Khoá luận tốt nghiệp 2003
LờI NóI ĐầU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Trên thế giới và các nớc trong khu vực, các loại hình khu kinh tế tự do, đặc
biệt là các Đặc khu kinh tế (ĐKKT) (theo mô hình của Trung Quốc) đã ngày
càng thể hiện rõ vai trò của mình trong thu hút vốn đầu t nớc ngoài và trong công
cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế, là nơi hội tụ tốt nhất các yếu tố
bên trong và các nguồn lực từ bên ngoài. Đặc khu kinh tế đã áp dụng rất nhiều các
giải pháp mới đặc biệt hữu hiệu trong việc thu hút vốn, công nghệ và kỹ năng quản
lý để từ đó thúc đẩy tăng trởng kinh tế của khu và của cả quốc gia.
Sự phát triển thần kỳ của ĐKKT Thâm Quyến cùng với bớc nhảy vọt về
kinh tế của Trung Quốc đợc coi nh là một hiện tợng nổi bật của nền kinh tế Châu
á cuối thế kỷ 20. Việt Nam là một nớc láng giềng với Trung Quốc có những nét t-
ơng đồng về điều kiện địa lý, điều kiện kinh tế, chính trị xã hội văn hoá tất nhiên
là cần phải học hỏi những kinh nghiệm thành công này của Trung quốc. Tới đầu
những năm 90, Việt Nam cũng đã thành lập một loạt các Khu chế xuất nh Tân
Thuận, Linh Trung, và Khu công nghiệp Sài Đồng, Nomura Hải Phòng đã thu hút
đợc một số các nhà đầu t nớc ngoài và đã bắt đầu đi vào hoạt động, một số khu
cũng đã đạt đợc những thành tựu đáng kể, nhng phải tới năm 2000, Việt Nam mới
thành lập Khu kinh tế mở Chu Lai một mô hình kinh tế mới gần tơng tự nh mô
hình ĐKKT của Trung Quốc. Hiện nay Khu kinh tế mở Chu Lai đang trong giai
đoạn xây dựng và bắt đầu đi vào hoạt động, đang rất cần có những bài học kinh
nghiệm từ Trung Quốc. Từ đó cần phải nghiên cứu một cách khoa học chi tiết các
ĐKKT của Trung Quốc, đặc biệt là ĐKKT Thẩm Quyến (một điển hình của Trung
Quốc), để rút ra các kinh nghiệm, các bài học và tìm ra đợc các giải pháp, các kiến
nghị đối với nhà nớc và các cơ quan ban ngành để Khu kinh tế mở Chu Lai của
Việt Nam thực sự là một công cụ hữu hiệu phát triển kinh tế.
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
1
Khoá luận tốt nghiệp 2003
2. Mục đích nghiên cứu đề tài:
chơng:
Chơng I: Tổng quan về các Khu kinh tế tự do
Chơng II: Quá trình hình thành và phát triển Đặc khu kinh tế Trung Quốc,
những kinh nghiệm thành công
Chơng III: Khu kinh tế mở Chu Lai - Việt Nam và so sánh với ĐKKT Trung
Quốc.
Tác giả xin chân thành cảm ơn sự hớng dẫn và chỉ bảo nhiệt tình của Thạc sĩ
Nguyễn Quang Minh giảng viên Trờng Đại Học Ngoại Thơng, cùng các thày cô
giáo, các bạn bè đã cung cấp tài liệu, đóng góp ý kiến và động viên tác giả hoàn
thành luận văn này.
Do nguồn tài liệu và thời gian nghiên cứu có hạn, luận văn chắc chắn sẽ còn
nhiều thiếu sót. Tác giả mong muốn nhận đợc sự góp ý chân thành từ các nhà
nghiên cứu và độc giả.
CHƯƠNG I:
TổNG QUAN Về KHU KINH Tế Tự DO
I. Lịch sử phát triển khu kinh tế tự do (KTTD)
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
3
Khoá luận tốt nghiệp 2003
1. Sự ra đời khu kinh tế tự do.
Là sản phẩm có tính lịch sử của sự phát triển lực lợng sản xuất và quan hệ sản
xuất trong và ngoài nớc cùng các quan hệ kinh tế quốc tế, với quá trình phát triển
hàng trăm năm, song chỉ vài thập kỷ gần đây, các khu KTTD mới thực sự trở thành
một trong những đặc điểm và xu hớng nổi bật của đời sống kinh tế xã hội quốc
tế.
