NHỮNG KỶ NIỆM VỀ NGUYỄN SÁNG
Liếc nhìn sang tôi, ông hỏi: em học gì.? Khi biết tôi học vẽ thì ông nhỏ nhẹ : 5
năm đại học nhanh lắm, cố nghiên cứu hình họa cho vững rồi sau ra trường tha hồ
mà múa! Sau này có lần trò chuyện với họa sĩ Nguyễn Thụ, ông cũng bảo Nguyễn
Sáng là người rất trọng hình họa. Khi chuyện trò về nghề, ông luôn đặc biệt đề cao
hình họa. Về sáng tác ông bảo: Hãy nắm lấy triết học mà vẽ, đừng vẽ theo chính
sách. Ông giải thích đại khái rằng cái triết học mà ông nói chính là qui luật biện
chứng của tự nhiên (điều này mãi mấy chục năm sau tôi mới dần hiểu). Còn về
chính sách, chỉ để giải quyết công việc trong một giai đoạn Tôi nghe chỉ biết vậy.
Đôi lúc nghĩ tới những điều ông nói thấy mông lung khó hiểu.
Bây giờ khi ông đã đi xa, tôi mới dần hiểu ra rằng mình thật hạnh phúc vì đã được
diện kiến với ông dù chỉ một hai lần. Những lần trò chuyện ít ỏi ấy, tôi đã cố gắng
lắng nghe, và may mắn đã ngộ ra khá nhiều điều cho đời sống nghệ thuật của mình
.
Khi xem bức tranh khắc gỗ Tình quân dân được sáng tác sau chiến dịch biên giới
1950, tôi đã nhận ra cái tài của ông khi ông cố ý dùng nét khắc để diễn tả một buổi
chiều đang xuống ở một bản Tày. Những người lính và dân bản xúm xít ở vùng
trung tâm tranh, ông diễn tả nét dương ở không gian sáng bình thường. Nhưng phía
rìa tranh thì ông lại dùng nét âm (nền đen nét trắng), để người xem cảm nhận được
bóng tối đang thu dần không gian. Khi tôi hỏi ông sao không vẽ trận Phay Khắt -
Nà Ngần, bắt Lơpa - Sactong, thì được ông giải thích như một chính trị viên : em
phải nhớ tình quân dân mới là cái gốc của chiến thắng. Trận đánh dù thắng lớn, thì
nó cũng vẫn chỉ là dấu chấm hết của một chiến dịch, là một câu kết của bài văn mà

Về Nguyễn Sáng thì đã có nhiều lời bàn và đánh giá. Với Lịch sử mỹ thuật Việt
Nam hiện đại, ông đương nhiên là đại bàng cả về độ cao và tầm xa trong tư duy
sáng tác. Từ Tình quân dân, Giặc đốt làng tôi, Hành quân mưa, Kết nạp Đảng ở
Điện Biên, đến Bình dân học vụ, Thanh niên thành đồng, Tình cảm họa sĩ và Vũ
trụ, đã minh chứng trước mỗi chuyển biến của đất nước, ông đều cho ra tác phẩm
như những cột mốc đánh dấu. Thành quả ấy đã làm nên một Nguyễn Sáng - họa sĩ
cách mạng số một trong con mắt nể trọng của giới sáng tác mỹ thuật.