/>Y HỌC VIỆT NAM
185 CĂN BỆNH THƯỜNG GẶP
VÀ CÁCH PHÒNG, CHỮA
HÀ NỘI NĂM 2014
Người biết bảo vệ sức khoẻ của chính mình
1

/>Để trở thành người biết bảo vệ sức khoẻ của chính mình,
cần có ba nguyên tắc cơ bản:
- Hợp tác với y bác sĩ của bạn.
- Tham gia trong mọi quyết định về điều trị.
- Trở thành người hiểu biết về y tế.
Chất lượng và phí tổn chăm sóc y tế tuỳ thuộc nhiều vào
bác sĩ của bạn. Tuy nhiên, nếu tuân thủ 3 nguyên tắc trên,
bạn sẽ kiểm soát được chất lượng và phí tổn về chăm sóc sức
khoẻ của mình.
Hợp tác với y bác sĩ
Các mối quan hệ tốt dựa trên mục đích chung, cùng nỗ lực
và cảm thông với nhau. Nếu bạn và bác sĩ có thể thực hiện
được những điều này, bạn sẽ chăm sóc sức khoẻ tốt hơn và
bác sĩ sẽ chăm sóc cho bạn hiệu quả hơn.
Có 5 cách để trở thành một người hợp tác tốt:
•Tự chăm sóc chính mình chu đáo
Cả bạn và bác sĩ đều không muốn bạn mắc lại chính căn
bệnh đã bị trước đây. Và nếu chẳng may mắc bệnh thì cả hai
đều muốn bạn hồi phục sức khoẻ càng sớm càng tốt.
2
/>•Nhận biết dấu hiệu đầu tiên về một vấn đề
sức khoẻ
Hãy để ý và ghi lại các triệu chứng. Những ghi chú của bạn
về các triệu chứng sẽ giúp bạn và bác sĩ chẩn đoán chính xác.

bác sĩ không có thời gian để trả lời quá chi tiết).
+ Mang theo đơn thuốc bạn có ý định điều trị.
•Đóng vai trò tích cực ở phòng khám
- Cho bác sĩ biết mối quan tâm chính của bạn và chia sẻ
những linh cảm và lo âu của bạn với bác sĩ.
- Trung thực và cởi mở: Không giấu giếm vì sợ xấu hổ.
Nếu bạn có ý định không sử dụng theo đủ liều lượng của đơn
4
/>thuốc, cũng nên nói rõ. Nếu bạn định thay đổi cách điều trị,
chẳng hạn như châm cứu hoặc bấm huyệt, hãy cho bác sĩ
biết. Là người hợp tác tốt, bác sĩ của bạn cần biết những gì sẽ
tiếp tục xảy ra.
- Nếu bác sĩ của bạn kê đơn thuốc, yêu cầu xét nghiệm
hoặc điều trị, vị bác sĩ ấy sẽ cần thêm thông tin.
- Cần hỏi kỹ bác sĩ những điều bạn chưa rõ về chẩn đoán,
điều trị và những điều bạn sẽ thực hiện ở nhà để bác sĩ biết
chắc bạn áp dụng đúng.
Khi đến bác sĩ lần đầu, bạn hãy cho vị bác sĩ ấy biết bạn
muốn tham gia về quyết định trị liệu. Hãy chú ý xem bạn
cảm thấy lần đi bác sĩ ấy như thế nào:
- Vị bác sĩ ấy có chịu lắng nghe bạn không?
- Bạn có nghĩ mình có thể tạo được mối quan hệ hợp tác tốt
với vị bác sĩ đó không?
- Nếu câu trả lời “ không”, bạn cần tìm một bác sĩ khác.
Không phải mọi người đều muốn là người hợp tác với bác
sĩ của mình. Có lẽ bạn không muốn hỏi bác sĩ nhiều và không
muốn tham gia bất kỳ quyết định nào. Bạn có muốn để bác sĩ
cho bạn biết những gì tốt nhất giúp bạn không? Nếu muốn
những điều đó, hãy cho bác sĩ biết. Phần lớn các bác sĩ có
5

