CA DAO MIỀN BIỂN PHÚ YÊN

Phú Yên là một tỉnh nhỏ nằm trải dọc duyên hải miền Trung, giáp giới tỉnh Bình
Định ở phía Bắc và với tỉnh Khánh Hòa ở phía Nam.
Phú Yên hiện nay có 7 huyện thị, nhưng chi 4 huyện thị là có biển: Như:
Huyện Sông Cầu
Huyện Tuy An
Thị xã Tuy Hòa
Huyện Tuy Hoà
Phần phía Bắc Phú Yên bờ biển nhiều chỗ lồi lõm khúc khuỷu, tạo ra nhiều đầm,
vịnh, đảo và bán đảo. Bờ biển phía Nam thuộc thị xã Tuy Hòa, huyện Tuy Hòa
phần lớn là những bãi cát bằng phẳng hơn .
Đi từ phía Bắc vào, đầu tiên là mũi Bàng Than giáp ranh giới phía Nam tỉnh Bình
Định. Vào một chút nữa là đầm Cù Mông - Ở đầm này có Hòn Nần. Trên Hòn Nần
có miếu Công thần đựng lên từ thời Nguyễn - Gia Long.
Đầm Cù Mông ở xã Xuân Lộc (huyện Sông Cầu) là địa danh có nhiều ca dao còn
truyền miệng lại trong dân gian.
Đầm Cù Mông có bán đảo Vĩnh Cửu (xã Xuân Hòa) che chắn phía ngoài. Cuối
đầm có cửa biển nhổ tại Hòn Tôm.
Xuôi xuống phía Nam có Vũng Quan, nhô ra biển Đông có mũi ông Diên rồi lõm
vào là Vũng Mò O. Xuống phía Nam, bán đảo Từ Nham (xã Xuân Thịnh) chắn gió
cho Vịnh Xuân Đài.
Trong Vịnh Xuân Đài có các Vũng Dông, Vũng Lấm, Vũng Chào, Vũng La . Trên
bờ có thị trấn Sông Cầu ; ở đây từ xưa đã lưu truyền nhiều câu ca dao nhắc tới văn
hóa địa phương này.
Dịch xuống phía Nam Vịnh có cù lao Ông Xá, Gành Đỏ xuống tí nữa là cửa biển
Tiên Châu. Phía Nam Tiên Châu có chợ Giã (xã An Ninh Tây), có Gành đá Đĩa (xã

tôi xin trích ra đây những câu ca dao chỉ riêng miền biển Phú Yên mới có. Ví như
ở đầm Cù Mông xã Xuân Lộc (huyện Sông Cầu) có những câu ca dao :
-Cá ngon là cá Cù Mông
-Gạo ngon là gạo ở đồng Phú Dương
Đặc sản ở Cù Mông là món mắm ốc:
- Mắm ốc Cù Mông là
Bán thông khắp chỗ
Vợ con chịu khổ
Ráng bắt cho nhiều
Làm mắm đầy niêu
Tết đem chợ bán
Ở đây cá mắm đều ngon nức tiếng nên ngày xưa nhiều nghe thuyền lui tới bán
buôn, buôn bán rộn ràng:
Nữ: - Chiếc thuyền ốc chèo qua vũng Hến
Chiếc ghe câu đậu bến Cù Mông
Anh đi em ngóng em trông
Kẻ buôn người bán, chợ đông rộn ràng
Nam: - Chiếc thuyền ốc chèo qua cồn Hến
Chiếc ghe câu đậu bến Cù Mông
Anh đi có nhớ anh không ? …
Vùng làm muối ven biển phía Bắc Phú Yên cũng có những câu ca dao trào phúng
như:
Trung Trinh, Đá Tượng, Bãi Đồng,
Em ưng Đá Tượng, mắc lòng Trung Trinh
(các địa danh trên đều ở xã Xuân Phương, huyện Sông Cầu)
Dịch xuống phía Nam có vịnh Xuân Đài. Trong vịnh Xuân Đài có vũng Dông,
vũng Lấm, vũng Chào cũng là một địa danh biển Phú Yên có nhiều câu ca dao
nhắc đến:
- Vũng Dông, Vũng Lâm, vũng Chào
Vũng La, Vũng Sứ, vũng nào cũng thương

