Dinh dưỡng ở người cao
tuổi

Người xưa có câu: “Ăn được, ngủ được là tiên”. Con người ta sinh ra đã biết ăn
biết ngủ. Ấy vậy mà, những việc tưởng chừng như đơn giản ấy đối với người cao
tuổi (NCT) lại là vấn đề đáng lưu tâm.
Tuổi càng cao thì cơ thể càng lão hóa, sự hấp thu các chất dinh dưỡng trở nên khó
khăn hơn và là một yếu tố tác động đáng kể đến chất lượng cuộc sống và tuổi thọ
của NCT. Do đó, việc duy trì một tình trạng dinh dưỡng hợp lý là rất cần thiết để
bảo vệ sức khỏe cho NCT. Trong phạm vi của bài viết này xin chỉ chú trọng đến
những nguyên tắc dinh dưỡng chung cho NCT khỏe mạnh, còn các đối tượng đang
mắc những bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận thì chế độ ăn cần sự
tư vấn rất cẩn thận của các bác sĩ chuyên khoa và chuyên gia dinh dưỡng.

Ảnh minh họa
Những thay đổi thể chất ở người cao tuổi?
NCT có những biến đổi rất đặc trưng do quá trình lão hóa. Trước khi muốn biết
NCT nên ăn uống như thế nào cho hợp lý thì chúng ta cần hiểu rõ sự thay đổi thể
chất ở NCT. Ăn uống được ngon miệng trước tiên là nhờ đến các giác quan. Khi
còn trẻ, các cơ quan hoạt động tốt, nhờ khứu giác nên ngửi được mùi thơm của
thức ăn, thị giác giúp nhìn thấy màu sắc thức ăn thật hấp dẫn, cầm chén thức ăn
nhờ xúc giác mà biết thức ăn ấm nóng hoặc mát lạnh, nhờ vị giác mà biết được
thức ăn chua, cay, mặn, ngọt như thế nào để thưởng thức cái ngon của thức ăn.
Chính những giác quan đó đã kích thích nước bọt tiết ra để sẵn sàng tiêu hóa thức
ăn. Thế nhưng, ở NCT thì mắt không nhìn rõ, mũi ngửi kém, vị giác và xúc giác
không nhạy nên ăn uống thường kém ngon. Đã chán ăn mà nhai nuốt lại khó do cơ
nhai và xương hàm đều teo, răng thì lung lay và mất răng nên NCT lại càng lười ăn
hơn nữa, mà như vậy thì lại càng dễ bị suy dinh dưỡng hơn. Các tuyến nước bọt

trong đó nên dùng loại đường phức, có chỉ số đường huyết thấp. Do NCT hoạt
động thể lực ít, khối cơ bắp cũng giảm khoảng 1/3 so với thời trẻ nên nhu cầu năng
lượng cũng giảm bớt, chỉ khoảng 30kcal/kg/ngày (theo khuyến cáo của Viện dinh
dưỡng quốc gia). Vì thế, NCT phải ăn ít đi so với lúc còn trẻ. Nếu vẫn thấy ngon
miệng và ăn quá thừa thì sẽ dễ mắc bệnh béo phì.
Thiếu men đường ruột lactase nên không thủy phân được đường lactose có trong
sữa và các chế phẩm từ sữa có trong chế độ ăn, nên lactose sẽ không được hấp thu
mà bị chuyển hóa bởi vi khuẩn đường ruột tạo khí, làm chướng hơi và tiêu chảy,
mặc dù sữa và các sản phẩm chế biến từ sữa có giá trị sinh học cao. Để có thể cải
thiện khả năng dung nạp sữa hay thức ăn chế biến từ sữa, NCT nên thường xuyên
ăn ya-ua, hoặc nên tránh uống sữa lúc bụng đói, mà ngược lại nên uống sữa sau khi
ăn một ít gì đó, uống một lượng ít trong vài ngày đầu và sau đó tăng dần. Mỗi lần
uống sữa chỉ nên dùng 1 lượng khoảng 100 - 200ml.
Mỡ:
Lượng chất béo ăn vào nên giới hạn ở mức 30% hoặc thấp hơn tổng năng lượng,
trong đó chất béo bão hòa (acid béo no) nên dưới 10%. Tuy nhiên nếu hạn chế
dưới mức 20% năng lượng từ béo có thể ảnh hưởng đến chất lượng chế độ ăn.
Acid béo no (có nhiều trong mỡ, bơ, nước luộc thịt) làm tăng nguy cơ bệnh lý
mạch vành. Acid béo thể trans có nhiều trong mỡ, ma-ga-rin, sữa động vật ăn cỏ và
thức ăn nhanh, quy trình công nghiệp chế biến ở nhiệt độ cao làm tăng cholesterol
“xấu” dẫn đến làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nên hạn chế dưới 1% trong
chế độ ăn.
Trong khi đó acid béo không no giúp làm giảm các nguy cơ nói trên. Ba loại acid
béo không no chủ yếu có trong chế độ ăn là acid béo không no 1 nối đôi, acid béo
không no nhiều nối đôi (omega-6 và omega-3). Các acid béo thiết yếu nên được
cung cấp ít nhất 2 - 3% tổng năng lượng, nghĩa là tương đương 9 - 10g acid béo
thiết yếu như acid linoleic và linolenic từ thức ăn có nguồn gốc động vật và thực
vật.
BS. NGUYỄN THANH HUÂN
Do NCT hoạt động thể lực ít, khối cơ bắp cũng giảm