Luận văn tốt nghiệp Đề tàiBản chất và các hình thức biểu
hiện của giá trị thặng dư

1

Phần I : Mở đầu

Theo danh giá của VI LêNin thì lý luận giá trị thặng d là hòn đá tảng
của học thuyết kinh tế của C.Mac. Các nhà t bản để đạt đợc mục đích tối
đa của mình họ đã mua sức lao động của ngời công nhân kết hợp với t liệu
sản xuất để sản xuất ra sản phẩm và thu về giá trị thặng d.
Các nhà kinh tế học thờng cho rằng mọi công cụ lao động, mọi t liệu
sản xuất đều là t bản. Thực ra bản thân t liệu sản xuất không phải là t
bản, nó chỉ là yếu tố cơ bản của sản xuất trong bất cứ xã hội nào. T liệu sản
xuất chỉ trở thành t bản khi nó trở thành tài sản của các nhà t bản và đợc
dùng để bót lột lao động làm thuê. Ta có thể định nghĩa chính xác t bản là
giá trị mang lại giá trị thặng d bằng cách bóc lột công nhân làm thuê. Giá

(hàng - tiền hàng) nghĩa là sự chuyển hoá của hàng hoá thành tiền , rồi tiền
lại chuyển hoá thành hàng hoá. Còn tiền với t cách là t bản thì vận động
theo công thức T-H-T (tiền hàng tiền ) tức là sự chuyển hoá của tiền
thành hàng hoá rồi hàng hoá lại chuyển hoá ngợc lại thành tiền. Bất cứ biến
động nào vận động theo công thức T-H-T đều chuyển hoá thành t bản.
Mục đích của lu thông hàng hoá giản đơn là giá trị sử dụng để thoả mãn
nhu cầu nên hàng hoá trao đổi phải có giá trị sử dụng khác nhau. Sự vận
động sẽ kết thúc ở giai đoạn hai khi những ngời trao đổi có đợc giá trị sử
dụng mà ngời đó cần đến. Còn mục đích lu thông t bản không phải là giá
trị sử dụng mà là giá trị , hơn nữa là giá trị tăng thêm. Vì vậy số tiền thu về
bằng số tiền ứng ra thì sự vận động trở nên vô nghĩa. Do vậy mà số tiền thu
về phải lớn hơn số tiền ứng ra nên công thức vận động đầy đủ của t bản là
T-H-T trong đó T= T + T. Số tiền trội hơn so với số tiền ứng ra C Mac gọi
là giá trị thặng d. Vạy t bản là giá trị mang lại giá trị thặng d , nên sự vận
động t bản không có giới hạn vì sự lớn lên của giá trị là không có giới hạn.
Tiền ứng trớc tức là tiền đa vào lu thông , khi trở về tay ngời chủ của
nó thì thêm một lợng nhất định. Vạy có phải do bản chất của lu thông đã
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

3

làm cho tiền tăng thêm và do đó mà hình thành giá trị thặng d hay không ?
các nhà kinh tế học t sản đã cho rằng sự tăng thêm đó là do lu thông hàng
hoá sinh ra. Nhng sự quả quyết của các nhà t sản đều không có căn cứ.
Trong lu thông hàng hoá đợc thay đổi ngang giá thì chỉ có sự thay hình
thái giá trị , còn tổng số giá trị cũng nh phần giá trị thuộc về mỗi bên trao
đổi là không đổi.
Theo quan điểm của C Mac thì trong xã hội t bản không có bất kỳ một
nhà t bản nào chỉ đóng vai trò ngời bán sản phẩm mà lại không phải là