2. Tự nghiên cứu bệnh của bạn.
Trong một số trường hợp, bạn cần phải tìm hiểu điều đó để
có thể hiểu rõ về những gì bác sĩ cho biết.
3. Hỏi “tại sao”.
Phải luôn hỏi tại sao trước khi đồng ý với bất kỳ việc trị
liệu nào. Việc đặt câu hỏi này có thể giúp bạn khám phá ra sự
chọn lựa khác có thể đáp ứng được nhu cầu của bạn.
4.Hỏi về các lựa chọn.
Tìm hiểu các lựa chọn mà bác sĩ cho là có thể thực hiện
được.
7
/>5. Lưu ý thời gian chờ điều trị.
Hỏi bác sĩ xem có rủi ro hoặc phí tổn gì khi phải mất thời
gian chờ điều trị không.
6. Trình bày mối quan tâm của bạn.
Hãy cho bác sĩ biết nếu bạn muốn chọn một cách điều trị
khác.
7. Trình bày yêu cầu.
Cho bác sĩ biết bạn muốn gì về việc điều trị đó, nếu xét
thấy thực tế. Nếu thích hợp, thảo luận về các tác dụng phụ,
đau nhức, thời gian phục hồi, thời gian phải điều trị, v.v
8. Nhận trách nhiệm.
Khi bạn cùng bác sĩ đi đến các quyết định, cả hai phải nhận
trách nhiệm về hậu quả của các quyết định đó.
Tích cực về các quyết định xét nghiệm.
Các xét nghiệm y khoa là những công cụ quan trọng. Một
số người cho rằng việc xét nghiệm nhiều lần sẽ gây tốn kém,
nhưng điều đó là cần thiết. Hãy giúp bác sĩ có sự chọn lựa tốt
về các xét nghiệm cho bạn.
•Tìm hiểu những điều cơ bản

Khi đồng ý xét nghiệm, hãy hỏi xem bạn phải làm gì để
giảm bớt nguy cơ bị sai sót. Hãy hỏi về thực phẩm, việc tập
thể dục, rượu hoặc các điều trị cần tránh trước khi xét
nghiệm. Sau khi xét nghiệm, cần tìm hiểu các kết quả. Nếu
các kết quả nằm ngoài ý muốn và mức sai sót cao, cần xét
nghiệm lại trước khi điều trị theo kết quả đó.
Tham gia những quyết định về các phương pháp điều
trị
Nguyên tắc đầu tiên trong điều trị là phải biết tại sao bạn
cần sử dụng thuốc trước khi uống thuốc. Tương tự như với
các xét nghiệm y khoa, có một số điều về trị liệu mà bạn luôn
luôn cần biết.
10
/>•Tìm hiểu những điều cơ bản
- Tên thuốc là gì và tại sao bạn cần sử dụng?
- Thuốc có tác dụng bao lâu?
- Bạn cần phải sử dụng trong bao lâu?
- Sử dụng thuốc đó như thế nào?
- Có thuốc nào thay thế không?
•Xét các rủi ro và lợi ích
- Thuốc này có công hiệu như thế nào?
- Thuốc này có tác dụng phụ hoặc những rủi ro khác
không?
- Thuốc này có phản ứng với các thuốc khác mà bạn đang
sử dụng không?
•Hỏi về phí tổn
- Chi phí cho thuốc là bao nhiêu?
- Có thuốc nào công hiệu tương tự mà ít tốn kém hơn
không?
- Có thể bắt đầu dùng đơn thuốc trong ít ngày để biết chắc

xương sống)?
•Hỏi về phí tổn
- Chi phí cho cuộc giải phẫu là bao nhiêu?
- Có thể điều trị ngoại trú không và cách đó có đỡ tốn kém
không?
•Hãy cho bác sĩ biết:
- Vấn đề gây phiền toái cho bạn đến mức độ nào?
- Các mối quan tâm của bạn về cuộc giải phẫu ấy.
- Thời gian bạn muốn được giải phẫu.
Ngoài ra, hãy cho bác sĩ biết nếu bạn muốn thẩm định thêm
và đề nghị được giới thiệu một bác sĩ chuyên môn. Những ý
kiến thẩm định thêm rất cần thiết nếu bạn còn nghi ngờ về
cuộc giải phẫu mà bác sĩ đề nghị. Khi đã biết rõ phí tổn, rủi
ro và lợi ích của cuộc giải phẫu, quyết định sẽ tuỳ thuộc vào
chính bạn.
8 cách để giảm chi phí y tế (mà không giảm chất lượng)
13
/>1. Duy trì sức khoẻ.
Phòng bệnh là cách tốt nhất để giảm chi phí y tế.
2. Tự chăm sóc khi cần.
Mỗi lần giải quyết thành công vấn đề sức khoẻ ở nhà là bạn
đã giảm được chi phí y tế cho mình và gia đình.
3. Giảm chi phí xét nghiệm.
Không nên đồng ý ngay về các xét nghiệm quá tốn kém cho
tới khi bạn hiểu rõ chúng sẽ có tác dụng tích cực cho mình.
Có những xét nghiệm không cần thiết được thực hiện do
"thông lệ" hoặc để bác sĩ tránh sơ suất trong điều trị. Không
có xét nghiệm nào được thực hiện nếu không có sự đồng ý
của bạn.
4. Giảm chi phí thuốc men.

/>gấp nhiều lần so với các dịch vụ y tế bình thường. Hơn nữa,
do không có sẵn hồ sơ bệnh án cũ của bạn, các bác sĩ cấp cứu
không có được những thông tin về diễn biến tình trạng sức
khoẻ của bạn trước đây.
Phòng cấp cứu của bệnh viện được thiết lập để giải quyết
các trường hợp chấn thương và nguy cấp đến tính
mạng, không phải để điều trị các bệnh thông thường.
Trong lúc bận rộn, các trường hợp không nguy cấp có thể
phải chờ hàng giờ. Bạn có thể sử dụng dịch vụ của bác sĩ đa
khoa để điều trị an toàn tại nhà, nhưng trong những trường
hợp nguy cấp, bạn phải được đưa đến phòng cấp cứu càng
sớm càng tốt.
Chuẩn bị trước khi đến phòng cấp cứu
- Nếu có thể, gọi điện thoại tới trước để cho biết bạn sẽ đến.
- Nếu có thể, gọi cho bác sĩ trước để họ có thể đón bạn ở
phòng cấp cứu, hoặc để họ có được những thông tin quan
trọng.
- Nếu còn thời gian, bạn có thể sử dụng các bảng sau:
+ Sử dụng bảng kiểm định để xác định các câu hỏi bác sĩ.
+ Xem xét lại bảng kiểm định về những xét nghiệm y
khoa.
16
/> + Sử dụng các hồ sơ y khoa có thể cung cấp kết quả xét
nghiệm, thông tin về dị ứng, điều trị và các trường hợp nguy
kịch.
- Đến phòng cấp cứu càng sớm càng tốt để cho nhân viên
phòng cấp cứu biết tại sao bạn nghĩ trường hợp đó là nguy
cấp.
7. Chỉ đến bệnh viện khi thật cần thiết.
Nếu bạn phải điều trị ở bệnh viện, nên cố gắng để ra viện

sẽ rất tốn kém.
CHƯƠNG 2: PHÒNG TRÁNH VÀ PHÁT HIỆN SỚM
BỆNH TẬT
Mười cách để bảo vệ sức khoẻ
18
/>1. Tiêm phòng: Đây là cách ít tốn kém nhất để bảo vệ sức
khoẻ. Khi tiêm phòng, bạn tránh được bệnh tật cho chính
mình và tránh lây lan bệnh trong gia đình, cộng đồng.
2. Luyện tập thể lực để giữ thể hình khoẻ mạnh.
3. Ăn uống điều độ và đủ dinh dưỡng để bảo vệ sinh lực, có
khả năng đề kháng với nhiều bệnh tật.
4. Kiểm soát stress, tập lối sống lành mạnh.
5. Không hút thuốc.
6. Tránh dùng các loại thuốc gây nghiện và gây hại đến sức
khoẻ, không uống rượu quá mức giới hạn.
7. Giữ gìn an toàn ở gia đình, nơi làm việc và giải trí; lái xe
an toàn; tình dục an toàn.
8. Nghỉ ngơi và thư giãn, chăm sóc bữa ăn, đáp ứng nhu
cầu dinh dưỡng và giải trí.
9. Có tinh thần lạc quan: Một viễn tưởng tốt về sức khoẻ là
nền tảng hồi phục tình trạng sức khoẻ tốt.
10. Cần nơi yên tĩnh (thường là gia đình); tránh những
trường hợp bị xung đột ở gia đình, nơi làm việc hoặc nơi
công cộng.
Tiêm phòng
19
/>Việc tiêm phòng được tổ chức y tế dự phòng cung cấp để
nhanh chóng tấn công các bệnh dịch trước khi chúng có thể
lây lan. Có thể tiêm phòng một hoặc nhiều lần vào các giai
đoạn khác nhau, tuỳ từng bệnh.

