Đường phố Đinh Tiên Hoàng mang
nhiều dấu ấn lịch sử
Tôi quan tâm đặc biệt đến phố Đinh Tiên Hoàng, ở phía đông hồ Hoàn Kiếm. Nằm
trong khu vực dày đặc tâm linh, rẻo đất này được nhiều nhà sử học, nhà văn coi là
một trong vài nơi hội tụ khí thiêng ngàn năm của đô thị cổ, kể từ thời Kẻ Chợ đến
nay.
Hà Nội có nhiều con phố, mỗi nơi ít nhiều đều mang dấu ấn lịch sử khi khởi dựng hình
thành. Dù qua bao năm tháng, dấu tích xưa vẫn hình thành nên hồn phố – không gian văn
hóa để lại cho mai sau.
Nó chỉ dài khoảng 900m, ngày xưa gọi là phố Hồ, rồi đại lộ Francis Garnier. Năm 1945,
vị Thị trưởng là bác sĩ Trần Văn Lai đổi thành phố Đinh Tiên Hoàng, để ghi nhớ công lao
vị Hoàng đế có công chấm dứt nạn cát cứ, thống nhất đất nước hồi thế kỷ thứ X.
Tương truyền rằng: Đức Lý Thái Tổ sau khi định đô ở Thăng Long, vãn cảnh nơi đây
thấy một hồ nước trong xanh, có ngôi chùa cổ giữa hồ tạo phong cảnh nên thơ, bèn đặt
tên ngôi đền đã có tại đây là Ngọc Tượng. Đến đời nhà Trần, đền đổi tên là Ngọc Sơn.
Vào thời nhà Lê, khoảng năm 1428, sau khi lên ngôi, Thái tổ Lê Lợi cùng đoàn thuyền
ngự đi từ sông Hồng, rẽ vào hồ, trả gươm cho Rùa thần. Từ đó hồ Lục Thủy trên đất thôn
Tả Vọng được đặt lại tên là Hoàn Kiếm, hay còn gọi hồ Gươm.

Như là một sự trùng hợp lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh – người khai sinh ra nước Việt
Nam dân chủ cộng hòa năm 1945, đã từng nhiều lần qua tuyến phố thiêng này đón xuân
cùng với nhân dân, thăm những người lao động tại Bưu điện và Nhà máy Đèn Bờ Hồ…
Trải qua bao năm tháng với nhiều triều đại, Kinh thành Thăng Long có rất nhiều tên gọi:
Đông Đô thời nhà Hồ; Đông Quan thời nhà Minh xâm lược nước ta; Đông Kinh thời nhà
Lê và Hà Nội từ thời nhà Nguyễn.
Nhiều đền chùa lớn và công trình kiến trúc tiêu biểu đã được người xưa xây dựng lên tại
rẻo đất phía đông hồ Hoàn Kiếm. Đền Bà Kiệu thờ mẫu Liễu Hạnh, dựng gần đối diện
với đền Ngọc Sơn từ thời Lê Thần Tông thế kỷ XVII; tiếp đến là chùa Báo Ân, còn gọi là
Quan Thượng, dựng năm 1842, khi đó là ngôi chùa to và đẹp vào bậc nhất của Kinh
thành. Kế đó vào năm 1865, đời Vua Tự Đức thứ 18, Phương Đình Nguyễn Văn Siêu một
người giỏi văn chương đến độ được người đương thời phong là “Thần Siêu” đến đây xây

Là trung tâm hành chính, văn hóa – xã hội của Thủ đô, con phố này chứng kiến nhiều
nhất những sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước và Hà Nội, nhiều người ở độ tuổi như
tôi vẫn còn nhớ. Đó là vào sáng sớm ngày 10-10-1954, người lính Pháp cuối cùng rời trại
Bảo an binh qua phố Đinh Tiên Hoàng để rút quân qua cầu Long Biên. Ngay sau đó nhân
dân đã ùa ra đây đón đoàn quân chiến thắng từ các ngả tiến vào tiếp quản.
Hơn 30 năm sau, trưa 30-4-1975, nhân dân Hà Nội lại hân hoan đổ về hồ Gươm, chen
chật phố Đinh Tiên Hoàng, trước UBND TP, vườn Chí Linh, đền Ngọc Sơn, bến xe
điện… náo nức nghe tin giải phóng Sài Gòn qua tiếng loa, hân hoan khôn tả. Ngót hai
mươi năm sau, ngày 7-10-2004, tại vườn hoa Chí Linh bên phố Đinh Tiên Hoàng, có
thêm một sự kiện mới mang tính lịch sử của thành phố Hà Nội ngàn năm tuổi: khánh
thành tượng đài Lý Thái Tổ, vị vua đặt nền móng vững bền cho Thăng Long – Hà Nội.
Bức tượng đồng được đúc liền khối lớn nhất Việt Nam, ung dung ngắm nhìn Thủ đô và
non sông gấm vóc đang đổi mới. Và một điều chắc chắn rằng vào ngày 10-10-2010,
nhiều hoạt động lớn mang tầm quốc gia, chào mừng 1000 năm Thăng Long – Hà Nội sẽ
được tổ chức tại hồ Gươm, trên phố Đinh Tiên Hoàng và vườn hoa Lý Thái Tổ.
Không chỉ đầy ắp những dấu tích lịch sử và ngự bên hồ Gươm tuyệt đẹp, với vị trí trung
tâm văn hóa, những ngày bình thường cũng như các ngày lễ, tết lúc nào con phố Đinh
Tiên Hoàng cũng là nơi người ở các quận, huyện, các địa phương trong cả nước, khách
du lịch nước ngoài đổ về. Rồi cũng từ đây mà họ tỏa ra những con phố khác “xem” Hà
Nội. Bởi vậy cho nên hầu hết những lễ hội truyền thống lớn của quốc gia và Hà Nội như
bắn pháo hoa Quốc khánh, Tết Nguyên đán, đua xe đạp, Giải chạy Báo Hànộimới, đi bộ
vì hòa bình, ca múa nhạc… dường như tất cả đều được tổ chức trên đường phố này.
Những năm gần đây lại thêm những kỳ cuộc tân kỳ, ít nhiều có yếu tố du nhập: lễ hội hoa
Hà Nội và Việt Nam (lần đầu tiên cuối tháng 12-2008), lễ hội nghệ thuật đường phố do
UBND thành phố và Đại sứ quán Đan Mạch (lần đầu tháng 11-2009), để rồi được làm
định kỳ sau này. Như đã thành thông lệ, hằng năm cứ vào đêm 30 Tết, xung quanh hồ
Gươm nói chung, trong đó đông nhất là trên đường Đinh Tiên Hoàng, người Hà Nội đều
đổ về đây để đón giao thừa, vào các đền Ngọc Sơn, Bà Kiệu, tượng đài Vua Lý Thái
Tổ…
Dân cầu cho quốc thái dân an, sang năm mới sức khỏe dồi dào, làm ăn tấn tới, gặp nhiều