nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 3/2005 9

Pgs.ts. nguyễn ngọc hoà *
1. L b phn cu thnh quan trng ca
chớnh sỏch hỡnh s, chớnh sỏch x lý ti
phm bao gm chớnh sỏch x lý chung cho
tt c cỏc loi ti phm v chớnh sỏch x lý
i vi nhúm ti phm hoc loi ti phm c
th. Trong ú chớnh sỏch x lý chung cú tớnh
n nh tng i cũn chớnh sỏch x lý
nhng nhúm ti hoc loi ti phm c th cú
tớnh linh hot hn, cú th thay i theo tỡnh
hỡnh kinh t - xó hi cng nh tỡnh hỡnh ti
phm. Chớnh sỏch x lý ti phm tuy gi v
trớ quan trng trong chớnh sỏch hỡnh s
nhng nú ch cú ý ngha thc tin mt cỏch
y khi c thc hin trong s thng
nht vi cỏc b phn khỏc ca chớnh sỏch
hỡnh s. Chớnh sỏch x lý ti phm phi
c t trong s thng nht vi chớnh sỏch
u tranh phũng chng ti phm núi chung
cng nh vi cỏc chớnh sỏch kinh t - xó hi
vi ý ngha l cỏc bin phỏp phũng nga ti
phm núi riờng.
Trong BLHS, ni dung ca chớnh sỏch

3. i vi ngi ln u phm ti ớt
nghiờm trng, ó hi ci, thỡ cú th ỏp dng
hỡnh pht nh hn hỡnh pht tự, giao h cho
c quan, t chc hoc gia ỡnh giỏm sỏt,
giỏo dc.
4. i vi ngi b pht tự thỡ buc h
phi chp hnh hỡnh pht trong tri giam,
phi lao ng, hc tp tr thnh ngi cú
ớch cho xó hi; nu h cú nhiu tin b thỡ
xột gim vic chp hnh hỡnh pht.
* Trng i hc Lut H Ni

nghiên cứu - trao đổi
10 Tạp chí luật học số 3/2005

5. Ngi ó chp hnh xong hỡnh pht
c to iu kin lm n, sinh sng lng
thin, ho nhp vi cng ng, khi cú
iu kin do lut nh thỡ c xoỏ ỏn tớch.
Ni dung trờn õy ca iu lut th hin
rừ 4 yờu cu ca chớnh sỏch x lý ti phm
theo lut hỡnh s Vit Nam. ú l:
- X lý ti phm phi tuõn th phỏp ch
(ỳng lut);
- X lý ti phm phi m bo s bỡnh
ng (khụng phõn bit ngi phm ti l ai);
- X lý ti phm phi cú s phõn hoỏ

lut lm sai;
- Lut thc nh phi c gii thớch
chớnh thc mt cỏch kp thi, khc phc
nhng hn ch ca lut;
- Ch th ỏp dng lut x lý ti phm
phi cú trỡnh chuyờn mụn, cú bn lnh
chớnh tr, cú trỏch nhim cụng tỏc v phm
cht o c ngh nghip.
4. iu 52 Hin phỏp nm 1992 ca
nc CHXHCN Vit Nam quy nh: Mi
cụng dõn u bỡnh ng trc phỏp lut.
C th hoỏ nguyờn tc hin nh ny, BLHS
Vit Nam khng nh: Mi ngi phm ti
u bỡnh ng trc phỏp lut, khụng phõn
bit nam, n, dõn tc, tớn ngng, tụn giỏo,
thnh phn, a v xó hi. Lut hỡnh s vi
cỏc quy nh v ti phm v cỏc quy nh v
hỡnh pht cú giỏ tr nh nhau i vi tt c
mi ngi núi chung v c bit i vi tt
c nhng ngi ó cú hnh vi phm ti núi
riờng. Theo ú, vic x lý ti phm (cú x lý
v hỡnh s hay khụng v mc x lý nh
th no) hon ton khụng b chi phi bi gii
tớnh, bi dõn tc, bi tớn ngng, tụn giỏo,
bi thnh phn, a v xó hi ca ngi cú
hnh vi phm ti. Mi cụng dõn u bỡnh
ng trc phỏp lut cng cú ngha bỡnh
ng trong vic phi gỏnh chu trỏch nhim
hỡnh s v hnh vi phm ti ó thc hin ca
mỡnh. Tuõn th nguyờn tc ny, BLHS khi