Bệnh sởi, quai bị và sởi Đức
MMR là vacxin cho các bệnh này. Cần tiêm phòng hai lần
(vào lúc 12-15 tháng tuổi, 4-6 tuổi hoặc 12 tuổi), không cần
tiêm phòng MMR thêm về sau.
Nếu con bạn được 6-11 tháng tuổi, lại ở trong vùng bị bột
phát bệnh sởi, hãy gọi điện cho bác sĩ hoặc cơ quan y tế để
sớm biết thông tin về tiêm chủng MMR. Liều lượng vacxin
ấy cần được lặp lại vào lúc 15 tháng tuổi.
21
/>Nếu bạn không có phiếu tiêm chủng cho biết đã được
tiêm hai liều MMR, con của bạn không bị các bệnh này khi
còn bé, bạn cần hỏi ý kiến của y bác sĩ về tiêm chủng.
Bệnh thuỷ đậu
Vacxin thuỷ đậu hiện có sẵn. Có thể tiêm phòng cho trẻ em
vào lúc 12 tháng tuổi và dưới 10 tuổi. Miễn dịch kéo dài ít
nhất 10 năm, nhưng chưa biết rõ có cần thiết phải tiêm phòng
bổ sung không. Nếu con bạn bị thuỷ đậu khi còn nhỏ thì nó
sẽ được miễn dịch vĩnh viễn. Bệnh thuỷ đậu nguy hiểm hơn
đối với độ tuổi thiếu niên và người lớn. Vì vậy, nếu cho tới
11 tuổi, con bạn chưa bị bệnh thuỷ đậu thì việc tiêm vacxin
này là rất quan trọng. Với người lớn, cần thử máu để xem đã
bị bệnh thuỷ đậu chưa, nếu chưa thì cần phải tiêm phòng.
Người lớn cần được tiêm 2 lần.
Viêm gan B
Virus viêm gan B gây ra bệnh gan trầm trọng và đôi khi
gây tử vong. Vacxin HBV phòng lây nhiễm và các biến
chứng của bệnh.
Tất cả trẻ em cần được tiêm phòng HBV 3 lần để miễn dịch
vĩnh viễn. Đối tượng cần được tiêm phòng:
22

Việc tiêm phòng viêm phổi một lần được đề nghị cho
những người 65 tuổi. Những người mắc các bệnh mãn tính,
nhất là các bệnh thuộc đường hô hấp cũng nên được tiêm
vacxin này và một hoặc hai lần mỗi năm.
Các tiêm chủng khác
Nếu bạn thường tiếp xúc với người bị bệnh truyền nhiễm
hoặc người ở vùng có bệnh truyền nhiễm (sốt rét, thương
hàn, sốt vàng da), bạn cần được cơ quan y tế tiêm phòng.
Thử lao
Việc thử lao được thực hiện trên da để xác định bệnh lao
phổi. Kết quả dương tính không có nghĩa là bạn bị lao, nhưng
vi khuẩn lao có thể đã xâm nhập vào cơ thể của bạn. Nếu bạn
24
/>có kết quả xét nghiệm lao trên da dương tính, xét nghiệm ấy
sẽ không được lặp lại. Những xét nghiệm tiếp theo luôn luôn
dương tính và có thể gây ra nhiều phản ứng nguy hiểm.
Theo dõi và phát hiện bệnh sớm
Để bảo vệ sức khoẻ, bạn cần phát hiện bệnh sớm, khi nó
còn dễ điều trị. Có thể thực hiện điều này bằng hai cách: đi
khám bệnh định kỳ và theo dõi tất cả các triệu chứng trên cơ
thể mình.
Khám bệnh định kỳ
Nhiều bác sĩ khuyên mọi người nên khám tổng quát mỗi
năm. Tuy nhiên, hiện nay, hầu hết các bác sĩ đề nghị khám
bệnh dựa trên tuổi, giới tính và các yếu tố gây rủi ro.
Cách khám bệnh này có hiệu quả hơn trong việc phát hiện
sớm các bệnh tật.
•Nội soi
Nội soi là xét nghiệm bằng màn hình để chuẩn đoán khối u
ở giai đoạn tiền ung thư và ung thư ở trực tràng và ruột kết.