z



Nghiên cứu triết học
Đề tài:" NÂNG CAO TÍNH TƯ TƯỞNG,
TÍNH CHÂN THỰC CỦA NHÀ BÁO
MỘT ĐỊNH HƯỚNG ĐÀO TẠO CÁN
BỘ BÁO CHÍ TRONG BỐI CẢNH
TOÀN CẦU HÓA VÀ HỘI NHẬP HIỆN
NAY Ở NƯỚC TA "

NÂNG CAO TÍNH TƯ TƯỞNG, TÍNH CHÂN THỰC CỦA NHÀ BÁO
MỘT ĐỊNH HƯỚNG ĐÀO TẠO CÁN BỘ BÁO CHÍ TRONG BỐI CẢNH
TOÀN CẦU HÓA VÀ HỘI NHẬP HIỆN NAY Ở NƯỚC TA PHẠM NGỌC QUANG
(*)
Trên cơ sở Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung
ương khoá X Về công tác tư tưởng, lý luận, báo chí trước yêu cầu
mới, bài viết phân tích và làm sáng tỏ tính tư tưởng và tính chân
thực của sản phẩm báo chí nước ta trong bối cảnh toàn cầu hoá và

tin – nhân tố cơ bản nhất dẫn tới toàn cầu hoá – làm cho không gian
dường như ngày càng hẹp lại, thời gian ngày càng bị dồn nén. Tình
hình đó khiến cho các sản phẩm báo chí có tác động lan toả rất
nhanh, khiến cho mỗi người đều có cảm nhận dường như mình đang
sống ngay trong sự kiện diễn ra cách xa hàng vạn cây số; mặt khác,
nó cũng đòi hỏi các sản phẩm báo chí phải hết sức tinh lọc, thể hiện
tập trung nhất, ngắn gọn nhất tư tưởng chủ đạo cần chuyển tải. Thêm
vào đó, sự đúng sai của thông tin có phạm vi tác động khôn lường.
Bởi vậy, bảo đảm tính tư tưởng, tính chân thật của sản phẩm báo chí
là điều kiện cơ bản làm cho sản phẩm đó có tác động tích cực tới sự
phát triển xã hội, tới sự hiểu biết và cảm thông, chia sẻ giữa các quốc
gia trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế hiện nay.
Điểm cốt lõi nhất trong tính tư tưởng của sản phẩm báo chí nước ta
là phải thể hiện được quan điểm: Báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà
nước, của các tổ chức chính trị – xã hội và là diễn đàn của nhân
dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và
hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật(2) nhằm góp phần phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của Đảng, Nhà nước và nhân
dân trong quá trình đổi mới vì chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
Khi đánh giá sức mạnh của báo chí đối với sự thay đổi xã hội, lâu
nay, nhiều người vẫn cho rằng, báo chí là cơ quan quyền lực thứ tư.
Nói như vậy là đúng, song cần nhấn mạnh khía cạnh là cơ quan
quyền lực chính trị thứ tư. Nhấn khía cạnh này cốt để lưu ý tính tư
tưởng chính trị của báo chí. Không ít lần giới truyền thông tư bản
chủ nghĩa rêu rao về tính vô tư, tính trung lập, tính phi chính trị của
báo chí; song, trong thực tế, họ lại rất chặt chẽ trong định hướng tư
tưởng, định hướng chính trị của báo chí. Việc đưa tin của các phóng
viên phương Tây về cuộc chiến ở Irắc, về các cuộc bầu cử ở một số
nước nằm trong mưu đồ thực hiện chiến lược “cách mạng hoa
hồng”, “cách mạng hoa tuy líp”, “cách mạng sắc mầu”,… cho chúng

