MỤC LỤC
Trang
Lời nói đầu 3
Chương I: Quan niệm của triết học Mác_Lênin
về bản chất con người 4
I _ Con người là một thực thể thống nhất giữa mặt
sinh vật và mặt xã hội 4
II _ Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người
là tổng hoà những quan hệ xã hội 7
III_ Con người là chủ thể và là sản phẩm của lịch sử 9
Chương II: Cá nhân và xã hội 9
Phần kết luận 14
Tài liệu tham khảo 15
LỜI NÓI ĐẦU:
Trong cuộc sống hằng ngày, con người luôn luôn tác động vào giới tự
nhiên và cải tạo chúng theo nhu cầu của mình. Việc lao động tạo ra của cải vật
chất phục vụ cho cuộc sống của mình là khả năng đặc biệt của con người để
phân biệt con người với các động vật khác. Như vậy vấn đề nghiên cứu hoạt
động của con người và sự phát triển con người là một vấn đề đáng quan tâm
nhất là trong triết học. Cũng chính từ đó trong bài tiểu luận này xin đưa ra một
số điểm cơ bản về bản chất con người và mối quan hệ giữa con người với xã
hội trên cơ sở nghiên cứu những tác phẩm nói về nội dung này và những tác
phẩm có liên quan.
Tuy nhiên, do còn những hạn chế khách quan và chủ quan nên khó tránh
khỏi những thiếu sót cần được bổ sung, rất mong được sự nhận xét và đóng
góp chân thành của người đọc để bài tiểu luận được hoàn chỉnh hơn. Xin cảm
ơn.

2
CHƯƠNG I
QUAN NIỆM CỦA TRIẾT HỌC MÁC_LÊNIN

hệ của nó với tự nhiên.
Tuy nhiên, mặt tự nhiên không phải là yếu tố duy nhất quyết định bản
chất con người. Con người trước hết là một động vật, nhưng chỉ dừng lại ở
những thuộc tính chung của động vật thì không thể giải thích được gì nhiều về
con người với tính cách là con người. Ngày nay những khoa học về cơ thể con
người đã đạt đến trình độ rất cao trong nghiên cứu về các quá trình hoạt động
thần kinh cao cấp, di truyền, sinh hoá, tâm- sinh lý… Các kết quả nghiên cứu
này đã đem lại sự hiểu biết sâu sắc về những thuộc tính sinh học của con
người, vạch ra các cơ sở, quy luật tự nhiên có ảnh hưởng to lớn đến hành vi
của con người. Từ đấy vạch ra các phương hướng hoàn thiện, phát triển cơ thể
con người, thích ứng hơn nữa với đời sống xã hội như về sức khỏe, tuổi thọ,
hoạt động thần kinh, tạo tiền đề sinh học cho trí thông minh… Đây là những
giá trị mới của văn minh nhân loại, mở ra một giai đoạn đi sâu vào bí mật tự
nhiên trong cơ thể con người và tác động chủ động đến nó để tạo ra sức sống
và hoạt động tối ưu của các cá nhân người. Nhưng từ đấy đi đến sinh vật hoá
toàn bộ con người trong lịch sử xã hội sẽ dẫn đến nhận thức sai lầm về bản
chất và chỉnh thể cuộc sống của con người. Chẳng hạn như xem văn hoá là
sản phẩm tính sinh học, xem mâu thuẩn trong cuộc sống của con người là do
tác động qua lại của hoàn cảnh và các thực thể sinh học của hoàn cảnh ấy. Và
cố giải thích lịch sử loài người bằng những luận giải về sinh học kể cả lý
tưởng, đạo đức, hành vi, trí thông minh, số phận của mỗi con người đều được
định sẵn trong thể trạng con người… Đem những tính chất riêng biệt để giải
4
thích chỉnh thể con người mà vốn nó có chất lượng hoàn toàn khác với động
vật như quan điểm trên rõ ràng không thể phản ánh đúng con người như nó
đang sống.
Con người thời xa xưa và con người ngày nay khác nhau biết bao về năng
lực sáng tạo, về lối sống, về hoạt động sản xuất,… nhưng về mặt cơ thể, di
truyền sinh vật chưa có biến đổi gì đáng kể.
Con người sống, hoạt động không phải chỉ theo những bản năng di truyền