thực hiện giá cả hàng hoá, nên trớc sau giá trị của nó vẫn không thay đổi.
Sự chuyển hoá đó xẩy ra trong quá trình vận động của t bản.Nhng sự
chuyển hoá đó không sảy ra ở giá trị trao đổi hàng hoá vì trong trao đổi
ngời ta trao đổi nhng vật ngang giá mà chỉ có thể ở giá trị sử dụng hàng
hoá. Do đó hàng hoá đó phải là một thứ hàng hoá đặc biệt mà giá trị sử dụng
của nó có đặc tính là nguồn gốc sinh ra giá trị. Thứ hàng hoá đó là sức lao
động mà nhà t bản đã tìm thấy trên thị trờng.
Nh vậy, sức lao động là toàn bộ thể lực và trí lực và trí lực tồn tại trong
cơ thể con ngời, thể lực và trí lực mà ngời đó đem ra vận dụng trong quá
trình tái sản xuất ra một giá sử dụng.
Không phải bao giờ sức lao động cũng là hàng hoá, mà sức lao động chỉ
biến thành hàng hoá trong điều kiện lịch sử nhất định.
C Mác đã nhấn mạnh sức lao động chỉ trở thành hàng hoá khi có đủ hai
điều kiện sau:
Một là ngời lao động phải tự do về thân thể, phải làm chủ đợc sức lao
động của mình và có quyền đem bán cho ngời khác.Vậy ngời có sức lao
động phải có quyền sở hữu sức lao động của mình.
Hai là ngời lao động phải tớc hết t liệu t liệu sản xuất để trở thành
ngời vô sản và bắt buộc phải bán sức lao động, vì không còn cách nào khác
để sinh sống.
Sự tồn tại đồng thời hai điều kiện nói trên tất yếu biến sức lao động thành
hàng hoá. Sức lao động biến thành hàng hoá là điều kiện quyết định để biến
thành t bản.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

5

Cũng nh những hàng hoá khác, hàng hoá sức lao động có hai thuộc tính
là giá trị và giá trị sử dụng.

Nhà t bản muốn sản xuất ra 1 giá trị sử dụng có một giá trị trao đổi
nghĩa là một hàng hoá. Hơn nữa, nhà t bản muốn sản xuất ra một hàng hoá
có giá trị lớn hơn tổng giá trị những t liệu sản xuất và giá trị sức lao động
mà t bản đó bỏ ra để mua, nghĩa là muốn sản xuất ra một giá trị thặng d.
Vậy quá trình sản xuất t bản chủ nghĩa là sự thống nhất giữa các quá
trình sả xuất ra giá trị sử dụng và quá trình sản xuất ra giá trị thặng d. C
Mac viết: với t cách là sự thống nhất giữa hai quá trình lao động và quá
trình tạo ra giá trị thì quá trình sản xuất là một quá trình sản xuất hàng hoá;
với t cách là sự thống nhất giữa quá trình lao động và quá trình làm tăng giá
trị thì quá trình sản xuất là một quá trình sản xuất t bản chủ nghĩa, là hình
thái t bản chủ nghĩa của nền sản xuất hàng hoá.
Quá trình lao động với t cách là quá trình t bản tiêu dùng sức lao động
có hai đặc trng:
Một là, ngời công nhân lao động dới sự kiểm soát của nhà t bản giống
nh những yếu tố khác của sản xuất đợc nhà t bản sử dụng sao cho hiệu
quả nhất.
Hai là, sản phẩm làm ra thuộc sở hữu của nhà t bản, chứ không phải của
ngời công nhân.
C Mac đã lấy ví dụ về việc sản xuất của nớc Anh làm đối tợng nghiên
cứu quá trình sản xuất giá trị thặng d. Để nghiên cứu, Mac đã sử dụng
phơng pháp giả định khoa học thông qua giải quyết chặt chẽ tiến hành
nghiên cứu: không xét đến ngoại thơng, giá cả thống nhất với giá trị, toàn
bộ giá trị t liệu sản đem tiêu dùng chuyển hết một lần giá trị sản phẩm và
chỉ nghiên cứu trong nền kinh tế sản xuất giản đơn.
Từ giả định trên mà C Mac đa ra một loạt các giả thiết về nghiên cứu:
Nhà t bản dự kiến kéo 10 kg sợi;giá 1 kg bông là 1 đôla; hao mòn thiết
bị máy móc để kéo 5 kg bông thành 5 kg sợi là 1 đôla; tiền thuê sức lao động
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.


