I - Gợi dẫn
1. Đại Việt sử kí toàn thư là một tác phẩm lịch sử nhưng đậm chất văn học, thể hiện nghệ thuật kể chuyện
và khắc hoạ chân dung nhân vật lịch sử. Bằng nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, tác giả lựa chọn những chi
tiết tiêu biểu có khả năng thể hiện rõ nét nhất tính cách và những phẩm chất tốt đẹp nhất của nhân vật.
2. Qua đoạn trích Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, tác giả đã xây dựng một hình tượng đẹp về một
người anh hùng nổi tiếng của dân tộc Việt Nam. Qua những câu chuyện về lối ứng xử của Trần Hưng
Đạo với nhà vua, với tướng lĩnh và người thân, tác giả đã làm nổi bật những nét tính cách và phẩm chất
cao đẹp của Hưng Đạo Đại Vương.
3. Cách đọc
Thể hiện giọng kể xen lẫn đối thoại, nhấn giọng ở các sự kiện, đảm bảo phù hợp đặc trưng của sử kí.
II - Kiến thức cơ bản
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là một trong những vị anh hùng của dân tộc Việt Nam, là trụ cột của
nhà Trần, là vị tướng có vai trò quan trọng trong việc nhà Trần ba lần đánh thắng quân xâm lược Mông –
Nguyên. Với vai trò lịch sử quan trọng và những phẩm chất tốt đẹp của một vị tướng tài, Đại Vương đã
được thần thánh hoá và có mặt ở hầu hết những đền thờ trên khắp nước Nam. Khi viết về các nhân vật
lịch sử, người viết sử thường chú trọng đề cao tinh thần vì nghĩa lớn, vì cộng đồng. Cũng như Thái sư
Trần Thủ Độ hay Thái phó Tô Hiến Thành, Hưng Đạo đại vương là người luôn đặt quyền lợi của đất
nước, của dân tộc lên trên quyền lợi của gia đình, gia tộc.
Đoạn kể về Trần Hưng Đạo cũng được viết với kết cấu quen thuộc của kiểu bài bình sử. Sau lời giới thiệu
về thời gian, sự kiện, tác giả kể đến chi tiết quan trọng nhất, thể hiện được tầm tư tưởng vĩ đại của Hưng
Đạo Vương. Khi nhà vua hỏi về kế sách trị nước, ông đã hiến một kế sách trị nước rất đúng đắn. Và hạt
nhân của kế sách đó là “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc”. Sau khi đưa ra một loạt những bài
học trị nước, ông đã chỉ ra rằng trị nước là một việc phức tạp, thành bại phụ thuộc rất nhiều yếu tố. Tuỳ
thuộc từng hoàn cảnh cụ thể mà đấng quân vương có kế sách phù hợp. Khi giặc đến, có thể dùng kế
“thanh dã” (vườn không nhà trống), biết dùng người tài giỏi và “lòng dân không lìa” cũng là bài học quý
giá. Kế sách trị nước còn là “vua tôi đồng tâm, anh em hoà mục, cả nước nhà góp sức” để đánh đuổi
ngoại xâm. Kế sách phù hợp ắt sẽ thành công. Câu trả lời của Hưng Đạo Vương chứa đựng những kế sách
trị nước quý giá, thể hiện tầm nhìn xa trông rộng của ông. Trong đó, ông đặc biệt nhấn mạnh đến tinh
thần đoàn kết vua tôi và đường lối “lấy dân làm gốc” trong việc trị nước. Tài năng và tấm lòng luôn thiết
tha với vận mệnh dân tộc của Hưng Đạo Đại Vương đã kết tụ trong đường lối trị nước ấy.
Hưng Đạo Đại Vương còn là người luôn biết đặt lợi ích của cộng đồng, của dân tộc lên trên quyền lợi

III - Liên hệ
Trần Quốc Tuấn (1231 – 1300) là nhà chỉ huy quân sự kiệt xuất, anh hùng dân tộc. Ông là con của An
Sinh vương Trần Liễu. Công chúa Thuỵ Bà, em ruột Trần Liễu, đã đem ông về nuôi như con mình ; lớn
lên, mặt mũi khôi ngô, thông minh hơn người, văn võ đều giỏi lại có lòng yêu dân, yêu nước sâu sắc.
