Nền kinh tế mở
[The Open Economy]
Nguyễn Hoài Bảo
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
1
Nguyễn Hoài Bảo
Bộ môn Kinh tế học – Khoa Kinh tế Phát triển – Đại học Kinh tế TP.HCM
August 5, 2010
Nội dung bài giảng này
• Sự kiện: mức độ mở cửa của các nền kinh tế theo thời gian
• Thị trường hàng hóa: vai trò của tỷ giá
• Thị trường tài chính: vai trò của cán cân thanh toán.
• Mô hình IS-LM mở rộng cho nền kinh tế mở hay còn gọi là
mô hình Mundell – Fleming.
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
2
• Phân tích tác động của chính sách ngân sách và tiền tệ
trong khuôn khổ của mô hình Mudell – Fleming.
X/GDP (độ mở) của các nền kinh tế theo thời gian.
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
3
Mức độ mở cửa của một nền kinh tế có thể đo lường ở nhiều phương diện, một trong những chỉ số
phổ biến nhất là tỷ phần xuất khẩu hoặc nhập khẩu so với thu nhập.
Độ mở của một số nước và khu vực.
Khu vực Châu
Âu
Nhật Bản Mỹ Việt Nam
% Xuất khẩu trong GDP 18.8 12.2 9.3 67.7
% Nhập khẩu trong GDP 17.1 10.6 13.8 59.3
Thảo luận:
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo

• Nếu E giảm thì gọi là lên giá (appreciations)
• Tỷ giá cố định (fixed exchange rates regime): biến động tỷ giá do
sự can thiệp của ngân hàng trung ương.
•
Nếu E tăng thì gọi là phá giá (devaluations)
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
7
•
Nếu E tăng thì gọi là phá giá (devaluations)
• Nếu E giảm thì gọi là nâng giá (revaluations)
Thảo luận:
Phân tích chi phí cơ hội của mỗi chế độ tỷ giá?
Tỷ giá hối đoái danh nghĩa vs. Tỷ giá hối đoái thực
Tỷ giá thực (real exchange rate) là giá tương đối của hàng hóa ở hai quốc gia:
ε = E×P*/P
Như vậy: Tỷ giá thực biến động có thể bắt nguồn từ: [1] biến động của tỷ giá danh nghĩa;
[
2
]
biến
động
của
giá
quốc
tế
(P*)
;
[
3
]

tế
(P*)
;
[
3
]
biến
động
của
giá
trong
nước
.
Giả thuyết: Nếu giá cả giữa các quốc gia là hội tụ thì ε sẽ tiến tới 1 (một) và ở mức tỷ giá
này được xem là tỷ giá thực cân bằng.
Thảo luận:
1. Tại sao giá cả của cùng một hàng hóa giữa các quốc gia là khác nhau?
2. Nếu định nghĩa E trực tiếp thì công thức tính ε sẽ phải như thế nào?
3. Một quốc gia giao thương với nhiều nước trên thế giới, khi đó P* sẽ là giá cả của nước
nào? (Gợi ý: tham khảo thêm tỷ giá thực đa phương – multilateral real exchange rate)
Tỷ giá thực và xuất nhập khẩu
• ε = EP*/P với giả định trong ngắn hạn là cả P và P* đều chưa
thay đổi. Khi đó chiều hướng của ε cũng là chiều hướng của E.
Chẳng hạn E tăng 2% thì ε cũng tăng 2%.
• EP* là chi phí của của hàng hóa nước ngoài tính bằng tiền trong
nước:
• P là chi phí của giá hàng hóa trong nước tính bằng tiền trong
nước.
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
9

Cán cân thanh toán của Việt Nam năm 2007 (triệu USD).
Current Account Balance (1) = (2) + (5) +(8) + (10) -6992.00
Trade Balance (2) = (3) -(4) -10360.00
Export (f.o.b) (3) 48561.00
Import (f.o.b) (4) 58921.00
Non-factor services (net) (5) = (6) – (7) -894.00
Receipts (credit) (6) 6030.00
Payments (debit) (7) 6924.00
Investment income (net) (8) = (9) – (10) -2168.00
Receipts (credit) (9) 1093.00
Payments (debit)
(10)
3261.00
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
12
Payments (debit)
(10)
3261.00
Transfer (net) (11) 6430.00
Capital/Financial Account Balance (12) = (13) + (14) + (15) + (16) 17540.00
Net Foreign Direct Investment (FDI) (13) 6550.00
Medium and Long term Loans (net) (14) 2045.00
Portfolio Investment (15) 6243.00
Short-term capital (net) (16) 2702.00
Errors and Omission (17) -349.00
Overall Balance (18) = (1) + (12) + (17) 10199.00
Gross Official Reserves 20964.00
(Nguồn: IMF Country Report No. 09/110)
Cán cân thanh toán và thành phần của nó
• Cán cân thanh toán bao gồm cái cân tài khoản vãng lai (current

