) cho trỉåìng håüp hçnh 3-19b cọ dảng sau :

(
)
()
1
qd2
tgtg
tgtg1
QW
ϕϕα
ϕ
ϕ
α
++
⋅
+

v tg
ϕ
2
bàòng cạc
giạ trë ϕ
qâ
, tgϕ
1qâ
v tgϕ
2qâ.

3-4. Kẻp bàòng ren vêt.
3-4-1.Khại niãûm.
Cå cáúu kẻp chàût dng ren vêt thao tạc bàòng tay âỉåüc sỉí dủng khạ räüng ri

52

trong cạc âäư gạ gia cäng trãn mạy càõt kim loải. Khi kẻp bàòng ren vêt ta dng bu
läng v âai äúc âãø tảo ra lỉûc kẻp. Ỉu âiãøm ca kẻp bàòng ren vêt l : kãút cáúu âån
gin, cọ thãø dng trong nhiãưu cäng viãûc khạc nhau, vë trê khạc nhau, lỉûc kẻp låïn ,
tỉû hm täút. Nhỉng ren vêt cọ nhỉåüc âiãøm l phi quay nhiãưu vng máút thåìi gian ,
täún sỉïc, lỉûc kẻp khäng âäưng âãưu åí cạc chi tiãút gia cäng khạc nhau, khi kẻp chàût
cọ kh nàng lm dëch chuøn chi tiãút do lỉûc ma sạt trãn màût âáưu ca vêt.
3-4-2. Kãút cáúu
Cå cáúu kẻp chàût dng ren vêt cọ thãø dng kiãøu kẻp trỉûc tiãúp hồûc giạn tiãúp
thäng qua ân kẻp. Khi kẻp trỉûc tiãúp, cọ thãø d
ng kiãøu vêt kẻp chàût (lục âọ âai äúc
l cäú âënh), hồûc l âai äúc kẻp chàût (vêt cäú âënh).
Hçnh 3-21 l cạc vê dủ ca cạc kiãøu trãn :



6

7

a)
b)
c)
d)
H
çnh 3-21 :Cạc kiãøu kẻp chàût bàòng ren vêt:
a) Cå cáúu kẻp ren vêt thäng qua ân kẻp :1-âai äúc, 2-vêt, 3-táúm kẻp, 4-
vng âãûm, 5-âai äúc, 6-chi tiãút, 7-phiãún tç, 8-thán âäư gạ, 9-l xo.
b) Kẻp chàût bàòng vêt tiãúp xục trỉûc tiãúp våïi chi tiãút.
c) Kẻp chàût bàòng âai äúc.
d) Kẻp chàût bàòng vêt thäng qua miãúng âãûm kẻp vo ch tiãút: 1-tay quay,
2-vêt, 3-vêt hm ã cu, 4-thán âäư gạ, 5-miãúng âãûm , 6-chi tiãút, 7-bảc lọt

53

+Vêt (bu läng): thỉåìng dng bu läng tiãu chøn, cọ kêch thỉåïc trong
khong l=20
÷
140mm, âỉåìng kênh M5-6H
÷
M25-6H (M5-6g
÷
M25-6g); váût liãûu
lm bàòng thẹp 45 hồûc thẹp 45ỵ cáưn täi âãún âäü cỉïng HRC =30÷45.
+ Miãúng âãûm: trong dảng sn xút loảt låïn, hng khäúi êt khi âáưu vêt kẻp

A

A

A
-
A

a)
H
30
0

KHỉåïng K

b)
c)
H
çnh 3-22 : Cạc loải miãúng âãûm

54

cáúu âai äúc nhỉ hçnh 3-23 l âai äúc â tiãu chøn.
Váût liãûu chãú tảo âai äúc thỉåìng dng thẹp 35 täi cỉïng HRC=33
÷
38, hồûc
thẹp 45 täi cỉïng HRC=35÷ 40.

-tè säú truưn lỉûc lê
tỉåíng ca chãm.
Do âọ lỉûc kẻp sinh ra ca cå cáúu
ren vêt trong âiãưu kiãûn lê tỉåíng (khäng
cọ ma sạt) s l :

ψ
tgr
L
QW
tb
lt
⋅
⋅=

Trong âọ:
ψ
l gọc náng ca ren,
ψ
tg = αtg nãúu coi bãư màût ren vêt nhỉ mäüt cại chãm (nãúu triãøn khai bãư màût ren vêt
ra màût phàóng). Trong thỉûc tãú tênh toạn ta phi kãø âãún täøn tháút ma sạt trãn bãư màût
ren v nåi tiãúp xục ca vêt v âai äúc våïi phäi .
a)Kẻp chàût bàòng trủc vêt cọ âáưu dảng cáưu.
Trãn hçnh 3-25a, lục ny coi nhỉ chè cọ ma sạt trãn bãư màût ren (tỉïc l chè
cọ ma sạt trãn màût nghiãng ca chãm).
Ta cọ:
()
ϕ+α
=
tg

H
çnh 3-24: Så âäư tênh lỉûc
kẻp ca cå cáúu kẻp ren vêt
W
ψ
ψ
Q
1

Q

L

r
t
b
Z

Z55

ca âai äúc våïi trủc vêt theo rnh dảng chỉỵ V, nãn ma sạt lục âọ låïn hån trỉåìng
håüp tiãúp xục theo phỉång ca chãm (cạc âiãưu kiãûn khạc nhỉ nhau). Khi âọ ta phi
dng hãû säú ma sạt qui âäøi thäng qua hãû säú ma sạt trãn màût phàóng chãm :

2
cos
f

046
0
′
≤
ψ
.
Cạc ren hãû mẹt tiãu chøn cọ gọc náng ψ=2
0
4
0
, nãn táút c cạc cå cáúu ren
vêt dng ren hãû mẹt âãưu cọ tênh tỉû hm.
b) Kẻp chàût bàòng âai äúc v trủc vêt cọ âáưu dảng phàóng.
Trong trỉåìng håüp ny ta phi tênh thãm ma sạt åí màût âáưu ca âai äúc v trủc
vêt.
+ Âäúi våïi âai äúc lm viãûc nhỉ hçnh 3-25 b (chè tiãúp xục trãn hçnh vnh
khàn), mä men ma sạt tảo ra trãn màût phàóng hçnh vnh khàn cọ thãø tênh nhỉ sau .
Coi nhỉ ạp sút phán bäú trãn diãûn têch tiãúp xục
)rR(
22
−π l âãưu, ạp sút p s l :

()
22
rR
W
p
−π
=
(a)

2/3R

d)
β
D
W

56

Trong âọ: dF-thnh pháưn lỉûc ma sạt trãn hçnh vnh khàn phán täú; µ -hãû säú
ma sạt trãn màût âáưu ca âai äúc. Ta cọ :

3
rR
p2dp2M
33
R
r
2
ms
−
⋅⋅=⋅⋅⋅=
∫
µπρρµπ

Thay p tỉì cäng thỉïc (a) vo ta cọ :

W
r
R

β
µ
⋅⋅⋅=
Nãúu ta chè xẹt âãún ma sạt åí trãn bãư màût ren, mä men tạc âäüng trãn tay
quay âỉåüc xạc âënh theo cäng thỉïc :
(
)
rtbqd
MrtgWQL
=
⋅
+
⋅
=
ϕ
ψ

Trong thỉûc tãú ta phi kãø âãún c ma sạt trãn màût âáưu ca âai äúc hay trủc vêt,
do âọ mä men tạc dủng trãn tay quay âỉåüc xạc âinh :

msr
MMQL
+
=
(d)
+ Trỉåìng håüp kẻp chàût bàòng âai äúc, phỉång trçnh (d) cọ dảng :

()
⎥
⎦

qdtb
µϕψ
(f)
+ Khi kẻp bàòng trủc vêt cọ làõp miãúng âãûm :

()
⎥
⎦
⎤
⎢
⎣
⎡
⋅⋅++⋅⋅=
2
gcotRtgrWQL
qdtb
β
µϕψ
(i)
Cạc cäng thỉïc trãn, thay
2
D
R;
2
d
r ==
, ta cọ cạc cäng thỉïc tênh lỉûc kẻp chàût
W. + Khi kẻp chàût bàòng âai äúc:

()


57

+ Kẻp bàòng trủc vêt cọ miãúng âãûm :

()
2
gcotD
2
1
tgr
L
QW
qdtb
β
µϕψ
⋅⋅++⋅
=
(11)
Trë säú lỉûc tạc dủng Q trãn tay quay bë giåïi hản båíi sỉïc bãưn kẹo ca trủc
vêt. Do âọ lỉûc kẻp cho phẹp âãø âm bo sỉïc bãưn ca trủc vêt âäúi våïi ren hãû mẹt
âỉåüc xạc âënh theo cäng thỉïc sau :
W
cho phẹp
[] []
k
2
k
2
d5,0

Q140W
⋅
≈
(12)
- Khi kẻp bàòng âai äúc:

Q65W
⋅
≈
(13)
Trong cạc bng 3-1 v 3-2, cho giạ trê lỉûc kẻp W phủ thüc lỉûc Q xạc âënh
theo cạc cäng thỉïc (8) (11) våïi
ϕ
qâ
=6
0
34
’
;
µ
=0,1;
β
=120
0
.