Các khu KTTD ra đời vào đầu thế kỷ 18 dới hình thức Cảng tự do ở Singapo,
Penang (Malaixia), Hồng Kông, Philippin với mục tiêu khi đó là đẩy mạnh tái
sản xuất và cung ứng cho tàu biển cũng nh khuyến khích mậu dịch hàng chuyển
khẩu. Hàng hoá đợc miễn thuế quan xuất nhập khẩu trong phạm vi cảng, về sau
mở rộng trong phạm vi cả một vùng hay khu mậu dịch tự do (Free Trade Zone) nh
điểm có khác nhau về mục tiêu, mức độ tự do, nội dung cùng quy mô hoạt động.
Xét trên toàn thế giới, các khu này đợc biểu đạt phong phú bằng từ 20-30 thuật
ngữ khác nhau, song về bản chất chúng thống nhất với nhau bởi những đặc trng
sau đây:
- Chúng luôn là một bộ phận không thể tách rời của một quốc gia, thờng là
những khu vực địa lý thích hợp, có hàng rào giới hạn với các vùng lãnh thổ
còn lại của các nớc sở tại và đợc chính phủ nớc đó chính thức cho phép
hoặc rút phép xây dựng và phát triển.
- Chúng là nơi hội tụ và thích ứng lẫn nhau về lợi ích và một số mục tiêu xác
định giữa các chủ đầu t và nớc chủ nhà, vì thế chúng là nơi có môi trờng
kinh doanh đặc biệt phù hợp đợc hởng những quy chế tự do và tính u đãi
hơn các vùng khác trong nền kinh tế nội địa để thoả mãn các lợi ích và
khuyến khích đạt đợc các mục tiêu đó. Chúng thờng có các vị trí thuận lợi
cho phát triển sản xuất,thơng mại, đợc u tiên phát triển cơ sở hạ tầng, đợc
giành cho những biệt đãi về chính sách tài chính, thuế, tín dụng, ngoại tệ,
các thủ tục hải quan, quản lý hành chính
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
5
Khoá luận tốt nghiệp 2003
- Đặc trng chính về hoạt động kinh tế của chúng là u tiên hớng ngoại, thu
hút chủ yếu là vốn nớc ngoài nhằm phát triển các loại hình kinh doanh h-
ớng về thị trờng thế giới. Có khu chỉ chuyên biệt về hoạt động thơng mại,
có khu phát triển đồng thời thơng mại với sản xuất công nghiệp và các
dịch vụ tơng hỗ bổ trợ cần thiết, có khu còn triển khai thêm cả các hoạt
động tài chính nông nghiệp, nghiên cứu khoa học, du lịch nh một tổng
thể kinh tế , xã hội tự do thu nhỏ, nghĩa là với nội dung đầy đủ nhất của
khái niệm khu KTTD.
3. Sự phân nhóm và xu hớng vận động các loại hình khu KTTD.
Hiện nay có rất nhiều khái niệm, loại hình khu KTTD cho nên rất khó phân biệt
loại hình này với loại hình khác, song ngời ta vẫn có thể quy tụ các loại hình khu
Khu công nghiệp tập trung là một vùng lãnh thổ nơi đợc chuẩn bị tối đa về hạ
tầng và cấp các chế độ u đãi để tập trung phát triển các ngành sản xuất công
nghiệp theo một kế hoạch tổng thể phù hợp lợi ích quốc gia và sự phát triển của
một liên hiệp các ngành công nghiệp, Trong các nớc đang phát triển nh ở châu á
các khu công nghiệp tập trung thờng đợc định hớng vào phát triển sản xuất thay
thế hàng nhập khẩu trong khi vẫn nhấn mạnh mục tiêu tăng cờng xuất khẩu của
mình. Ngoài ra, ở các nớc phát triển nh Mỹ, các khu này đợc trao thêm mục tiêu
thúc đẩy phát triển quản lý và bảo vệ môi sinh.