và tỷ giá kỳ vọng sau một năm là E
e
t+1
.
Lựa chọn 1: Đầu tư trong nước
Lựa chọn 2: Đầu tư ra nước ngoài
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
14
Cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài đều tìm kiếm đầu tư ở nơi nào có mức sinh lợi
cuối cùng cao hơn, do vậy đến một lúc nào đó điều kiện ngang bằng lãi suất sẽ xuất hiện:
(1 + i
t
) = (1+i
t
*)(E
e
t+1
/E
t
) và có thể viết lại i
t
= i
t
* + (E
e
t+1
– E
t
)/E
t

(Nguồn: Blanchard, trang 360, bài tập 5.)
Vấn đề ngang bằng lãi suất
• Giả sử cố định i* và E
e
t+1
• Như vậy E sẽ biến động khi i biến động. Cụ thể khi lãi suất trong nước
tăng thì E sẽ giảm; và ngược lại.
•
Một cách suy nghĩ khác: giả sử hiện nay i > i* mà tỷ giá E
t
vẫn chưa
i
t
= i
t
* + (E
e
t+1
– E
t
)/E
t
hay
E
t
= E
e
t+1
/(1 + i
t

t+1
.
Thảo luận: Cơ chế nào để E trở thành một điểm cân bằng ổn định?
Tỷ giá E
t
Lãi suất trong nước
E
e
t+1
Ví dụ: ngang bằng lãi suất
• Giả sử rằng hiện nay lãi suất trái phiếu 1 năm giữa Việt Nam và Mỹ đều
là 4% (i
VN
= i
US
= 4%) và tỷ giá là 19.000 VND/USD.
• Đột nhiên Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thắt chặt tiền tệ và làm lãi
suất tăng lên 10%. Theo điều kiện ngang bằng lãi suất thì VND sẽ lên
giá 6%. Tại sao?
• Giả sử rằng các nhà đầu tư đều kỳ vọng rằng sau 1 năm tỷ giá vẫn là
19.000. Như vậy họ sẽ chọn trái phiếu Việt Nam, càng mua trái phiếu
Việt Nam thì VND càng lên giá. Nhưng bởi lẽ nhà đầu tư vẫn giữ tỷ giá
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
18
Việt Nam thì VND càng lên giá. Nhưng bởi lẽ nhà đầu tư vẫn giữ tỷ giá
kỳ vọng là 19.000 cho nên VND lên giá bao nhiêu phần trăm thì họ lại kỳ
vọng rồi sẽ mất giá lại bao nhiêu phần trăm. Phản ứng này sẽ kéo dài
cho đến khi nào không còn chênh lệch lợi nhuận giữa việc giữ trái phiếu
Việt Nam hoặc trái phiếu Mỹ.
i

Mô hình Mundell-Fleming (với tỷ giá là giá của ngoại tệ - gián tiếp)
LM*
E
0
IS*
e
0
Tỷ giá (e)
Mất giá
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
21
[IS*]: Y = C(Y-T) + I(i*) + G + NX(e); với ∂e/∂Y > 0
[LM*]: MS = PYL(i*) với ∂e/∂Y = 0
Thu nhập
Y
0
E
0
Lên giá
Chính sách tài khóa mở rộng: trong chế độ tỷ giá thả nổi
LM*
E
0
IS
0
*
e
0
Tỷ giá (e)
Mất giá

0
Tỷ giá (e)
Mất giá
IS
1
*LM
1
E
1
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
23
Cơ chế lan truyền: G↑ hoặc T↓ => AE↑ => Y↑ => MD↑ => i↑ => i>i* =>
Inflows ↑ => C.B. mua (R ↑) => MS↑ => Y ↑ (và e không đổi)
Kết quả: với chế độ tỷ giá cố định, mở rộng chính sách tài khóa làm tăng thu
nhập; Ngược lại, thu hẹp chính sách tài khóa sẽ làm giảm thu nhập.
Thu nhập
Y
0
Lên giá
Y
1
Chính sách tiền tệ mở rộng: chế độ tỷ giá thả nổi.
LM
0
*
E
0
IS*
e
0

Tỷ giá (e)
Mất giá
LM
1
*
Macroeconomics/Nguyễn Hoài Bảo
25
Cơ chế lan truyền: MS↑ => i↓ => i<i* => outflows ↑ => C.B. bán (R↓) => MS ↓
=> Y và e không đổi.
Kết quả: với chế độ tỷ giá cố định, nới lỏng hay thắt chặt tiền tệ đều không có tác
dụng ảnh hưởng lên thu nhập.
Thu nhập
Y
0
Lên giá