Dàn ý bài thơ “Khúc hát ru những em bé lớn trên
lưng mẹ” – Nguyễn Khoa Điềm
I – Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Nguyễn Khoa Điềm là gương mặt tiêu biểu trong thế hệ các nhà thơ chống Mĩ.
- Thơ Nguyễn Khoa Điềm không cầu kì về hình thức, câu chữ tự nhiên, đời thường, lời thơ nhẹ nhàng, tha
thiết nhưng cũng đậm chất triết lí sâu sắc.facebook.com/hocvanlop9
- Tác phẩm tiêu biểu: “Đất ngoại ô” ( thơ, 1973), “Cửa thép” (kí,1972), “Mặt đường khát vọng”(trường
ca, 1974)…
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Bài thơ được Nguyễn Khoa Điềm sáng tác năm 1971 – những năm tháng quyết liệt của cuộc kháng
chiến chống Mĩ. Giai đoạn này, cuộc sống của bộ đội và nhân dân ta trên các chiến khu rất gian nan, thiếu
thốn. Ở những chiến khu miền rừng núi, cán bộ và nhân dân ta vừa bám rẫy,bám rừng vừa gia tăng sản
xuất, vừa sẵn sàng chiến đấu bảo vệ căn cứ.
- In trong tập “Đất và khát vọng” ( 1984).
b. Bố cục:
* 3 đoạn tương đương với ba khúc hát ru, mỗi đoạn có hai khổ thơ:
- Khúc thứ nhất: Khúc hát ru của người mẹ thương con, thương bộ đội.
- Khúc thứ hai: Khúc hát ru của người mẹ thương con, thương dân làng.
- Khúc thứ ba: Khúc hát ru của người mẹ thương con, thương đất nước.
* Bài thơ có cấu trúc lặp
- Lặp cấu trúc: Bài thơ gồm 3 khúc ru. Mỗi khúc ru được tạo bởi hai lời ru:
+ Đầu đoạn: Lời ru của nhà thơ đưa em cu Tai vào giấc ngủ.
+ Cuối đoạn: Lời ru con trực tiếp của mẹ.
- Lặp lời và lặp câu. Mở đầu lời ru em của tác giả: “Em Cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi – Em ngủ cho ngoan
đừng rời lưng mẹ” và lời ru con trực tiếp của người mẹ: “Ngủ ngoan A-kay ơi, ngủ ngoan A-kay hỡi”
được lặp lại trong từng khúc ru.
- Lặp nhịp: Phần lớn các câu thơ đều ngắt nhịp 4/4.
=> Cấu trúc lặp như thế tạo kết cấu, bố cục cân đối; tạo âm điệu vấn vương, ngọt ngào, dìu dặt, thiết tha
của lời ru. Lời ru của tác giả và lời ru của mẹ nối tiếp, đan cài tạo thành khúc hát dịu dàng, đằm thắm,

gũi, vừa thiêng liêng của đời mẹ, góp phần sửa ấm lòng tin yêu và ý chí của mẹ trong cuộc sống. -> Với
hình ảnh ẩn dụ này, nhà thơ cho thấy con là sự sống, là ánh sáng, là hi vọng của đời mẹ.
- Ở đoạn thơ thứ ba, là hình ảnh người mẹ địu con tham gia chiến đấu:
Giặc Mĩ càn đến, mẹ phải “đạp rừng”,”chuyển lán” để di chuyển lực lượng; mẹ phải cùng với các anh
trai, chị gái tham gia chiến đấu bảo vệ căn cứ.facebook.com/hocvanlop9 “Mẹ địu em đi để giành trận
cuối”, mẹ xông pha vào chiến trường, mẹ vào tận Trường Sơn. Hai chữ “trận cuối” mang theo cả một
niềm tin vào thắng lợi cuối cùng.
-> Qua ba đoạn thơ, qua những hoàn cảnh và công việc cụ thể, người đọc nhận ta tấm lòng người mẹ trên
chiến khu. Người mẹ ấy lặng lẽ,bền bỉ, quyết tâm trong công việc kháng chiến, từ công việc lao động sản
xuất đến công việc chiến đấu. Người mẹ ấy đằm thắm yêu con, gắn bó với buôn làng,quê hương, cách
mạng, khát khao đất nước được độc lập tự do.
b. Qua lời ru trực tiếp của mẹ:
- Điệp lại lời ru của mẹ ở 3 đoạn thơ, ta thấy được tình yêu con tha thiết dịu dàng của người mẹ. Tình yêu
ấy trải dài qua lời ru…
- Những điệp khúc “Ngủ ngoan a-kay ơi,ngủ ngoan a-kay hỡi”,”Mẹ thương a-kay”, “Con mơ cho mẹ”,
“Mai sau con lớn” nhằm nhấn mạnh tấm lòng của người mẹ tha thiết yêu thương con. Mẹ mong cho con
ngủ ngoan, và có được những giấc mơ đẹp, mẹ mong con mau lớn.
- Tình yêu con của mẹ gắn liền, hòa quyện với những tình cảm chung rộng lớn:
+ Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội.
+ Mẹ thương a-kay, mẹ thương làng đói.
+ Mẹ thương a-kay, mẹ thương đất nước.
-> Cấu trúc đối xứng trong từng câu thơ -> Tình yêu con hòa với tình yêu buôn làng, yêu kháng chiến,
yêu đất nước…Tình cảm gia đình riêng tư hòa hợp với tình cảm chung rộng lớn của dân tộc -> Với những
tình cảm ấy, tấm lòng người mẹ càng trở nên cao cả, lớn lao -> Sự trưởng thành sâu sắc trong tình cảm và
suy nghĩ của người mẹ miền núi.facebook.com/hocvanlop9
- Trong lời hát ru, ta còn thấy ước mơ thật giản dị mà cao đẹp của người mẹ:
+ “Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần – Mai sau con lớn vung chày lún sân” -> mẹ mong muốn giã được
thật nhiều gạo để nuôi bộ đội, mơ ước cu Tai sau này sẽ có sức khỏe vạm vỡ, cường tráng “vung chày lún
sân”, trở thành một chàng trai dũng mãnh.
+ “Con mơ cho mẹ hạt bắp lên đều – Mai sau con lớn phát mười Ka-lưi” -> mẹ ước mong hạt bắp lên đều

• bo cuc bai tho khuc hat ru nhung em be tren lung me
• lập dàn ý cho bài thơ khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ,