Tạo trầm cho cây dó

Một cây dó bầu (dó trầm, trầm hương ) được cưa gốc đổ
xuống, mặt cắt tròn có đốm đen ở giữa: trầm hương! Vệt
trầm hình sao, màu đen tuyền, “ăn” không lớn lắm, chỉ chiếm
khoảng 1/5 diện tích mặt cắt của thân cây dó, nhưng điều
đáng nói là nó tạo được trầm do chính bàn tay của con người.
Ông Nguyễn Sơn Định (thôn Xuân Sơn, Ân Hữu, Hoài Ân,
Bình Định) trồng cây dó trong vườn nhà cách đây 10 năm,
nay đường kính gốc khoảng 15 cm, cao chừng 7 m. Ông nhờ
Công ty TNHH SX-DV-TM Bảy Núi (TP.HCM) tạo trầm.
Sau 13 tháng, đến cuối tháng 2/2008 đốn thử thì cây đã cho
trầm. Trong vườn nhà ông Định có trồng 50 cây dó xen lẫn
với nhiều trụ tiêu. Có lẽ nhờ đất gò đồi phì nhiêu nên cây
tươi tốt. Ông đã vay ngân hàng 10 triệu đồng nhờ Công ty
Bảy Núi tạo trầm cho 50 cây dó của mình. Ước tính mỗi cây
cho 200 g trầm hương, có giá 200 USD.
Tạo trầm cho cây dó
Theo Công ty Bảy Núi, cây dó (Aquilaria crassna) sau khi
trồng được 6 - 9 năm, vòng thân cách mặt đất 1,4 m đạt 32
cm trở lên thì tạo trầm được. Thao tác tạo trầm rất đơn giản:
khoan các lỗ tròn đường kính chừng 1,5 cm, chiều sâu chừng
2 - 3 cm trên thân cây từ gốc lên đến 2/3 cây theo mật độ
nhất định. Sau khi cho chất tạo trầm, nhét đoạn ống nhựa
cùng cỡ vào. Sau từ 9 - 12 tháng, cấy lần 2 (kit 2), và sau
khoảng 2 năm thì khai thác trầm. Bình quân mỗi cây thu
được: trầm lát loại cực tốt có nhiều dầu đen hoặc nâu 10 - 50
g/cây, trầm lát tốt vừa 200 - 250 g; ngoài ra còn có 1 kg trầm

trầm bằng phương pháp cơ học, tạo vết xước, đóng đinh rồi
một số công ty về tạo trầm, nhưng không thành công. Ông
Phan Văn Trọng (Ân Thạnh), ông Hồ Văn Đẩy (Ân Tường
Tây) mỗi người trồng gần 1.000 cây dó, đến nay đủ tiêu
chuẩn tạo trầm. Ông Huỳnh Thế Thiện (Ân Tín) cho biết:
ông trồng dó từ năm 1993. Năm 2003 vài công ty đến “gây
men” (cấy men, tạo trầm) nhưng cây bị rục (thối rữa) giữa
cây, không kết quả.
Khi cây từ 5 - 7 tuổi người ta bắt đầu tạo trầm. Bằng phương
pháp cơ học - tức là tạo vết thương bằng cách đục lỗ, đóng
đinh sắt ; có lúc cũng có một số đơn vị kinh doanh về địa
phương này tạo trầm bằng vi sinh, hóa học, nhưng cuối cùng
không tạo được trầm. Một nông dân nhớ lại: năm 2004 có
công ty ở TP.HCM mua với giá 500.000 đồng/cây 15 năm
tuổi, sau đó lại thôi không mua nữa. Người trồng dó không
có đầu ra, rất hoang mang, có người chặt bỏ để lấy đất trồng
cây khác hiệu quả hơn.
Cây dó bầu trồng trên đất Hoài Ân trong vườn nhà vườn rừng
lớn rất nhanh. Sau 5 - 6 năm đường kính gốc đạt 10 - 12 cm,
cao 3 - 4 m. Ông Hậu cho biết, phải là đất sỏi, dạng hạt, thoát
nước tốt. Giai đoạn đầu chăm bón cẩn thận thì cây mới phát
triển nhanh. Theo giá hiện nay, trồng 1 ha dó bầu, sau 6 - 7
năm bán được khoảng 500 triệu đồng (1 ha trồng 1.000 -
1.200 cây, giá 500.000 đ/cây). Ngoài giá trị tạo trầm, thân
cây dó còn chưng cất được tinh dầu, làm nhang, giá bán
1.000 đồng/kg thân cây, cành nhánh đã bóc vỏ.
Tình hình phát triển cây dó trong nước
Theo tài liệu hội thảo về cây dó trầm hương của Bộ nông
nghiệp và phát triển nông thôn tại Hà Tĩnh (9/2007), đến năm
2006 Việt Nam có 20 ngàn ha cây dó bầu, trầm hương, phân