Những lễ hội tưng bừng
cách đây hơn 2000 năm
trên mặt trống đồng

Rất nhiều thông điệp của tổ tiên đã được gửi đến tận chúng ta
ngày nay thông qua các trống đồng. Ngoài tạo dáng, âm
thanh, giá trị biểu tượng, di sản công nghệ cổ đại…các trống
đồng còn truyền tải trên mặt, trên tang, trên quai và trên thân
trống cả một hệ thống hình tượng về đời sống, tôn giáo
nguyên sơ, hệ động vật bản địa, lối kiến trúc nguyên
khai…và nhất là những lễ hội tưng bừng của người Việt cổ.

1 / Trống đồng Đông Sơn – di sản tuyệt vời của văn minh
Việt cổ
Chắc chắn chúng ta đều tự hào về TRỐNG ĐỒNG ĐÔNG
SƠN. Đó là báu vật tuyệt vời mà tổ tiên để lại cho hậu thế
thừa kế. Như đã biết: nền văn minh Đông Sơn cổ đại đang
vươn tới đỉnh cao lung linh cách đây hơn 2000 năm thì đột
ngột đứt đoạn bởi cuộc xâm lăng tàn bạo đến từ phương Bắc.
Kể từ đó, dân tộc ta phải trải qua hơn 1000 năm Bắc thuộc
tăm tối trước khi giành lại độc lập nhờ vị anh hùng dân tộc
Ngô Quyền…Quá khứ vĩnh viễn lùi xa. Nhưng hào quang
của tổ tiên thì lấp lánh mãi: những trống đồng Đông Sơn
tuyệt đẹp vẫn còn lại với con cháu Việt tộc, bất chấp vô vàn
thử thách nghiệt ngã của thời gian, thời tiết, chiến tranh, khí
hậu và sự lãng quên… Rất nhiều thông điệp của tổ tiên đã được gửi đến tận chúng ta

đầy người, chim, thú ấy là những dải hoa văn hình học mảnh
mai, liên tục lặp lại nhịp nhàng. Từng có một tâm lý khá phổ biến trong mỗi chúng ta là nỗi
buồn u uất bởi những mất mát vô tận về vật chất và truyền
thống trong suốt chiều dài lịch sử nhiều tang tóc cũng như tai
ương của người Việt. Có người còn oán thán về sự kế thừa
những di sản kiến trúc bé bỏng, nhỏ nhoi, rải rác khắp các
làng quê Việt cũng như “Những mảnh vụn của tinh hoa và ký
ức”. Họ chưa hẳn đã sai. Nhưng nỗi buồn bất tận thì không
đúng. Nhiều dân tộc khác ở hoàn cảnh tương tự đã phải chịu
biến mất không tăm tích. Nhưng quốc gia của người Việt vẫn
luôn còn, hiên ngang, bền bỉ, khiêm tốn nhưng oanh liệt.
Người Việt vẫn vui chứ không buồn tủi quá mức. Người Việt
đã từng khéo léo và tinh tế tột bậc khi chế tạo trống đồng. Ở
cái thời mông muội hoàn toàn không có bất cứ máy móc nào,
phải đành thủ công, khuôn đất, lò đất, củi lửa rừng mà tất cả
hoa văn vẫn nét căng, chi tiết cặn kẽ, không một hình thừa
hay thiếu, nối cả vòng dày đặc chi tiết mà không nhỡ hình
nào, không hề vá víu…Tất cả đều xoay vòng, hướng tâm một
cách nghiêm cẩn, rạch ròi nhưng vẫn sinh động đến tràn trề
sức sống ! 3 / Nhứng lễ hội tưng bừng.
Soi xét kỹ vào những hình tượng diệu kỳ trên mặt các trống
đồng Đông Sơn, chúng ta có thể thấy tổng thể cuộc vui bất
tuyệt của một làng Việt thời cổ xưa nhất. Đó là nhóm trống
thuộc loại tinh túy: Ngọc Lũ I, Hoàng Hạ, Cổ Loa I, Sông

tạo múa, ta sẽ thấy có dáng vươn cao – 2 tay cùng nâng 1
khèn, có dáng tay chuông – tay lục lạc quay về một bên, có
dáng tay sáo – tay sênh (hay phách) dang ra 2 bên, lại có
dáng tay này cầm giáo, tay kia tù và sùng trâu. Nhạc cụ
không chỉ có trống đồng, khèn, chuông mà còn có cả trống
da, trống khẩu, sáo, cồng, lục lạc, sênh phách…

Thử thả hồn tưởng tượng một chút, ta sẽ thấy cả làng Việt
đông đúc tụ tập trên khoảng sân hay ruộng rộng rãi trước khu
nhà sàn. Tiếng trống đồng theo dàn rền vang, tiếng khèn sáo
réo rắt, tiếng chuông ngân nga, tiếng sênh phách nhịp đều
theo nhịp nhảy, tiếng chày giã xuống cối xen lẫn cả tiếng hát
hò nữa chứ ! Ngay từ thuở ấy, sử sách đã ghi nhận đồng bằng
sông Hồng trù phú, người Việt làm ruộng lúa nước với năng
suất cao (một người làm, 3 người ăn), lễ hội vui tưng bừng
với từng đoàn con gái đi “bắt chồng” (thời mẫu hệ mà). 4 / Tổ tiên trao gửi mùa xuân đến tận chúng ta ngày nay.
Quả thật vẫn còn nhiều tranh cãi về thời điểm hội làng của
người Việt cổ. Nhưng hình ảnh lễ hội điển hình trên mặt
trống đồng thời Đông Sơn rõ ràng là nhộn nhịp tưng bừng.
Cả làng đổ ra hò reo nhảy múa. Lễ hội không chỉ vui mà còn
thiêng liêng dưới ảnh mặt trời rực rỡ, với cả trò “trồng nụ
trồng hoa” để cầu sinh sôi nảy nở. Nếu rút gọn chiều dài lịch
sử lại còn một năm thì thời Đông Sơn chính là mùa xuân của
dân tộc. Thật cảm động vô cùng khi chúng ta còn được nhìn
rõ mồn một hết thảy mọi chi tiết của một ngày hội làng cách
đây hơn 2000 năm. Biết phải cảm ơn đến thế nào đây, hỡi
những nghệ nhân tài hoa tuyệt đỉnh của dân tộc, ngay từ thuở