bản thân mình. Vai trò động lực của con người trong sự phát triển xã
hội chỉ được phát huy, khi nó biết khắc phục có hiệu quả những
“phản động lực của sự phát triển” tồn tại ngay trong bản thân mình.
Tự ý thức được mặt trái tồn tại ngay trong từng con người cũng như
trong cộng đồng xã hội là không dễ. Sản phẩm báo chí cần đóng vai
trò là gương soi để mỗi người, mỗi cộng đồng nhận ra mặt mạnh,
mặt yếu của mình để tìm cách phát huy, hoặc khắc phục. Do vậy,
tính tư tưởng không những không loại trừ, mà còn đòi hỏi phóng
viên phải phát hiện đúng và trúng những nhân tố cản trở, những mặt
trái ở từng con người cũng như trong cả cộng đồng; phân tích, mổ xẻ
sâu sắc theo hướng làm rõ những nguyên nhân căn bản của các nhân
tố tiêu cực đó, hoàn cảnh nào đã làm xuất hiện những nhân tố ấy,
con đường, giải pháp khắc phục chúng. Đó không phải là sự phê
phán mang tính phá hủy, mà là một sự phê phán mang tính xây
dựng, mang tính sáng tạo, có tác động tích cực không kém sự biểu
dương, động viên mặt tốt ở con người. Sự phê phán như vậy chỉ có
được khi người phê phán có cái tâm trong sáng, có động cơ lành
mạnh, thực sự vì nước, vì dân, không vụ lợi vì một khúc mắc cá nhân
nào đó.
Tính tư tưởng của báo chí còn thể hiện vai trò của nó trong việc góp
phần tạo lập, củng cố sự thống nhất tư tưởng đối với đường lối, quan
điểm mang tính cách mạng và khoa học của Đảng, chính sách, pháp
luật đúng đắn của Nhà nước, củng cố sự đoàn kết, thống nhất trong
xã hội, sự đồng thuận trong nhân dân. Nhiệm vụ này ngày càng trở
thành đòi hỏi cấp bách đối với mỗi nhà báo khi “trong Đảng đã xuất
hiện các ý kiến khác nhau về một số vấn đề cơ bản liên quan đến
đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, ảnh hưởng
tới sự thống nhất tư tưởng. Trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, kể
cả trong những lực lượng nòng cốt, gắn bó với Đảng, với chế độ, đã
phát sinh một số vấn đề tư tưởng, tâm trạng bức xúc đáng lo ngại,

dụng; từ đó đề xuất những kiến nghị để khắc phục. Nêu lên điều đó
để khẳng định rằng, chúng ta cần có một thái độ khách quan, khoa
học trước những sự phê phán – dù bất kỳ từ lực lượng nào.
Tính chân thật của báo chí cách mạng đòi hỏi phải thông tin trung
thực về mọi mặt tình hình đất nước và thế giới, song lại phải phù
hợp với lợi ích của đất nước, của nhân dân. Bởi lẽ, lợi ích của sự
phát triển đất nước, lợi ích chính đáng của nhân dân phù hợp với quy
luật tiến bộ xã hội là tối thượng. Mọi suy tư và hành động phải lấy
đó làm định hướng giá trị.
Sức mạnh của chúng ta chính là ở sự thật. Sự nghiệp cách mạng xã
hội chủ nghĩa mà chúng ta đang tiến hành là phù hợp với quy luật
khách quan của sự phát triển xã hội. Cho nên, báo chí càng nói đúng
sự thật bao nhiêu, càng giúp chúng ta ý thức rõ được con đường phát
triển của chúng ta bấy nhiêu. Sự thật nào đi ngược lại quy luật phát
triển lịch sử thì cần khắc phục. Sự thật nào phù hợp quy luật phát
triển thì cần được phát huy, dù lúc đầu nó còn non yếu, nhỏ nhoi,
thậm chí bị cái cũ lấn át. Phê phán những sự thật đi trái quy luật, đẩy
lùi ảnh hưởng của chúng trong đời sống xã hội; ủng hộ những sự thật
đúng đắn, phù hợp yêu cầu của quy luật phát triển đất nước, làm cho
sự thật đó thâm nhập sâu rộng vào nhân dân để định hướng hoạt
động của họ là sức mạnh của báo chí cách mạng, là nghĩa vụ và
trách nhiệm của người làm báo.
Mặt khác, “tính chân thật của báo chí” cũng cần được hiểu một cách
biện chứng. Một khi đã khẳng định rằng, lợi ích của đất nước, của
nhân dân là tối thượng, thì tính chân thật cũng phải lấy đó làm định
hướng, làm chuẩn mực. Điều đó không có nghĩa là uốn cong sự thật
cho phù hợp với lợi ích của sự phát triển đất nước, với lợi ích của
nhân dân, mà chủ yếu liên quan tới thời điểm nói sự thật và sự cần
thiết hay không (chưa) cần thiết phải đưa sự thật nào đó lên các
phương tiện truyền thông đại chúng. Không thể vì tính chân thật mà