Khu chế xuất.
Các khu chế xuất ra đời từ sau thế chiến II là sự kết hợp 2 loại hình khu thơng
mại tự do với khu công nghiệp tập trung trên cơ sở mở rộng chế độ miễn, u đãi
thuế quan của khu thơng mại tự do cho cả lĩnh vực chế biến phục vụ xuất khẩu và
tăng cờng các u đãi khác ngoài thuế quan cho mục tiêu thu hút đầu t nớc ngoài vào
phát triển lĩnh vực này. Đây là loại hình khu KTTD phổ biến nhất và gần nh chỉ
tồn tại trong các nớc đang phát triển trong vòng 3 thập kỷ gần đây. Với định hớng
u tiên phải tạo sản phẩm có sức cạnh tranh thế giới cho xuất khẩu, nên công nghệ
sản xuất ở đây thờng cao hơn công nghệ trong các khu công nghiệp tâp trung.
Khu công nghệ cao
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
7
Khoá luận tốt nghiệp 2003
Khu công nghệ cao hay còn gọi là Thành phố khoa học, Công viên khoa
học. Nếu nh các khu công nghiệp tập trung hay khu chế xuất là khu sản xuất, là
nơi hội tụ của các nhà máy, xí nghiệp sản phẩm có hàm lợng khoa học tơng đối
thấp, thì các khu công nghệ cao nh tên gọi cho thấy, là khu có tính nghiên cứu cao,
nơi bao gồm các điều kiện u đãi toàn diện để nghiên cứu triển khai cho ra đời
các sản phẩm là các công nghệ cao hoặc các thành phẩm đợc sản xuất theo công
nghệ có hàm lợng khoa học cao hơn hẳn các khu công nghiệp khác, nhằm tạo ra
những đột phá trong phát triển công nghệ và công nghiệp trong nớc. Làm việc tại
đây hầu hết là các chuyên gia có tri thức khoa học vợt trội. Khu thờng đợc xây
cảnh quốc tế. Đối với Trung Quốc, các đặc khu kinh tế có mục tiêu rất cao so với
các khu kinh tế tự do khác trên thế giới và chúng đợc coi là các cửa khẩu (cửa
khẩu về kỹ thuật, tri thức, quản lý, chính sách đối ngoại) để dẫn tới hiện đại hoá về
kinh tế; là sự thử nghiệm trong chiến lợc chung cải cách chuyển đổi nền kinh tế
trên cơ sở mô hình chủ nghĩa t bản nhà nớc, dùng thuế làm cơ chế điều tiết thị tr-
ờng có kế hoạch, đồng thời còn là một thí nghiệm mô thức thống nhất đất nớc
bằng hoà bình đối với Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan. So với các khu kinh tế tự do
tổng hợp khác trên thế giới, các đặc khu của Trung Quốc có đặc trng riêng đó là:
đợc cấp quy chế tự do linh hoạt hơn, đợc kinh doanh tổng hợp đủ các loại hình
kinh tế dịch vụ, đợc tiêu thụ một phần sản phẩm trong nội địa theo nguyên tắc
vừa hớng nội vừa hớng ngoại, khuyến khích sử dụng nguyên vật liệu trong nớc;
ban lãnh đạo đặc khu đợc cấp quyền hành rộng rãi độc lập. Quyền hành không chỉ
liên quan tới sản xuất, mà còn liên quan tới hải quan, cấp visa đi lại, lu trú của
những ngời đầu t nớc ngoài. Trách nhiệm của ban lãnh đạo cũng vì thế cao hơn và
có sự thống nhất chặt chẽ giữa trách nhiệm nghĩa vụ quyền lợi. Tuy nhiên,
các khu KTTD loại hình khác và ở các nớc khác có thể đa dạng hoá sở hữu, thậm
chí có những khu chế xuất tự do t nhân (trong nớc hoặc nớc ngoài) đứng đầu, thì
các đặc khu kinh tế Trung Quốc lại luôn do nhà nớc kiểm soát phần lớn và chỉ có
thể thuộc về sở hữu nhà nớc.
Các thành phố mở cửa, khu khai thác kinh tế kỹ thuật chính là kết quả
sự nhân rộng theo kiểu vết dầu loang các kinh nghiệm thành công của đặc khu
kinh tế. Năm 1985, Trung Quốc mở rộng áp dụng chính sách u đãi đầu t của đặc
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
9
Khoá luận tốt nghiệp 2003
khu trên một nền tảng rộng rãi hơn thông qua mở cửa một số vùng ven biển theo
quy mô lớn. Một số vùng kinh tế mở cửa đã đợc thành lập dọc theo bờ biển, mỗi
vùng gồm vài chục thành phố và vùng nông thôn nhỏ. Chính sách u đãi tơng tự
dành cho các thành phố ven biển cũng đã áp dụng cho một số vùng kinh tế mở cửa
nói trên. Tất cả tạo thành một cơ cấu địa lý 3 tầng làm nên nền tảng cho việc thu
giữ đợc lợi thế công nghệ, vốn của mình, bên kia có đợc cơ hội phát triển công
nghệ, việc làm
Có thể coi các tam giác phát triển là bớc tiến ngắn nhất trong nỗ lực tạo lập
các nền kinh tế khu vực có tính liên kết hơn. Tuy nhiên, kiểu khu KTTD mang tính
chất quốc tế này dễ gây ra các vấn đề an ninh, chủ quyền quốc gia và sự cân bằng
lợi ích cùng sự bình đẳng giữa các bên tham gia.
Hiện nay, các khu này có xu hớng lan rộng ở các nớc đang phát triển Châu á,
đặc biệt trong khu vực Đông Nam á theo kiểu khu tam giác tăng trởng phía Nam
Asean SIJORI (Singapore Malaysia Indonesia), Khu Tam giác tăng trởng
phía Bắc ASEAN (Tây Malaysia Nam Thái Lan bờ biển Đông Bắc Sumatra)
hay nhị giác Khu công nghiệp Battam giữa Indonesia và Singapore.
Nh vậy, tự bản thân sự phân nhóm trên đây cho thấy rõ những xu hớng vận
động của các loại hình khu KTTD :
- Chúng phát triển không ngừng, ngày càng phong phú về hình thức, đa
dạng về sở hữu, phức tạp về nội dung và chuyển dần từ các hoạt động th-
ơng mại thuần tuý sang kinh doanh dịch vụ tổng hợp. Mô hình khu chế
xuất cổ điển (thu hút vốn nớc ngoài cho sản xuất chuyên phục vụ xuất
khẩu ) ngày càng đ ợc thay thế bằng hình thức đặc khu kinh tế hỗn hợp
với quy chế quản lý và không gian mở, trong đó mở rộng và đề cao yếu tố
liên kết kinh tế giữa các xí nghiệp trong và ngoài đặc khu, thu hút đồng
thời cả vốn nớc ngoài lẫn vốn trong nớc, khuyến khích xuất khẩu đồng
thời phục vụ cả thị trờng nội địa, các dịch vụ đợc phát triển đa dạng với
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
11
Khoá luận tốt nghiệp 2003
quy mô và chất lợng ngày càng đợc nâng cao. Nói cách khác, các khu
KTTD tổng hợp ngày càng đợc coi trọng do đáp ứng đợc cả nh cầu thị tr-
ờng trong nớc và bối cảnh quốc tế, nên tỏ ra thành công và có nhiều triển
vọng hơn. Các nớc có nền kinh tế chuyển đổi từ kế hoạch hoá tập trung
sang nền kinh tế thị trờng đang ngày càng tìm thấy ở hình thức khu KTTD
II. Các tác động của khu KTTD .
Có nhiều nguyên nhân đa đến sự ra đời và ngày càng hng thịnh của các khu
KTTD trên phạm vi toàn cầu. Có thể nói, các khu KTTD là nơi gặp nhau và kết
hợp giã các lợi ích của các nhà đầu t với các nớc chủ nhà trong một môi trờng đặc
biệt chấp nhận cho cả hai phía. Về lý thuyết, cơ sở kinh tế của khu KTTD là sự
phân công lao động dựa trên lý thuyết so sánh chi phí tơng đối, nhằm mục tiêu:
Đối với các chủ đầu t:
- Khai thác các cơ hội kinh doanh có lợi nhuận cao hơn nhờ giảm chi phí
sản xuất về nhân công, thuế, giao thông vận tải cũng nh nhờ khai thác các
khuyến khích đầu t của các nớc chủ nhà
- Đáp ứng yêu cầu cạnh tranh thị trờng thế giới tại khu vực vào thời điểm thị
trờng cần thiết
- Tạo cơ sở để mở đờng thâm nhập và mở rộng thị trờng tiêu thụ mới. Tạo
nguồn cung cấp nguyên liệu, sản phẩm trung gian tại chỗ để ổn định và
mở mang kinh doanh của chủ đầu t.
Đối với nớc tiếp nhận đầu t: (Gồm cả mục tiêu trực tiếp và mục tiêu gián tiếp)
- Trực tiếp
. Nâng cao năng lực sản xuất của đất nớc để tăng thu ngoại tệ
. Tăng thu hút vốn đầu t, công nghệ để nâng cao nhịp độ phát triển và hiện đại
hoá đất nớc.
. Tạo thêm công ăn việc làm, nâng cao chất lợng đội ngũ lao động (cả về tay
nghề kỹ thuật, quản lý lẫn t duy, tác phong công nghiệp hoá)
. Thu đợc lợi ích ròng từ độ chênh lệch giữa lợi nhuận và chi phí, mở khu
KTTD để tăng thu nguồn thu ngân quỹ cho quốc gia
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
13
Khoá luận tốt nghiệp 2003
- Gián tiếp
. Rút ngắn thời gian và chi phí để tăng thâm nhập vào thị trờng thế giới, nhất là
những thị trờng có dung lợng lớn. Mở rộng sự hiểu biết thông tin lẫnnhau
cao và quy mô rộng rãi hơn. Việc thành lập các khu KTTD còn có thể gây ra tình
trạng phân biệt đối sử trên cơ sở cung cấp các u thế độc quyền không bình đẳng
giữa các doanh nghiệp trong nớc nớc ngoài, doanh nghiệp trong khu KTTD
ngoài khu KTTD của một nớc theo hớng có hại cho khuyến kích đầu t trong nớc.
Cuối cùng, có thể có những lo ngại nổi lên từ phía các nhà bảo vệ môi trờng trớc
hoạt động của các khu KTTD vừa thiếu hoặc có nhiều quy định châm trớc về các
yêu cầu kỹ thuật bảo vệ môi trờng, vừa thiếu kiểm soát chặt chẽ về pháp luật
hành chính
III. Nội dung tổ chức và quản lý các khu KTTD.
Dù ở bất kỳ nớc nào cũng phải trải qua các bớc cần thiết trong quá trình tạo lập
một khu KTTD sau đây:
- Xác định mức độ yêu cầu và mục tiêu ngắn hạn, dài hạn cho khu KTTD
định xây dựng
- Lựa chọn địa điểm, quy mô
- Tính toán chi phí xây dựng (cơ cấu hạ tầng và cơ sở dịch vụ ) và khuyến
trơng cho việc xây dựng, thu hút và lựa chọn đối tác của khu KTTD. Tạo
dựng hành lang pháp lý cùng hệ thống các khuyến khích kinh doanh của
khu KTTD.
- Xây dựng bộ máy quản lý khu KTTD
1. Xác định mức độ yêu cầu và mục tiêu ngắn hạn, dài hạn cho khu KTTD
Những yêu cầu và mục tiêu ngắn hạn dài hạn của khu KTTD phải đợc
xác định toàn diện và cụ thể, căn cứ vào đờng lối, nhu cầu phát triển kinh tế đất n-
ớc, điều kiện kinh tế kỹ thuật xã hội hiện có, kế hoạch và triển vọng của nền
sản xuất trong nớc, bối cảnh và tình hình quốc tế, yêu cầu và mục tiêu càng rõ ràng
và đợc luận chứng đầy đủ, khoa học, càng tạo điều kiện thuận lợi cho những bớc
triển khai tiếp theo, bảo đảm sự thành công của khu KTTD
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
15
Khoá luận tốt nghiệp 2003
2. Lựa chọn địa điểm, quy mô.
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
16
Khoá luận tốt nghiệp 2003
Chi phí triển khai xây dựng khu KTTD sẽ đợc thu lại dần từ những khoản
tiền bán, cho thuê, chi phí quản lý hành chính và phí sử dụng mặt bằng, công tr-
ờng, phơng tiện hoạt động kinh doanh và sinh hoạt trong khu KTTD.
Các công tác khuếch trơng xây dựng, thu hút và lựa chọn các đối tác đầu t là
những biện pháp gắn bó chặt chẽ với nhau và có ý nghĩa lớn lao trong công tác tổ
chức xây dựng khu KTTD
Chuẩn bị và công bố tài liệu về khu KTTD dới mọi dạng có thể một cách đầy
đủ, tin cậy, thuận tiện, hấp dẫn, trên các phơng tiện thông tin đại chúng, đặc biệt
trên các báo chí kinh tế thơng mại, các trung tâm thông tin, triển lãm hội chợ và
hội thảo quốc tế.
- Tổ chức các chuyến thăm viếng công tác ra nớc ngoài và từ nớc ngoài
vào nội địa để học hỏi kinh nghiệm và tìm kiếm cơ hội, khả năng đầu t của
các đối tác có tiềm năng.
- Việc thu hút và lựa chọn đúng đối tác có tiềm năng sẽ giảm thiểu những
nguy cơ thất bại của khu KTTD, nhất là bảo đảm khả năng thu hồi chi phí
bỏ ra chi xây dựng hạ tầng cơ sở của khu. Những tổ chức tài chính, cơ
quan t vấn, kiểm soát, ngân hàng tin, công ty môi giới đầu t nớc ngoài và
các sứ quán, đại diện đầu t và thơng vụ .. của nớc chủ nhà ở nớc ngoài sẽ
đóng góp tích cực và là cần thiết trong công tác thu hút và lựa chọn đối tác
đầu t.
4. Tạo dựng hành lang pháp lý cùng hệ thống các khuyến khích hoạt động
kinh doanh, xây dựng bộ máy quản lý khu KTTD.
Quyết định đầu t vào các sản phẩm và lĩnh vực kinh doanh cụ thể luôn luôn
do các chủ đầu t quyết định. Nhng nớc chủ nhà có vai trò quan trọng trong việc tạo
ra các nhân tố tác động đến quyết định đầu t đó.
Để thu hút đầu t vào khu KTTD, chính phủ nớc chủ nhà phải triển khai một loạt
các biện pháp liên quan đến đảm bảo đầu t và tạo ra môi trờng kinh doanh thông
và dịch vụ cung ứng lao động giá rẻ, chất lợng cao cũng nh dịch vụ an
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
18
Khoá luận tốt nghiệp 2003
ninh, t vấn pháp lý, cùng các dịch vụ xã hội về căng tin y tế, nhà trẻ, trờng
học và giải trí khác
Cơ quan quản ký khu KTTD thờng hoạt động độc lập và chuyên trách theo
nguyên tắc dịch vụ môt cửa. Về tổ chức, cơ quan này thờng có đại diện của
nhiều Bộ và cơ quan ngang bộ. Việc điều hành hàng ngày các hoạt động của khu
KTTD do một ban giám đốc đảm nhận và một số phó giám đốc đợc thành lập theo
quy định của chính quyền khu KTTD và đợc ban điều hành khu KTTD Trung ơng
quản lý. Giúp việc ban giám đốc có bộ phận cố vấn bán giám đốc và một số bộ
phận chức năng nh Vụ xúc tiến đầu t, Vụ marketing, Vụ lao động Ban giám đốc
quản lý và tổ chức cung cấp tất cả các dịch vụ cần thiết liên quan đến kinh doanh
và sinh hoạt diễn ra trong khu KTTD. Xu hớng thế giới ngày càng trao quyền độc
lập và cao hơn cho các khu KTTD theo tinh thần tạo thuận lợi tối đa cho chủ đầu t,
cho các quyết định và hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu cạnh tranh thị trờng ngày
càng gay gắt và sự phát triển của khu KTTD (bao gồm cả việc xét duyệt đầu t, cấp
giấy phép xuất nhập cảnh, giấy phép xây dựng, cho phép hồi hơng tiền vốn, lợi
nhuận, cho phép c trú )
Chi phí điều hành của khu KTTD đợc trang trải bởi các khoản cấp từ chính phủ,
chính quyền địa phơng, tiền lãi do bán và cho thuê tài sản của khu, tiền lệ phí quản
trị và dich vụ, các khoản vay trong và ngoài nớc, viện trợ nớc ngoài và các khoản
thu khác. Với những khu KTTD có tổ chức tốt, các khoản thu từ phí quản trị và
dịch vụ cũng nh từ các khoản thu do bán và cho thuê tài sản của khu hoàn toàn đủ
để bù đắp chi phí xây dựng, chi phí điều hành và có lãi nộp cho ngân sách nhà nớc.
Một khu KTTD đáp ứng càng cao các mục tiêu đặt ra cho nớc chủ nhà và
các chủ đầu t thì mức độ thành công đợc đánh giá càng cao. Cũng nh bất cứ sự
kiện xã hội nào đều có quá trình ra đời, hng thịnh và suy giảm để rồi vĩnh viễn qua
đi hoặc chuyển hoá thành một hoạt động khác, các khu KTTD cũng có vòng đời
Phải thờng xuyên xem xét lại những mục tiêu và chức năng của khu KTTD
trong mối tơng quan với những biến động thị trờng trong nớc và quốc tế để có
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
20
Khoá luận tốt nghiệp 2003
những đối sách thích ứng kịp thời. Những mục tiêu của khu phải đợc lựa chọn thận
trọng, có giới hạn và nâng cao đầu t theo thời gian. Trong kế hoạch xây dựng khu
phải xác định đúng địa điểm, thời gian khai trơng nhằm không chỉ giảm chi phí
xây dựng cơ sở hạ tầng mà còn chớp thời cơ phát triển trong một bối cảnh phức
tạp của thị trờng trong ngoài nớc. Hơn nữa việc thực hiện cần tuân theo nguyên
tắc xây dựng theo từng giai đoạn. Các nhà xởng cho thuê cũng nh các tiện nghi
kèm theo sao cho phù hợp nhu cầu.
Điều kiện cần thiết thứ hai là phải mạnh dạn đầu t xây dựng và bảo đảm cung
cấp đủ các cơ sở hạ tầng dịch vụ cho triển khai các hoạt động kinh doanh và
sinh hoạt của khu, mặt khác phải giữ sao cho những chi phí xây dựng đầu tiên thật
cần thiết và ít tốn kém nhất. Điều này còn tuỳ thuộc phần quan trọng vào địa điểm
lựa chọn xây dựng khu KTTD. Nh vậy mỗi ĐKKT muốn đợc thành công thì cần
phải có đợc một lợng vốn ban đầu để đảm bảo xây dựng đợc một cơ sở hạ tầng đạt
đợc tiêu chuẩn đề ra của các nhà đầu t
Điều kiện thứ ba đó chính là các u đãi đầu t, chính các chính sách này sẽ tạo
nên môi trờng đầu t hấp dẫn hay không hấp dẫn. Một môi trờng đầu t có sức mạnh
hấp dẫn mạnh các nhà đầu t là nhân tố quan trọng bậc nhất để làm sống động một
khu KTTD vừa xây dựng xong. Mục tiêu đặt ra cho khu KTTD nh thế nào thì
chính sách, biện pháp u đãi phải tơng xứng nh vậy. Mục tiêu có giới hạn, thì chính
sách, biện pháp u đãi có giới hạn. Mục tiêu nhiều tham vọng thì đòi hỏi các u đãi
càng phải rộng rãi , nhiều và dài hạn hơn.
Điều đáng lu ý là đối với các nhà đầu t nớc ngoài hiện nay, các sức hấp dẫn của
khu KTTD không còn chỉ là giá nhân công và u đãi thuế, mà ngày càng tập trung
vào những khía cạnh chất lợng khác nh:
- Điều kiện kinh tế tổng thể ổn định thuận lợi, tỷ giá hối đoái thực tiễn
quốc gia không thể nghiêng lệch về một phía mà cần phải có sự cân đối , do đó
xuất khẩu phải cân bằng với nhập khẩu, thu hút vốn đầu t nớc ngoài cần cân bằng
với đầu t trong nớc, cũng không thể coi trọng thu hút vốn nớc ngoài quá mà không
công bằng với các doanh nghiệp trong nớc.
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
22
Khoá luận tốt nghiệp 2003
Đã có rất nhiều khu KTTD thành công xong cũng có không ít các khu KTTD bị
thất bại. Các thất bại này chủ yếu là do các nguyên nhân nh: chọn vị trí không hợp
lý, môi trờng kinh doanh không thuận lợi hoặc cơ sở hạ tầng thơng mại thiếu vốn.
Việc xử lý các vấn đề pháp luật về đất đai có tác động rất mạnh đến các quyết định
đầu t vào khu KTTD, quản lý kém và triển khai không phù hợp, tình trạng tham
nhũng và mất an ninh nặng nề, cơ chế chính sách lạc hậu, áp dụng quá muộn hoặc
không đúng thời cơ
Tóm lại một khu KTTD muốn hoạt động thành công không phải chỉ đơn thuần
là khoanh vùng lại một khu, rót vốn vào mà còn phải có một sự linh hoạt, nhạy
bén , nắm bắt nhanh xu hớn tình hình thế giới và khu vực. Từ các đặc điểm của mô
hình khu KTTD cho thấy các khu KTTD đặc biệt có ý nghĩa đối với các nớc đang
phát triển, các nớc này đang cần có tốc độ tăng trởng cao để theo kịp các nớc phát
triển nhng không thể chỉ dựa vào bản thân đợc mà phải dựa vào vốn, khoa học kỹ
thuật, kinh nghiệm quản lý từ các nớc phát triển. Nh vậy các nớc đang phát triển
cần mạnh dạn áp dụng mô hình này. Tuy nhiên khu KTTD cũng là con dao hai lỡi,
không thể thành lập ồ ạt lan tràn mà phải có chọn lọc. Chẳng thế mà khu KTTD th-
ờng đợc biết đến với một tên gọi khác khu kinh tế thử nghiệm.
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
23
Khoá luận tốt nghiệp 2003
Chơng II:
Quá trình hình thành, phát triển Đặc khu kinh tế
Trung Quốc và các kinh nghiệm thành công
phát triển kinh tế không đồng đều, khả năng tiếp nhận vốn đầu t nớc ngoài khác
nhau nên cần phải có các chính sách riêng rẽ cho từng khu vực Vì vậy cần phải có
sự thử nghiệm ở phạm vi hẹp, để dễ dàng thay đổi sửa chữa. Thêm vào đó Trung
quốc lúc này rất eo hẹp về nguồn lực trong nớc nên cần phải tập trung vào một số
vùng cụ thể, lấy đó làm cơ sở động lực thúc đẩy các vùng khác phát triển.
Cũng vào thời điểm này, ba con rồng nhỏ xung quanh Trung Quốc đã
chứng minh cho sự thành công trong phát triển kinh tế trên cơ sở mở cửa thu hút
vốn đầu t nớc ngoài. Trung Quốc coi đó thực sự là các trờng đại học để có thể
học tập các phơng pháp quản lý kinh doanh tiên tiến. Đặng Tiểu Bình thờng nói
Trung Quốc mới có một Hồng Kông phải có nhiều Hồng Kông thì mới giàu
mạnh. ý đồ chiến lợc của Trung Quốc là biến các ĐKKT thành những Hồng
Kông Xã hội chủ nghĩa. Tức là các đặc khu phải thực sự trở thành các trung tâm
công nghiệp và dịch vụ mang tầm vóc quốc tế nh Hồng Kông nhng về mặt xã hội
Quan Thị Lệ Anh A2K38A KTNT
25
Copyright: Tài liệu đại học ©