nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
10
/2007

27 ths. trần vũ hải *
1. Nhng c trng c bn ca thu
thu nhp cỏ nhõn (TNCN) hin nay
Thu thu nhp l sc thu trc thu c
ban hnh nhm phõn phi mt phn thu
nhp ca cỏc cỏ nhõn, doanh nghip cho
nh nc. Thu thu nhp thng c phõn
chia thnh hai loi l thu thu nhp doanh
nghip v thu thu nhp cỏ nhõn. Thu thu
nhp doanh nghip cú i tng chu thu
l thu nhp t hot ng kinh doanh, ch
yu l t cỏc loi hỡnh doanh nghip. Trong
khi ú, thu TNCN l loi thu cú i tng
chu thu l thu nhp ca cỏc cỏ nhõn. Cỏ
bit cú mt s quc gia, thu TNCN c
xỏc nh nh l mt loi thu m ch th
np thu l h gia ỡnh
(1)

thu nhp bỡnh quõn ca mt cỏ nhõn vn
c duy trỡ.
b. Thu TNCN hin nay khụng ỏp dng
i vi thu nhp cú ngun gc kinh doanh
ca cỏ nhõn
Hin nay, thu nhp t hot ng kinh
doanh ca cỏ nhõn, h gia ỡnh chu s iu
chnh ca phỏp lut thu thu nhp doanh
nghip. Mc dự cỏc ch th trờn õy khụng
phi l doanh nghip nhng vic quy nh
ny cú ý ngha nh l s khuyn khớch i
vi hot ng kinh doanh ca cỏ nhõn vỡ
thu thu nhp doanh nghip khụng ỏnh thu
theo thu sut lu tin.
* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
10
/2007

28

2. Thc tin thi hnh phỏp lut thu
TNCN hin nay
Trong nhng nm qua, vic thc thi phỏp
lut thu thu nhp i vi ngi cú thu nhp
cao ó em li nhng kt qu nht nh. Mt

loi thu ny. Tõm lớ quen thuc cựng vi
nhng hiu bit ngy cng nhiu hn v thu
TNCN cng nh trỏch nhim cụng dõn trong
vic thc thi ngha v thu s gúp phn ỏng
k cho quỏ trỡnh trin khai hiu qu Lut
thu TNCN trong tng lai khụng xa. Bờn
cnh ú, nhng kinh nghim quý trong vic
thc thi thu thu nhp i vi ngi cú thu
nhp cao s giỳp cho cỏc c quan qun lớ nh
nc trong vic qun lớ thu nhp v qun lý
quy trỡnh thu np thu, m bo hn ch phỏt
sinh tiờu cc khi Lut thu TNCN c trin
khai thc hin (khi ú, s cú s lng ch
th np thu ụng o hn hin nay, do vy
vic qun lý thu s phc tp hn).
Bờn cnh nhng thnh tu t c,
trong thi gian qua vic thc hin phỏp lut
thu thu nhp i vi ngi cú thu nhp cao
cũn bc l nhiu bt cp. Trong ni dung bi
vit ny, xin c cp nhng hn ch ch
yu sau õy:
- Th nht, nhng quy nh phỏp lut
hin hnh v thu TNCN cũn nhiu bt cp.
Nhng bt cp ny s c cp trong
phn sau ca bi vit ny.
- Th hai, vic qun lớ thu nhp ca cỏ
nhõn hin nay cũn nhiu hn ch, do ú c
quan thu khụng cú kh nng kim soỏt tt
TNCN, dn n cú nhiu trng hp trn,
lu thu.

- Th ba, ý thc ca nhõn dõn v thu
TNCN vn cũn thp. nhng quc gia phỏt
trin, thu TNCN ó cú lch s hng trm
nm v do ú ngi dõn cm thy quen vi
ngha v úng thu. Vit Nam, mc dự
thu li tc cỏ nhõn ó tng c chớnh
quyn Bo i v sau ú l chớnh quyn
Vit Nam cng ho ỏp dng (i vi khu
vc phớa nam) nhng sau ú b bói b nờn
hin nay ngi dõn cha quen vi tõm lớ l
ngi np thu. Chớnh vỡ vy, tr nhng
trng hp khu tr thu ti ngun c cỏc
t chc chi tr thu nhp thc hin i vi thu
nhp ca nhng ngi lm cụng n lng
hoc ngi cung cp dch v, cũn li nhng
cỏ nhõn hnh ngh t do thng khụng thc
hin ngha v kờ khai v np thu. Bờn cnh
ú, thúi quen s dng tin mt trong thanh
toỏn ca ngi Vit Nam c coi l mt tr
ngi ỏng k cho cụng tỏc hnh thu thu núi
chung v i vi thu TNCN núi riờng. Vic
s dng tin mt ph bin lm cho cụng tỏc
giỏm sỏt thu nhp ca c quan chc nng b
hn ch, ng thi to c hi cho cỏc ch th
che giu ngun thu nhp hoc dch chuyn
ti sn, t ú khụng khai bỏo np thu
theo quy nh.
3. Nhng hn ch ca phỏp lut thu
TNCN hin hnh
- Th nht, phỏp lut thu thu nhp i

Cụng bng l tiờu chun, ng thi l
mc tiờu m mt h thng thu phi t ti.
Hin nay, nhiu quy nh ca Phỏp lnh thu
thu nhp i vi ngi cú thu nhp cao cha
thc s cụng bng, lm nh hng n hiu
qu thu thu v d to ra tõm lớ phn nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
10
/2007

30

khỏng ca ch th np thu. C th l:
+ Cũn phõn bit biu thu ỏp dng i
vi cụng dõn Vit Nam v ngi nc ngoi.
Hin nay, biu thu lu tin tng phn ỏp
dng cho cụng dõn Vit Nam cú mc khi
im chu thu sut dng thp hn, ng
thi dc lu tin li cao hn so vi ngi
nc ngoi. iu ú cú ngha, vi cựng mt
mc thu nhp, cụng dõn Vit Nam phi
np thu nhiu hn ngi nc ngoi. Quy
nh ny ó tng c gii thớch l nhm
khuyn khớch ngi nc ngoi n lm vic
ti Vit Nam mang theo kinh nghim
qun lớ, k thut tiờn tin, v.v Tuy nhiờn,
nhng lớ do ny khụng thuyt phc vỡ nú

c hng u ói ny.
(6)

+ Nhiu khon thu nhp b b qua,
khụng b ỏnh thu.
Theo quy nh ca phỏp lut hin hnh,
rt nhiu khon thu nhp ca cỏ nhõn ó b
b qua, khụng a vo din thu nhp chu
thu thu nhp i vi ngi cú thu nhp cao
nh: Cỏc khon thu nhp t u t vn,
chuyn nhng ti sn, qu biu, qu tng,
tha k V mt lớ lun, thu TNCN phi
c ỏnh trờn ton b thu nhp ca cỏ nhõn
mi m bo tớnh cụng bng ca thu. V
thc tin, hin nay cú rt nhiu cỏ nhõn cú
thu nhp cao t nhng hot ng k trờn m
khụng b ỏnh thu nờn gõy lóng phớ ngun
thu cho ngõn sỏch.
- Th ba, vic quy nh thu thu ti
ngun ó gõy ra nhng khú khn trong vic
xỏc nh chớnh xỏc s thu phi np.
m bo kh nng iu tit thu nhp,
thu TNCN thng quy nh thu sut ly
tin ỏp dng cho tng thu nhp chu thu.
Bờn cnh ú, m bo vic thu thu, phỏp
lut quy nh t chc, cỏ nhõn chi tr thu
nhp cú trỏch nhim khu tr thu thu nhp
i vi khon thu nhp c chi tr np
cho c quan thu. Riờng i vi nhng
khon chi phớ mua ngoi nh thự lao t vn,

m cụng bng xó hi v to ng lc phỏt
trin" v Hon thin h thng phỏp lut v
thu theo nguyờn tc cụng bng, thng nht
v ng b iu chnh chớnh sỏch thu theo
hng gim v n nh thu sut, m rng
i tng thu, iu tit hp lớ thu nhp.
Nh vy, Lut thu TNCN cn xỏc nh
phm vi iu chnh rng hn nhm m bo
thc hin nguyờn tc cụng bng, bỡnh ng
trong ỏnh thu thu nhp theo hng mi cỏ
nhõn cú thu nhp u phi chu thu. Vic ỏnh
thu TNCN s khụng phõn bit cỏ nhõn kinh
doanh hay khụng kinh doanh, cỏ nhõn l ngi
nc ngoi hay cụng dõn Vit Nam.
- Lut thu TNCN phi l cụng c hu
hiu Nh nc tng thu ngõn sỏch, ỏp
ng nhu cu phỏt trin kinh t xó hi. C th
hoỏ Ngh quyt i hi ng, B Chớnh tr
ó thụng qua Chin lc ci cỏch thu n
nm 2010, trong ú t ra yờu cu: Cn
sm xỏc nh cỏc bc i thớch hp tng
t trng cỏc ngun thu trong nuc cho phự
hp vi tin trỡnh hi nhp. M rng din
thu trc thu v tng t l thu t thu trc
thu. cỏc quc gia phỏt trin, t trng thu
TNCN trờn tng thu ngõn sỏch l khỏ cao,
trong khi ú ti Vit Nam s thu ny l
khụng ỏng k. So vi cỏc sc thu giỏn thu
nh thu giỏ tr gia tng, thu tiờu th c
bit, thu xut khu, thu nhp khu thỡ thu

32

cht cụng bng.
Lut thu TNCN cũn phi m bo vic
khu tr nhng chi phớ mt cỏch hp lớ
duy trỡ cuc sng cú cht lng ca cỏ nhõn
np thu v tip tc to ra thu nhp.
thun tin cho vic ỏp dng, nhng chi phớ
ny khú cú th cỏ th hoỏ n tng cỏ nhõn
np thu nờn vic khu tr khng l cn thit
cho cụng tỏc hnh thu thu. Tuy nhiờn, khu
tr nhng khon chi phớ no, mc khu tr
bao nhiờu, phng thc khu tr nh th no
l nhng vn ln cn c cõn nhc, tớnh
toỏn k trờn c s nhng s liu iu tra c
th, chớnh xỏc, khụng nờn thit k mt cỏch
ỏp t hoc chung chung khú ỏp dng. V
nguyờn tc, nhng khon chi phớ sau õy cn
c khu tr:
+ Chi phớ sinh hot bỡnh quõn ca ngi
np thu;
+ Chi phớ nuụi dng ngi ph thuc;
+ Chi phớ to ra thu nhp: Tin u t
vn, chi phớ kinh doanh, v.v
+ Chi phớ phc hi sc lao ng hoc bi
thng: Tin khỏm cha bnh khụng do bo
him chi tr, tin bi thng thit hi
m bo vic ỏp dng c chớnh xỏc
v thun tin, vic quy nh cỏc khon chi
phớ c khu tr phi ht sc c th, chớnh

ny cng cho phộp ỏp dng biu thu thng
nht i vi tt c cỏc cỏ nhõn, khụng k ú
l cụng dõn Vit Nam hay ngi nc ngoi.
b. Mt s kin ngh c th úng gúp cho
vic xõy dng d tho Lut thu TNCN
Hin nay, d tho Lut thu TNCN ang
trong giai on ly ý kin nhõn dõn ln cui
chun b trỡnh Quc hi thụng qua.
Nghiờn cu d tho ny, chỳng tụi xin cú
mt s ỏnh giỏ v kin ngh nh sau:
- Nu quy nh ỏnh thu i vi thu
nhp t tha k v qu tng thỡ phi ỏnh
vo tt c cỏc ti sn ch khụng nờn ch ỏp
dng i vi ti sn l c phiu, trỏi phiu,
quyn s hu doanh nghip, bt ng sn
nh theo quy nh ca d tho. Nu khụng,
vic chuyn i ti sn hoc chuyn dch ti nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè
10
/2007

33

sản ảo sẽ xảy ra nhằm tránh thuế. Việc đánh
thuế thừa kế đối với bất động sản là tài sản
thừa kế khi người được thừa kế đã có nhà ở
sẽ gây nhiều tranh cãi, vì không có chuẩn

luật muốn điều tiết thu nhập, thì cần xác định
những khoản thu nhập này vào thu nhập
thường xuyên, chứ không phải thu nhập
không thường xuyên như dự thảo quy định
vì đây là khoản thu nhập có được theo định
kì (thường là một năm).
- Không nên quy định thu nhập từ lãi
mua trái phiếu Chính phủ, tín phiếu kho bạc
nhà nước vì như vậy sẽ không công bằng với
những hình thức đầu tư khác như mua trái
phiếu công ti, kì phiếu ngân hàng… Bởi lẽ,
Nhà nước trong mối quan hệ với những
người nắm giữ trái phiếu cũng giống như
những tổ chức phát hành khác, đây là quan
hệ dân sự nên không thể có đặc quyền dành
riêng cho Nhà nước. Thiết nghĩ, Nhà nước
cần thu hút nguồn vốn thông qua uy tín và
niềm tin từ nhà đầu tư, chứ không phải là tạo
ra vị thế cao hơn so với những tổ chức khác
trong việc phát hành các công cụ vay nợ.
- Việc đánh thuế vào lãi cho vay nhưng
không đánh thuế đối với lãi tiền gửi tiết kiệm
là không hợp lí, bởi lẽ lãi tiền gửi tiết kiệm
về bản chất cũng là lãi cho vay. Tuy tiền gửi
tiết kiệm tại ngân hàng có quy chế pháp lí
riêng
(10)
nhưng không có khác biệt gì lớn so
với các loại tiền gửi khác của cá nhân. Nếu
quy định như vậy, chắc chắn việc đánh thuế

cứ tính thuế là doanh thu, chi phí và thuế
suất mà chỉ nên ấn định doanh thu, chi phí
để đảm bảo cho việc áp dụng biểu thuế luỹ
tiến từng phần đối với nhóm chủ thể này.
Bên cạnh đó, việc dự thảo chỉ đánh thuế vào
chủ hộ kinh doanh mà không đánh thuế theo
mức bình quân của từng cá nhân trong hộ sẽ
dẫn đến tình trạng các thành viên khác
(thường là người thân trong gia đình) sẽ
được hưởng mức lương cao để làm giảm thu
nhập nhằm tránh thuế.
- Đối với những khoản thu nhập từ bản
quyền, nhượng quyền thương mại, chuyển
giao công nghệ, quà tặng, khuyến mại, trúng
thưởng xổ số và các trò chơi có thưởng,
không nên quy định mức khởi điểm là 10
triệu đồng mới đánh thuế nhằm hạn chế tình
trạng tránh thuế, do việc đánh thuế trong
những trường hợp này là đánh thuế từng lần.
Ví dụ: Chia nhỏ giá trị chuyển giao công
nghệ, nhượng quyền thương mại, quà tặng
thành nhiều phần, mỗi phần là một hợp đồng
có giá trị thấp hơn 10 triệu đồng thì sẽ không
bị đánh thuế.
- Việc phân biệt đối tượng cư trú và
không cư trú chỉ nên giới hạn trong việc xác
định các thủ tục hành chính thuế, không nên
phân biệt về nghĩa vụ thuế, vì sẽ không đảm
bảo sự bình đẳng giữa đối tượng cư trú và
không cư trú đối với cùng một loại thu nhập

việc xác định giá quyền sử dụng đất cũng
cần phải dựa vào nguyên tắc thị trường như
đối với các bất động sản khác và Chính phủ nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
10
/2007

35

cn cú nhng quy nh c th hng dn
vic xỏc nh giỏ chuyn nhng trong
trng hp giỏ chuyn nhng ghi trong hp
ng thp hn giỏ ph bin trờn th trng.
- Quy nh v mc chit tr gia cnh cn
lu ý n mt bng chi tiờu thc t ca cỏc
a phng. Hin nay, rừ rng cú nhng
chờnh lch v chi phớ khỏ ln gia cỏc a
phng, vớ d nh gia H Ni, thnh ph
H Chớ Minh vi nhng tnh thnh khỏc.
Nu mc thu nhp chu thu v mc chit
tr gia cnh ging nhau thỡ ni no cú chi
phớ bỡnh quõn cao hn thỡ ngi np thu s
b thit v thu. Thit ngh, d tho nờn quy
nh vic tham gia quyt nh ca chớnh
quyn cp tnh trong vic xỏc nh mc chit
tr gia cnh. Vớ d: Nờn quy nh Hi ng
nhõn dõn tnh cú quyn iu chnh trong gii

s khon chi phớ khng. Chng hn, nuụi mt con nh
s c khu tr 300.000 ng/thỏng.
(6). Khụng th cú lớ do thuyt phc gii thớch: Mt
ca s hoc vn ng viờn, s cú mc chi phớ vt tri
hn hn mt k s trong vic to ra thu nhp, nu xem
xột vic to ra thu nhp l mt quỏ trỡnh. Tuy nhiờn,
theo quy nh hin hnh, ca s s c khu tr 25%
thu nhp trc khi tớnh thu, cũn k s thỡ khụng.
(7). Vớ d: Mt ngi cú 2 khon thu nhp do 2 cụng ti
chi tr trong vũng 1 thỏng, mi cụng ti l 2.500.000
ng/thỏng. Vi quy nh hin nay, anh ta s b khu
tr 10%, mi cụng ti s gi li 250.000 ng tin thu.
Trong khi ú, thc cht tng thu nhp ca anh ta ch l
5.000.000 ng, tc s thu phi np bng 0 ng. V
lớ thuyt, anh ta cú quyn yờu cu c quan thu tin
hnh quyt toỏn thu v hon thu. Tuy nhiờn trờn thc
t, vic ny rt khú khn v thng b b qua.
Nu mt ngi cng cú nhiu khon thu nhp
nhiu ngun khỏc nhau thỡ vic ỏnh thu theo biu
thu lu tin tng phn cng khụng chớnh xỏc.
(8). Theo phỏp lut Trung Quc hin hnh thỡ cú 22
mc thu sut, trong khi ú Phỏp lnh thu thu nhp
i vi ngi cú thu nhp cao hin nay ch cú 5 mc
thu sut. Theo d tho Lut thu TNCN gn õy
nht cú quy nh 7 mc thu sut t 5% n 35% (cỏc
mc thu sut cỏch nhau 5%)
(9). Lut nh nm 2005 cú quy nh: Nh l cụng
trỡnh xõy dng vi mc ớch v phc v cỏc nhu
cu sinh hot ca h gia ỡnh, cỏ nhõn (iu 1). Rừ
rng l vn khụng cú tiờu chun c th no v tiờu