cng c bit cú ý ngha quan trng. Mt
mt, nguyờn tc ny th hin thỏi khụng
khoan nhng trong x lý ti phm tham
nhng dự ch th thc hin l ai, bt k
cng v cụng tỏc no. Chỳng ta khụng vỡ
chc v m khụng x lý v hỡnh s cng nh
x lý nh hn ngi khỏc. Mt khỏc, nguyờn
tc ny cng khng nh: Vic x lý v hỡnh
s ch c t ra cho ngi cú hnh vi
phm ti c quy nh trong lut m khụng
th c t ra vỡ bt k lý do no khỏc nh
lý do tớn ngng, tụn giỏo v nhng lý do
ny cng khụng th lm tng mc x lý
khi cú hnh vi phm ti
5. Nguyờn tc mi ngi phm ti u
bỡnh ng trc phỏp lut khụng loi tr vic
x lý ti phm phi cú s phõn hoỏ vỡ cỏc
trng hp phm ti u cú s khỏc nhau
nhiu khớa cnh. õy l mt nguyờn tc khỏc
ca lut hỡnh s - Nguyờn tc phõn hoỏ trỏch
nhim hỡnh s. Trong xõy dng lut, nguyờn
tc ny c th hin trc tip nhiu nhúm
iu lut khỏc nhau ca BLHS.
(2)
Tuy nhiờn,
trong chớnh sỏch x lý ti phm, nguyờn tc
phõn hoỏ ny c th hin ch phi cú s
phõn bit trong x lý i vi nhng i
tng phm ti khỏc nhau - cú i tng
phi nghiờm tr v cú i tng cn phi

chng chm dt vic phm ti c min
trỏch nhim hỡnh s v ti nh phm; ;
- iu 25 quy nh: Trong trng
hp trc khi hnh vi phm ti b phỏt giỏc,
ngi phm ti ó t thỳ, khai rừ s vic,
gúp phn cú hiu qu vo vic phỏt hin v
iu tra ti phm, c gng hn ch n mc
thp nht hu qu ca ti phm, thỡ cng cú
th c min trỏch nhim hỡnh s.;
- iu 46 quy nh: 1. Cỏc tỡnh tit
sau õy l tỡnh tit gim nh trỏch nhim
hỡnh s:
a) Ngi phm ti ó ngn chn, lm
gim bt tỏc hi ca ti phm;
b) Ngi phm ti t nguyn sa cha,
bi thng thit hi, khc phc hu qu;

o) Ngi phm ti t thỳ;
p) Ngi phm ti thnh khn khai bỏo,
n nn hi ci;
q) Ngi phm ti tớch cc giỳp cỏc
c quan cú trỏch nhim phỏt hin, iu tra
ti phm;
r) Ngi phm ti ó lp cụng chuc ti;
- iu 54 quy nh: Ngi phm ti cú
th c min hỡnh pht trong trng hp
phm ti cú nhiu tỡnh tit gim nh quy
nh ti khon 1 iu 46 ca B lut ny,
ỏng c khoan hng c bit, nhng cha
n mc c min trỏch nhim hỡnh s.