nước và nâng cao kỹ năng thể hiện nhận thức đó trong sản phẩm của
mình như là điều kiện tiên quyết bảo đảm tính tư tưởng của sản
phẩm báo chí. Bên cạnh đó, cần phải thấy rằng, khi nói đến thực chất
cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, điều quan trọng nhất, có sức trường tồn nhất là giá trị phương
pháp luận mang tính cách mạng và khoa học mà lý luận đó, tư tưởng
đó mang lại. Phương pháp được nói tới ở đây chính là phương pháp
biện chứng duy vật; trong đó, “tính khách quan của sự xem xét” và
sự “thống nhất giữa lý luận với thực tiễn” là hai trong số năm đòi hỏi
quan trọng của phương pháp này.
Quán triệt “tính khách quan của sự xem xét” chính là cơ sở xác lập,
củng cố tính chân thực của báo chí; nó đòi hỏi sự vật như thế nào thì
phải phản ánh đúng như thế, không thêm gì vào cho nó, cũng không
bớt gì của nó. Việc thực hiện cho đúng yêu cầu này hoàn toàn không
đơn giản, do nó bị chi phối bởi năng lực, tâm trạng, mục đích và
động cơ của chủ thể phản ánh. Chẳng hạn, cùng một sự kiện diễn ra
trong thực tế, đối với các phóng viên có tâm trạng khác nhau sẽ khai
thác khía cạnh khác nhau, đưa ra nhận định khác nhau về sự kiện đó.
Làm cho tâm trạng của người phóng viên hoà quyện với tâm trạng
của nhân dân là điều kiện then chốt để phản ánh chân thực sự kiện.
Nói cách khác, người phóng viên phải sống cuộc sống của nhân dân,
hoà quyện vào nhân dân; lấy nhu cầu, lợi ích chính đáng của nhân
dân, của đất nước làm lợi ích của chính mình. Khi đó, báo chí không
chỉ có tính chân thật, mà còn có cả tính tư tưởng.
Quan điểm về sự “thống nhất giữa lý luận với thực tiễn” trong hoạt
động báo chí đòi hỏi sản phẩm báo chí phải xuất phát từ thực tiễn
cuộc sống, đáp ứng nhu cầu của thực tiễn, mang tính định hướng cho
hoạt động thực tiễn của nhân dân vì sự phát triển, tiến bộ của đất
nước và con người. Muốn vậy, người phóng viên cần dấn thân vào
cuộc sống, thâm nhập thực tiễn không ngừng biến đổi để kịp thời

tưởng, tính chân thực với nghĩa vụ công dân, trách nhiệm xã hội của
người làm báo.
Một sự kiện có thực được đưa tin chi tiết tới mức nào, chiều sâu và
tính phức tạp ra sao, công bố ở thời điểm nào để có lợi nhất cho
nhân dân, cho đất nước là một sự thể hiện rõ nét tinh thần trách
nhiệm xã hội của người làm báo. Sự tính toán, cân nhắc thấu đáo vấn
đề này đòi hỏi người phóng viên phải có sự nhạy cảm chính trị, có
khả năng dự báo tác động tích cực, tiêu cực trong ngắn hạn, trung và
dài hạn khi thông tin đó được đưa ra… Do đó, bằng những cách làm
với nội dung thích hợp, việc nâng cao tính nhạy cảm chính trị cho
học viên báo chí là một trách nhiệm không thể xem nhẹ trong công
tác đào tạo ở lĩnh vực này.
Nói tóm lại, việc đổi mới công tác đào tạo phóng viên báo chí nhằm
nâng cao tính tư tưởng, tính chân thực của sản phẩm báo chí do họ
tạo ra đòi hỏi phải có một hệ thống giải pháp mang tính đồng bộ.
Trong đó, theo chúng tôi, ba điểm nêu trên là quan trọng nhất, trực
tiếp nhất. Việc hiện thực hoá ba điểm đó trong mối liên hệ hữu cơ
với các phương hướng khác chắc chắn sẽ góp phần đào tạo nên
những phóng viên đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất
nước trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập hiện nay.r

(*) Giáo sư, Tiến sĩ, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ
Chí Minh.
(1) Xem: Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Hội nghị lần thứ năm
Ban Chấp hành Trung ương khóa X. Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà
Nội, 2006, tr.42 - 43.
(2) Xem: Đảng Cộng sản Việt Nam. Sđd., tr.42.
(3) Đảng Cộng sản Việt Nam. Sđd., tr.42 - 43.
(4) Xem: Đảng Cộng sản Việt Nam. Sđd., tr.40.
(5) Đảng Cộng sản Việt Nam. Sđd., tr.34.