Ngó xuống chợ Giã thấy ông Tây trao bồ . . .
Ở các xã thuộc miền biển Tuy An có các xóm dân cư đặt tên xóm theo nghề nghiệp
của ngư dân:
- Xóm Đò xóm Chụt không xa
Cách 1 cụm đá, chia ra hai làng …
- Em ngồi cửa Bô ngó vô cửa Lý
Thấy miệng anh cười đẹp ý em thương …
Xịch vô phía trong lại có những câu ca dao nói đến Bãi Bàng và tình cảm giữa con
trai con gái vùng biển:
-Ngó ra sóng bủa Bãi Bàng
Một ngày xa bạn, ăn vàng không ngon
- Chiều chiều sóng vỗ Bãi Bàng
Một ngày xa bạn ăn vàng không ngon
Cũng nguyền một tấm lòng son
Nhớ em nước mắt nhỏ mòn con ngươi
(Bãi Bàng thuộc thôn Phú ốc, xã An Ninh Đông, huyện Tuy An)
Đầm Ô Loan: Đầm Ô Loan ở giữa huyện Tuy An là một danh thắng cấp quốc gia
của Phú Yên.
- Anh ngồi đầm Ô ngó vô cửa Mỹ
Thấy miệng em cười mủ mỉ mà thương
-Ô Loan nước lặng như tờ
Thương người chiến sĩ dựng cờ cần Vương
- Lẻ loi như cụm núi Sầm
Thản nhiên như mặt nước đầm Ô Loan
Từ ngày giặc mỹ kéo sang
Núi Sầm lửa dậy, Ô Loan sóng trào
(đây là câu ca dao mới nhưng đã được truyền khẩu rộng rãi trong nhân dân Phú
yên)
Bán đảo An Hải : Thuộc xã An Hải , huyện Tuy An - B án đảo An Hải che chắn
phía ngoài cho đầm Ô Loan (nước lặng như tờ) . Ở đây có thôn Đầm Môn, có mả

Bây giờ đáng số anh ơi
Một phần khoai một phần bắp anh thôi kéo lừa
Xã An Chấn có chợ Ma Liên, một cái chợ huyền thoại của Phú Yên:
- Anh về ở trỏng Ma Liên
Anh nhớ ra liền kẻo để em trông
- Ma Liên là ma liên tiên
Đi chợ đem tiền có kẻ theo bưng
Bán rồi bỏ nước xem chừng
Tiền nổi không lấy, chỉ ưng tiền chìm.
Biển Long Thủy: tên xưa thường gọi là Mỹ Á, thuộc xã An Phú, huyện Tuy An là
nơi có nhiều dừa xanh bóng mát, có bãi cát biển làm bãi tắm tuyệt vời cho du
khách. Từ xa xưa Mỹ Á, Long Thủy đã gợi nhiều cảm hứng cho ca dao Phú Yên.
- Ai về Mỹ Á chi lâu
Để em ôm chiếc thuyền câu đợi chờ?
- Xuân Đài nhiều mướp nhiều dưa
Long Thủy nhiều mắm, nhiều dừa nước ngon
- Muốn về Mỹ Á ăn dừa
Sợ e sóng lớn nó đùa lộn vô.
- Lấy chồng Phú Cốc sợ beo
Lấy chồng Mỹ Á hồn treo cột buồm
Ngoài khơi Long Thủy có Hòn Chùa, Hòn Dứa, Hòn Than:
- Ngó ra Hòn Dứa , Hòn Than
Hòn Chùa bãi cát chứa chan nỗi sầu
Anh muốn qua thì bắt nhịp cầu
Thăm nàng tri kỷ dãi dầu nắng mưa
- Ngó ra Hòn Dứa tăm tăm
Thấy anh kéo lưới bịt khăn đầu rìu
- Ngó ra Hòn Dứa, Hòn Chùa
Anh đi đánh cá không chừa một con
Tiếp tục bãi cát dài dọc bờ biển phẳng lặng vào đến cửa sông Đà Rằng. Ở đây có