c min trỏch nhim hỡnh s;
- iu 289 quy nh: 6. Ngi b ộp
buc a hi l m ch ng khai bỏo
trc khi b phỏt giỏc, thỡ c coi l
khụng cú ti v c tr li ton b ca ó
dựng a hi l.
Ngi a hi l tuy khụng b ộp buc
nhng ó ch ng khai bỏo trc khi b
phỏt giỏc, thỡ cú th c min trỏch nhim
hỡnh s v c tr li mt phn hoc ton
b ca ó dựng a hi l.
Chớnh sỏch nghiờm tr c th hin
trc ht qua vic quy nh du hiu nh
khung hỡnh pht tng nng ca cỏc ti phm nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 3/2005 13

cụ thể. Trong Phần các tội phạm BLHS, mỗi
tội phạm cụ thể đều được quy định một hoặc
nhiều khung hình phạt tăng nặng để áp dụng
cho những trường hợp phạm tội thoả mãn
dấu hiệu định khung tăng nặng. Ví dụ:
- Điều 93 quy định về tội giết người đã
xác định những trường hợp phải xử nặng.
Trong đó có trường hợp giết người có tính
côn đồ; giết người thuộc trường hợp có tổ
chức hoặc tái phạm nguy hiểm;
- Điều 153 quy định về tội buôn lậu đã

sống xã hội chủ nghĩa, ngăn ngừa họ phạm
tội mới. Hình phạt còn nhằm giáo dục
người khác tôn trọng pháp luật, đấu tranh
phòng ngừa và chống tội phạm” (Điều 27).
Như vậy, việc xử lý tội phạm ngoài mục
đích trừng trị còn có mục đích giáo dục
riêng và giáo dục chung.
(3)

Để có thể đạt được mục đích giáo dục
chung chính sách xử lý tội phạm đòi hỏi phải
phát hiện kịp thời mọi hành vi phạm tội và
nhanh chóng xử lý nghiêm minh. Xử lý
nghiêm minh không chỉ là đòi hỏi của mục
đích giáo dục chung mà cũng là đòi hỏi của
mục đích giáo dục riêng. Xử lý nghiêm
minh đòi hỏi phải là xử lý đúng luật, bao
gồm định tội danh đúng luật, xác định
khung hình phạt đúng luật và xác định hình
phạt cụ thể đúng luật. Để có cơ sở cho việc
xử lý tội phạm được nghiêm minh BLHS đã
quy định tương đối cụ thể và rõ ràng các
vấn đề về tội phạm và hình phạt. Trong đó
có quy định về các căn cứ quyết định hình
phạt: “Khi quyết định hình phạt, Toà án
căn cứ vào quy định của Bộ luật hình sự,
cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho
xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân
người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và
tăng nặng trách nhiệm hình sự” (Điều 45

nh khụng ch cú hỡnh pht tc t do m
cú nhiu hỡnh pht chớnh l hỡnh pht khụng
tc t do (cnh cỏo, ci to khụng giam
gi, pht tin) v nhng hỡnh pht ny c
quy nh cho cỏc ti phm c th vi phm
vi rng hn. Tớnh nhõn o ca chớnh sỏch
x lý ti phm cũn c th hin trong cỏc
quy nh riờng cho nhng i tng c bit
l ngi cha thnh niờn, ph n cú thai,
ph n nuụi con nh, ngi gi. C th:
Khụng ỏp dng hỡnh pht tự chung thõn i
vi ngi phm ti l ngi cha thnh
niờn; khụng ỏp dng hỡnh pht t hỡnh i
vi ngi phm ti l ph n cú thai hoc
ph n ang nuụi con di 36 thỏng tui, khi
phm ti hoc khi b xột x; ngi phm ti
l ngi gi c quy nh l tỡnh tit gim
nh trỏch nhim hỡnh s.
(5)
Ngoi ra, BLHS
cũn cú mt s ch nh khỏc m cỏc ch nh
ú cng th hin rừ tớnh nhõn o trong
chớnh sỏch x lý ti phm. ú l ch nh ỏn
treo (min chp hnh hỡnh pht tự cú iu
kin); ch nh gim mc hỡnh pht ó tuyờn
(do cú tin b trong khi chp hnh hỡnh
pht); ch nh hoón hoc tm ỡnh ch chp
hnh hỡnh pht tự (do b bnh nng, do cú
thai ) v ch nh xoỏ ỏn tớch.
(6)