Xu hướng thiết kế đơn giản trong kiến trúc
Có thể nhận thấy trong những năm gần đây, nhiều ngôi nhà mới xây đều có
hơi hướng đơn giản hơn trước rất nhiều. Đó chưa phải là một trào lưu, làn
sóng mạnh mẽ có ảnh hưởng lớn; cũng chưa thể nói ngay rằng đơn giản là tốt
hay không tốt. Nhưng đó là một thực tế phải ghi nhận.
Nguyên nhân có thể là do nhu cầu sử dụng đã khác đi, do sự thay đổi quan niệm
thẩm mỹ theo thời gian và cũng có thể là sự thích nghi với những tiến bộ mới của
xã hội.

Đơn giản, cũng có nghĩa là gần gũi với thiên nhiên, tự do cùng thiên nhiên

Một xu hướng phức tạp!

Xin giới hạn ngay đối tượng kiến trúc đề cập trong bài này chủ yếu là nhà ở của cá
nhân và cộng đồng. Xu hướng kiến trúc hiện đại ngày càng hướng tới sự đơn giản.
Tự thân sự vận động, chuyển biến của kiến trúc đã đưa đến một kết quả, một cái
đích như thế. Bên cạnh đó, sự phát triển của kỹ thuật, khoa học công nghệ trong
kiến trúc đã quá… phức tạp; thế nên chính kiến trúc phải đơn giản đi để cân bằng.

Ở một góc độ khác, con người đang sống và làm việc trong những môi trường
mang nhiều yếu tố tiêu cực (trên nhiều phương diện), với những áp lực lớn; nên
những hình thức và không gian kiến trúc đơn giản là yếu tố tích cực. Điều đó có
thể đem lại sự bình yên, tĩnh lặng và có ý nghĩa rất nhiều cho con người ở yếu tố
sức khoẻ và tinh thần.

Ở cuộc sống hiện đại thời công nghiệp, thời gian là một giá trị có thể quy ra tiền
hay vật chất tương đương. Vì vậy, sự đơn giản đồng nghĩa với việc rút ngắn thời
gian và giảm chi phí. Cụ thể hơn, trong thiết kế và thi công xây dựng, việc loại bỏ
những hạng mục, chi tiết không cần thiết sẽ đẩy nhanh tiến độ công trình và giảm
được giá thành xây lắp, đẩy hiệu quả chung lên cao hơn.

Xu hướng đơn giản trong những năm gần đây – đặc biệt là nhà ở gia đình là một xu
hướng tích cực. Ở đây cần nhấn mạnh mảng công trình nhà ở, bởi vì thể loại công
trình này kiến trúc sư dễ thuyết phục khách hàng hơn và theo dõi, chỉ đạo được sát
sao nhất. Những sáng tạo đa dạng, những thể nghiệm mới mẻ cũng bắt nguồn từ
thể loại công trình này nhiều nhất. Có thể dễ dàng nhận thấy sự đơn giản được thể
hiện qua các yếu tố sau:
Một hệ thống cổng - tường rào đơn giản với những thanh dọc

Đơn giản trong mặt bằng, hình khối kiến trúc

Đề cao yếu tố công năng lên trên hết, mặt bằng được thiết kế tối ưu để đáp ứng
công năng, nhu cầu sử dụng. Các ý tưởng hình thức thể hiện trên mặt bằng gần như
loại bỏ (bởi thực tế khó có điểm nhìn được các ý đồ tạo hình trên mặt bằng). Mặt
đứng đúng và đủ, loại bỏ các chi tiết trang trí không cần thiết. Không lạm dụng các
ý đồ tạo hình về khối, mảng gây nên những sự bất lợi cho mặt bằng hay khó khăn
khi thi công. Các khối, mảng sử dụng chủ yếu đường thẳng, ít hoặc hầu như không
có mảng cong, đường cong. Các thành phần kiến trúc đều có ý nghĩa trên mặt
bằng, mặt đứng, tồn tại hợp lý và khoa học.

Một hệ thống cổng - tường rào đơn giản với những thanh dọc

Đơn giản ở hình thức kiến trúc mặt đứng

Đây là yếu tố thể hiện rõ nhất ở xu hướng kiến trúc đơn giản. Nếu như trước kia sự
quan tâm đầu tiên của khách hàng khi làm việc với kiến trúc sư chính là “mặt tiền”,
thì nay “mặt tiền” không phải là yếu tố số một nữa. Mặt bằng công năng và không
gian kiến trúc đã chiếm lĩnh lại vị trí vốn có. Hình thức mặt đứng đã đơn giản hơn
rất nhiều; các chi tiết như gờ, phào, chi tiết đắp điếm trang trí thuần tuý bị loại bỏ.
Hình thức các cửa trên mặt đứng cũng đơn giản hơn. Cũng trên tinh thần đó, mặt
đứng sẽ “phụ thuộc” vào mặt bằng nhiều hơn là mặt bằng “theo” mặt đứng.

thiệp màu sơn, đã có… một cơ số màu trong công trình không thể thay đổi. Đó là
màu nâu của gỗ, màu trắng của cửa nhựa, màu trắng của thiết bị vệ sinh (đa số),
màu đen của đá (đa số), màu đỏ đất nung của gạch gốm; rồi màu xanh của cây…
Vậy thì cần gì thêm quá nhiều màu cho trần, cho tường nữa?

Đơn giản ở bài trí và chi tiết nội thất

Có kiến trúc sư đã nói vui rằng: “Tôi không bao giờ làm nội thất; bởi khi kiến trúc
của anh định hình, nó đã bao gồm cả nội thất. Mấy cái nho nhỏ như đặt cái đèn,
treo cái tranh có thể coi như sự sáng tạo của gia chủ sau này”. Điều đó cũng có lý,
khi triển khai thiết kế là phải tính toán chặt chẽ quan hệ giữa kiến trúc với nội thất.
Với không gian kiến trúc như thế thì bố trí nội thất phải như thế, không thể khác.

Vậy thì, sự đơn giản ở đây chính là sự bài trí nội thất đúng, và đủ. Ví như chỗ này
là cái giường, chỗ kia là cái bàn… cứ đúng thế mà làm. Điều đó sẽ đúng chuẩn
mực về công năng sử dụng. Và hiển nhiên là nó sẽ đẹp. Tất nhiên, với xu hướng
đơn giản thì những thứ đồ đạc ấy cũng có kiểu dáng đơn giản, màu sắc đơn giản
theo.

Trong nội thất, các bộ phận, hạng mục cũng đơn giản như trần phẳng (không uốn
lượn, giật cấp), tường phẳng (không xây trát lồi lõm trang trí), nền/sàn đồng nhất
bề mặt không lát hoa văn. Các loại đèn, thiết bị cũng có hình thức đơn giản nhất.

Đến tối giản

Phong cách tối giản, hay tối thiểu (minimalist) là tận cùng của sự đơn giản. Ở đó
sự đơn giản được đẩy lên cao nhất; kiến trúc được chắt lọc nhất. Kiến trúc sư
Ludwig Mies van der Rohe là bậc thầy của phong cách này với câu nói nổi tiếng:
“Less is more” (Ít là nhiều). Trên thế giới minimalist là một phong cách khá phổ
biến, và được ưa chuộng.