Bãi biển Tuy Hòa từ Long Thủy vào đến cửa sông Bàn Thạch (cửa Đà Nông)
thường gọi là bãi Ngang vì bên ngoài không có đảo chắn sóng như ở biển Nha
Trang cho nên mùa đông gió bấc thổi vào mạnh, thường đưa cát vào lấp các cửa
sông Đà Rằng, Bàn Thạch- Nhà thơ Trần Mai Ninh đã từng nói đến cái gió Tuy
Hòa tung hoành ngang dọc, và ca dao xưa :
Bãi Ngang mưa gió bổ phang
Con đường cát bụi mấy hàng phi lao
Vào đến cửa Đà Nông (sông Bàn Thạch). Ở đây có các lò 2, lò 3 chế biến cá biển
(thuộc xã Hòa Hiệp, huyện Tuy Hòa): ca dao xưa chế diễu:
-Ham chi con cá ċ Rằn
Bỏ cha bỏ mẹ theo thằng Lò Ba
Mũi Điện (còn có tên là Mũi Nạy, mũi Kê Gà) ở đây có ngọn Hải Đăng, là nơi đón
mặt trời mọc sớm nhất của Đông Dương. Ca dao ở đây nói về thời tiết:
-Trời chớp Mũi Nạy thức dậy mà đi
Trời chớp Đề Gi nằm nhà mà ngủ
-Trời chớp Ba Gia ở nhà mà ngủ .
Trời chớp Mũi Nạy thức dậy mà đi
- Mũi Nạy có hòn đá Bia
Bãi Nồm nằm trước dựa kề Vũng Rô
Vũng Rô hiện nay là một hải cảng quan trọng ở phía Nam tỉnh Phú Yên. Ngày xưa
chưa có phương tiện theo dõi thời tiết hiện đại để đi biển, ngư dân đã có câu ca dao
nằm lòng về biển động:
- Lập lòe trời chớp Vũng Rô
Mây che Hòn Yến, gió vô Chóp Chài
- Chóp Chài độ i mũ, mây phủ đá Bia
Ếch nhái kêu lia, trời mưa như trút
Ở Vũng Rô có Hòn Đá Bia (Thạch Bi Sơn) xưa là cột mốc lịch sử có nhiều huyền
thoại, nay là cảnh quan du lịch hấp dẫn. Từ xưa đã có những câu ca dao :
- Anh hỏi em cột phương ai trồng ?
Đá Bia ai dựng, Gành Rồng ai xây ?

Nấu canh rau hẹ mà nuôi mẹ già
- Cầm chài mà vãi con cá căng
Cá căng mược cá, chài văng mược chài
- Bữa nay anh gối tay nàng
Bữa mai ra biển anh gối đàn giây neo
Nữ :- chim quyên ăn hột lúa nhe
Sao sao cũng đợi chiếc ghe anh về
Nam:. - Đường đi mặt biển chân trời
Biết đâu mà hẹn thiệt lời với em ?
- Giêng sâu gàu xuống bon bon
Có con cá trích phụ con cá trà u
Hỏi thăm chánh tổng nôn giàu
Đem con cá trích về bàu thả chơi ?
-Ngó ra ngoài biển ba lần
Thấy anh ở trần trong bụng xót xa
-ẳm em mà bỏ xuống gành
Kéo neo tàu chạy sao đành chú lái ơi ?
-Ngồi buồn chẳng chịu tiếp gai
Tới khi đánh cá, mượn chài ai cho ?
KẾT LUẬN: Ca dao miền biển Phú Yên là một khía cạnh nhỏ của văn hóa miền
biển Phú Yên. Qua chắc lọc nhiều nằm, nay còn lại những câu ca dao hay lưu lại
trong trí nhớ những người già, dùng làm hát ru em và các loại hò khác. Cũng là
một vốn quý của dân tộc, cần bảo tồn lưu giữ