Năm 1258, quân Mông Cổ tiến vào nước ta, ông được vua Thái Tông cử làm Tiết chế, chỉ đạo cuộc kháng
chiến. Sau chiến thắng đầu tiên, triều Trần rất tin tưởng vào khả năng quân sự của ông. Năm 1284, nhà
Nguyên ráo riết chuẩn bị xâm lược nước ta lần thứ hai, ông lại được cử làm Tiết chế Quốc công, thống
lĩnh các lực lượng quân sự, lãnh đạo cuộc kháng chiến. Ông đã tiến hành cuộc tổng duyệt binh ở bến
Đông Bộ đầu (bắc Hà Nội). Các vương hầu đưa quân bản bộ về tham dự. Trong cuộc tổng duyệt binh
này, ông đã đọc bài Hịch tướng sĩ nổi tiếng, nói lên quyết tâm bảo vệ Tổ quốc của mình, kích động lòng
yêu nước trong quân sĩ, cổ vũ họ xông vào cuộc chiến đấu vì nước, vì dân. Sau đó, ông phân công các
tướng đưa quân đi phòng vệ các nơi hiểm yếu. Trong những ngày chuẩn bị, ông cũng góp phần hoà giải
mối nghi ngờ trong dòng họ, đoàn kết hơn nữa lực lượng lãnh đạo. Quân Nguyên tấn công nước ta từ hai
phía nam và bắc. Tình thế hết sức nguy ngập, ông buộc phải cho quân ta vừa đánh vừa rút lui để bảo toàn
lực lượng, mặt khác cùng hai vua Trần rút về phía nam, kêu gọi nhân dân ở các vùng giặc đi qua, kể cả
Thăng Long, thực hiện chiến thuật “vườn không nhà trống”. Thượng hoàng Thánh Tông lo lắng, hỏi ông
xem có nên hàng hay không, ông đã khảng khái trả lời : “Bệ hạ hãy chém đầu thần trước đã, rồi hãy
hàng !”. Từ đó, hai vua Trần yên tâm cùng ông chỉ đạo cuộc kháng chiến. Trên đường từ Thiên Trường
(Nam Định) lên vùng biển Đông Bắc để tránh sự truy đuổi của giặc, ông một mình hộ vệ hai vua, tay cầm
một chiếc gậy đầu bịt sắt nhọn. Một số người có ý hơi lo ngại, ông biết vậy bèn vứt mũi sắt nhọn đi.
Tháng 5 năm 1285, thấy thời cơ đã đến, sau khi bàn bạc cẩn thận, ông cho lệnh tổng phản công. Quân sĩ
và nhân dân cùng phối hợp đánh cho giặc Nguyên tan tành ở các trận Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương,
Vạn Kiếp, đuổi chúng ra khỏi bờ cõi.
Năm 1288, vua Nguyên cho quân tướng tiến sang đánh trả thù. Vua Trần hỏi ông : “Năm nay thế giặc ra
sao ?”, ông đáp : “Năm nay giặc đến dễ đánh”. Nắm chắc được chỗ mạnh chỗ yếu của giặc, ông quyết
tâm giáng cho chúng một đòn quyết định. Chiến dịch Bạch Đằng được chuẩn bị. Tháng 4 năm 1288, toàn
bộ lực lượng thuỷ quân của giặc do Ô Mã Nhi chỉ huy đã bị tiêu diệt trên sông Bạch Đằng. Bộ binh của
chúng bị truy đuổi đến tận biên giới. Thất bại nặng nề trong cuộc xâm lược thứ ba đã buộc nhà Nguyên từ
bỏ mưu đồ xâm chiếm nước ta. Ông được vua Trần phong tước Đại vương.
Không ham phú quý, danh vọng và quyền hành, ông xin về thái ấp Vạn Kiếp sống những năm tháng cuối