bằng bất cứ cái gì cũng được.Bản thân con người bắt đầu bằng sự tự phân biệt
với súc vật ngay khi con người bắt đầu sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của
mình – đó là một bước tiến do tổ chức của cơ thể con người quy định. Sản
xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình, như thế con người đã gián tiếp sản
xuất ra chính đời sống vật chất của mình"[2,29].
“Tính xã hội của con người biểu hiện trong hoạt động sản xuất vật chất;
hoạt động sản xuất vật chất biểu hiện một cách căn bản tính xã hội của con
người. Thông qua hoạt động lao động sản xuất, con người sản xuất ra của cải
vật chất và tinh thần, phục vụ đời sống của mình; hình thành và phát triển
ngôn ngữ và tư duy; xác lập quan hệ xã hội. Bởi vậy, lao động là yếu tố quyết
định hình thành bản chất xã hội của con người, đồng thời hình thành nhân
cách cá nhân trong cộng đồng xã hội.[1,469-470].
II_TRONG TÍNH HIỆN THỰC CỦA NÓ, BẢN CHẤT CON NGƯỜI LÀ
TỔNG HOÀ NHỮNG QUAN HỆ XÃ HỘI
Mác thực hiện một hướng tìm tòi khác đi sâu vào nghiên cứu những hoạt
động của con người và những điều kiện sinh hoạt vật chất của họ. Từ kết quả
6
nghiên cứu này, Mác đã khẳng định: “Trong tính hiện thực của nó, bản chất
con người là tổng hoà những quan hệ xã hội”[2,11].
“Luận đề trên khẳng định rằng, không có con người trừu tượng, thoát ly
mọi điều kiện, hoàn cảnh lịch sử xã hội. Con người luôn cụ thể, xác định, sống
trong một điều kiện lịch sử cụ thể nhất định, một thời đại nhất định. Trong
điều kiện lịch sử đó, bằng hoạt động thực tiển của mình, con người tạo ra
những giá trị vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển cả thể lực và tư duy
trí tuệ. Chỉ trong toàn bộ các mối quan hệ xã hội đó (như quan hệ giai cấp, dân
tộc, thời đại; quan hệ chính trị, kinh tế; quan hệ cá nhân, gia đình, xã hội…)
con người mới bộc lộ toàn bộ bản chất xã hội của mình.” [1,471]
Để hiểu đúng quan điểm của Mác trước hết cần thấy rằng, cái bản chất
không phải là cái duy nhất, mà là cái bộ phận chi phối trong chỉnh thể phong
phú và đa dạng. Ở đây, cái phổ biến tồn tại và thể hiện qua cái đơn nhất. Bản

tác động vào tự nhiên, cải biến giới tự nhiên, đồng thời thúc đẩy sự vận động
phát triển của lịch sử xã hội. Thế giới loài vật dựa vào những điều kiện có sẵn
của tự nhiên. Con người thì trái lại, thông qua hoạt động thực tiễn của mình để
làm phong phú thêm thế giới tự nhiên, tái tạo lại một tự nhiên thứ hai theo
mục đích của mình.
Trong quá trình cải biến lại tự nhiên, con người cũng làm ra lịch sử của mình.
Con người là sản phẩm của lịch sử, đồng thời là chủ thể sáng tạo ra lịch sử của
chính bản thân con người. Hoạt động lao động sản xuất vừa là điều kiện cho
sự tồn tại của con người, vừa là phương thức để làm biến đổi đời sống và bộ
mặt xã hội. Trên cơ sở nắm bắt quy luật của lịch sử xã hội, con người thông
qua hoạt động vật chất và tinh thần, thúc đẩy xã hội phát triển từ thấp đến cao,
phù hợp với mục tiêu và nhu cầu do con người đặt ra. Không có hoạt động của
8
con người thì cũng không cần tồn tại quy luật xã hội, và do đó, không có sự
tồn tại của toàn bộ lịch sử xã hội loài người.” [1,473].
CHƯƠNG II
CÁ NHÂN VÀ XÃ HỘI
Con người tồn tại qua những cá nhân người, mỗi cá nhân người là một
chỉnh thể đơn nhất gồm cả một hệ thống những đặc điểm cụ thể, không lặp lại,
khác biệt với những cá nhân khác về cơ thể, tâm lý, trình độ… Nhưng đó mới
nói sự khác biệt lộ ra bên ngoài so với những cá nhân khác, còn đi vào chiều
sâu bên trong của cá nhân với toàn bộ hoạt đồng sống của nó, người ta sử
dụng thêm phạm trù nhân cách.
Nhân cách là nội dung, trạng thái, tính chất, xu hướng bên trong riêng
biệt của mỗi cá nhân. Đó là thế giới của cái “tôi” do tác động tổng hợp của các
yếu tố cơ thể và xã hội hết sức riêng biệt tạo nên. Với đặc điểm riêng về di
truyền, về sinh lý thần kinh, về gia đình, về hoàn cảnh sống… mỗi cá nhân
“dấn thân vào cuộc sống, tiếp thu và chuyển những giá trị văn hoá của xã hội
vào bên trong mình, thực hiện quá trình so sánh, lọc bỏ, tự đánh giá, tự giáo
dục, tự tạo nên thế giới riêng cho mình. Từ đấy hình thành nên những dạng