Bng 3-1

Âàûc âiãøm kẻp Âỉåìng kênh
danh nghéa ca

Trủc vêt cọ
dảng âáưu
phàóng (hçnh
3-25c)
10
12
16
20
24
120
140
190
240
310
2,5
3,5
6,5
10,0
13,0
300
400
720
1140
1600 58

Bng 3-2
Âàûc âiãøm kẻp Âỉåìng kênh

850
1460

3-4-4. Kẻp ren vêt våïi ân.
Trong nhiãưu trỉåìng håüp cå cáúu kẻp bàòng ren khäng trỉûc tiãúp kẻp lãn váût
gia cäng m thäng qua mäüt ân kẻp trung gian âãø chuøn lỉûc ban âáưu thnh lỉûc
kẻp. Dng ân kẻp trong cạc trỉåìng håüp sau :
- Kãút cáúu âäư gạ khäng cho phẹp kẻp trỉûc tiãúp, phi våïi âãún vë trê xa hån.
- Cáưn phọng âải lỉûc kẻp.
Trãn hçnh 3-26 biãøu diãùn 3 så âäư kẻp chàût bàòng ân kẻp, trong âọ 1 l
phäi v 2 l tám quay ca ân .
Tênh lỉûc kẻp:
Gi: l
1
- Khong cạch tỉì tám quay âãún
vë trê lỉûc tạc dủng; l
2
- Khong cạch tỉì tám
quay âãún âiãøm âàût lỉûc kẻp; Q-ngoải lỉûc
(KG); W- lỉûc kẻp (KG); η- Hiãûu sút.
* Trỉåìng håüp 3-26a :

ηη
⋅⋅=⇒⋅=⋅⋅ Q
l
l
WlWQl
2
1
21

ηη
⋅⋅=⇒⋅=⋅⋅ Q
l
l
WlWQl
2
1
21

Nãúu
η
⋅
⋅
=
⇒⋅= Q2Wl5,0l
12

Trong 3 trỉåìng håüp trãn W
c
>W
b
>W
a

Ta cọ thãø tênh chênh xạc hån bàòng cạch tênh c täøn tháút vãư ma sạt åí chäút
quay v åí läù. Trỉåìng håüp hçnh 3-27b :
H
çnh 3-26 :Så âäư kẻp bàòng ân kẻp
a)
b)


l
159

rfQlWlQ
WQQ
121
1
⋅⋅+⋅=⋅
+
=(
)
rfWQlW
2
⋅
⋅
+
+
⋅
=

Do âọ :
rfl
rfl

3-5. Kẻp bàòng bạnh lãûch tám (kẻp chàût bàòng cam ).
3-5-1. Khại niãûm.
Trãn cạc âäư gạ ngỉåìi ta cng sỉí dủng cạc bạnh lãûch tám (cam) âãø thỉûc hiãûn
viãûc kẻp chàût chi tiãút. Kẻp bàòng bạnh lãûch tám cọ ỉu âiãøm l thao tạc ráút nhanh .
Bạnh lãûch tám l chi tiãút dảng âéa (trủc) trn xoay cọ tám quay lãûch våïi tám
hçnh hc ca nọ mäüt khong e. Khi kẻp bàòng bạnh lãûch tám, ngỉåìi ta nhåì vo
tênh tỉû hm ca nọ âãø thỉûc hiãûn viãûc kẻp.
- Âàûc âiãøm:
+ Ỉu âiãøm: kẻp nhanh, âån gin , khäng cáưn cạc thiãút bë phủ.
+ Nhỉåüc âiãøm: h
nh trçnh kẻp ngàõn, lỉûc kẻp bẹ (chè bàòng 1/5-1/6 lỉûc kẻp
ca ren äúc), tênh vản nàng kẹm hån kẻp bàòng ren vêt, tênh tỉû hm kẹm.
- ỈÏng dủng: dng trong trỉåìng håüp khäng cọ hồûc êt rung âäüng, khi lỉûc
kẻp khäng cáưn låïn làõm.
- Váût liãûu chãú tao bạnh lãûch tám: Bạnh lãûch tám thỉåìng lm bàòng cạc loải
thẹp Y7A, Y8A, 20X qua nhiãût luûn cọ âäü cỉïng HRC=55
÷
60, bãư màût tháúm cạc
bon 0,8÷1,2mm.
3-5-2. Bạnh lãûch tám trn.
Bạnh lãûch tám trn cọ bãư màût lm viãûc l màût trủ trn (hồûc mäüt pháưn ca
màût trủ trn), tám quay lãûch våïi tám hçnh hc mäüt âoản l e (hçnh 3-28 a).
Vãư lê thuút, pháưn lm viãû
c ca bạnh lãûch tám cọ thãø láúy tỉì k âãún n tỉïc 180
0
, thỉûc
tãú chè dng 1/6÷1/4 vng trn, tỉïc l tỉì 60
0
âãún 90
0

1
⋅
f