Như vậy, chủ nghĩa xã hội hướng vào và đề cao cá nhân không phải là nghịch
lý, mà đó lại là thực chất của vấn đề. Đấu tranh vì giai cấp, vì dân tộc, vì nhân
loại phải trước hết và thông qua việc phát triển từng cá nhân với tư cách là chủ
thể có ý thức, có thôi thúc nội tâm theo chiều sâu đối với các quá trình đó.
Quan hệ cá nhân và xã hội biến đổi và phát triển tuỳ thuộc vào các chế độ
xã hội với trình độ văn minh khác nhau.
10
Thời nguyên thuỷ, lợi ích cá nhân phụ thuộc trực tiếp vào lợi ích sống
còn hằng ngày của cộng đồng, do đó, cá nhân bắt buộc phải thực hiện nghiêm
ngặt mệnh lệnh và truyền thống của cộng đồng. Nói đúng ra, trong các cộng
đồng người nguyên thuỷ chưa có đủ điều kiện để mỗi con người trở thành
những cá nhân theo đúng nghĩa của nó.
Đến khi xã hội bị phân chia thành các giai cấp đối kháng, truyền thống
sống bình đẳng giữa người với người chuyển thành cuộc sống người thống trị
người, người bóc lột người. Trong xã hội chiếm hữu nô lệ thuộc về chủ nô;
trong xã hội phong kiến người nông dân thuộc về chúa đất. Trong xã hội tư
bản, người công nhân tuy có quyền “tự do” không phụ thuộc vào một ông chủ
cụ thể nào, nhưng bắt buộc phải bán sức lao động cho một ông chủ nào đó để
sống. Về thực chất, đó vẫn là người “nô lệ” có quyền lựa chọn ông chủ ( ở
đây chỉ là ông chủ về mặt sức lao động chứ không phải là ông chủ về toàn bộ
thân thể và cuộc sống riêng của họ). Ơ các xã hội đó đều là chế độ đa số người
bắt buộc phải sống phụ thuộc vào lợi ích và quyền lực của thiểu số người;
quan hệ đó được pháp luật và nhà nước bảo vệ.
Quá trình phát triển của lịch sử quan hệ đó dẫn đến hàng loạt hệ quả đầy
nước mắt và máu của đa số con người và sự tha hoá nói chung của người lao
động. Bỏ qua hiện thực xã hội đó sẽ không thể tiếp cận đúng đời sống của con
người. Măt khác, sự phân công lao động xã hội, chiếm hữu tư nhân, cạnh
tranh ….trong các xã hội có người bóc lột người, nhất là xã hội tư bản đã dần
dần từng bước phát triển cá nhân của con người; đồng thời tạo tiền đề cần
thiết để đi tới khắc phục sự tha hoá con người.

người.
12
Cách mạng xã hội chủ nghĩa trước hết nhằm xây dựng được một hệ thống
chịnh trị của nhân dân lao động làm chủ, trong đó nhân dân lao động sử dụng
quyền lực nhà nước để mưu cầu hạnh phúc cho tất cả mọi người. Hoạt động
quản lí xã hội của nhà nước ngày càng trở thành hoạt động tạo môi trường của
tự do sáng tạo và bảo đảm điều kiện sống không ngừng tốt hơn cho mọi
người. Bảo vệ vững chắc hệ thống chính trị khỏi sự tấn công thù địch từ bên
ngoài cũng như sự biến dạng từ bên trong là điều kiện tiên quyết để có thể
thực hiện quá trình giải phóng con người trong chủ nghĩa xã hội .
Tất nhiên, đó mới chỉ là tiền đề quan trọng, còn điều căn bản hơn cả là
cách mạng xã hội chủ nghĩa phải tạo ra được chế độ kinh tế - xã hội có trình
độ cao và không ngừng phát triển. Đây là quá trình không phải chỉ tạo ra của
cải vật chất mà còn là quá trình giải phóng con người lao động khỏi thân phận
làm thuê, sống không phụ thuộc vào cá nhân khác có quyền lực và của cải.
Chủ nghĩa xã hội được xây dựng theo nguyên tắc “tất cả từ con người và vì
con người”, ở đây việc khai thác yếu tố con người và tránh lãng phí sức người,
sức của ngoài mục đích vì con người cũng chính là quá trình nhân đạo hoá
toàn bộ quan hệ xã hội và hoạt động của con người.
13
PHẦN KẾT LUẬN:
Quan niệm của triết học Mác_Lênin về con người là hoàn toàn đúng đắn.
Triết học Mác_Lênin đã vạch ra được bản chất của con người và mối quan hệ
biện chứng giữa cá nhân và xã hội. Qua đó, giúp chúng ta nhận thức được một
cách đúng đắn về vai trò của con người trong cuộc sống.
Ơ nước ta hiện nay, dưới sự tác động của nền kinh tế thị trường đã làm cho bộ
mặt của nước ta thay đổi rõ rệt, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao.
Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng đã xuất hiện mặt trái của nền kinh tế thị trường
khi đã du nhập vào nước ta lối sống cá nhân, ích kỷ, tuyệt đối hoá lợi ích cá
nhân, tức là đi trái lại với mối quan hệ biện chứng giữa cá nhân và xã hội mà