động của ngời công
nhân tạo ra.
8 đôla

Tổng chi phí sản
xuất
16
đôla
Tổng doanh thu
20
đôla Nhà t bản đối chiếu giữa doanh thu sau khi bán hàng (20 đôla) với tổng
chi phí t bản ứng trớc quá trình sản xuất (16 đôla) nhà t bản nhận thấy
tiền ứng ra đã tăng lên 4 đôla, 4 đôla này đợc gọi là giá trị thặng d.
Từ sự nghiên cứu trên, chúng ta rút ra một số nhận xét sau:
Một là, nghiên cứu quá trình sản xuất giá trị thặng d chúng ta nhận thấy
mâu thuẫn của công thức chung của t bản đã đợc giải quyết. Việc chuyển
hoá tiền thành t bản diễn ra trong lĩnh vực lu thông và đồng thời không
diễn ra trong lĩnh vực đó. Chỉ có trong lu thông nhà t bản mới mua đợc
một thứ hàng hoá đặc biệt, đó là hàng hoá sức lao động. Sau đó nhàt bản sử
dụng hàng hoá đó trong sản xuất, tức là ngoài lĩnh vực lu thông để sản xuất
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

8

giá trị thặng d cho nhà t bản. Do đó tiền của nhà t bản mới biến thành t
bản.

II Các phơng pháp sản xuất giá trị thặng d
Mục đích của các nhà t bản là sản xuất ra giá trị thặng d tối đa, do vậy
mà các nhà t bản dùng nhiều phơng pháp để tăng khối lợng giá trị thặng
d. Những phơng pháp cơ bản để đạt đợc mục đích đó là tạo ra giá trị
thặng d tuyệt đối và tạo ra giá trị thặng d tơng đối.
1 Phơng pháp sản xuất giá trị thặng d tuyệt đối.
Trong giai đoạn phát triển đầu tiên của sản xuất t bản chủ nghĩa, khi kỹ
thuật còn thấp thì phơng pháp chủ yếu mà các nhà t bản thờng dùng để
tăng giá trị thặng d đó là kéo dài ngày lao động của công nhân , trong điều
kiện thời gian lao động là tất yếu không thay đổi.
Giả sử thời gian lao động là 8 giờ trong đó 4 giờ là thơi gian lao động cần
thiết và 4 giờ là thời gian lao động thặng d khi đó trình độ bóc lột của nhà
t bản là 100%. Giá trị ngày lao động kéo dài thêm 2 giờ trong khi thời gian
lao động cần thiết không đổi thì thời gian lao động thặng d tăng lên một
cách tuyệt đối , vì thế giá trị thặng d cũng tăng lên , trình độ bóc lột tăng
lên đạt 200%(m=200%).
Các nhà t bản tìm mọi cách để kéo dài ngày lao động và phơng pháp
bóc lột này đem lại hiệu quả rất cao cho các nhà t bản. Nhng dới chủ
nghĩa t bản mặc dù sức lao động của công nhân là hàng hoá , nhng nó tồn
tại trong cơ thể sống con ngời vì vậy mà ngời công nhân cần có thời gian
để ăn ngủ nghỉ ngơi giải trí để phục hồi sức khoẻ nhằm tái sản xuất sức lao
động. Mặt khác , sức lao động là thứ hàng hoá đặc biệt vì vậy ngoài yếu tố
vật chất ngời công nhân đòi hỏi phải có thời gian cho nhu cầu sinh hoạt về
tinh thần , vật chất , tôn giáo của mình. Nh vậy , về mặt kinh tế , ngày lao
động phải dài hạn thời gian lao động tất yếu , nhng không thể vợt qua giới
hạn về thể chất và tinh thần của ngời lao động.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

10

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

11

Phần III : Kết luận
Mục đích của các nhà t bản không phải là giá trị sử dụng mà là sản
xuất giá trị thặng d. sản xuất giá trị thặng d là động lực vận động của
phơng thức sản xuất t bản chủ nghĩa.C.mac viết mục đích của sản xuất t
bản chủ nghĩa là làm giàu, nhân giá trị lên, làm tăng giá trị do đó bảo tồn giá
trị trớc kia và tạo ra giá trị thặng d.
Để sản xuất giá trị thặng d tối đa, các nhà t bản đã dùng mọi thủ đoạn
để bóc lột công nhân làm thuê nh kéo dài ngày lao động và tăng cờng độ
lao động.
Nh vậy nội dung của quy luật giá trị thặng d là để thu đợc giá trị
thặng d một cách tối đa, nhà t bản đã tăng số lợng lao động làm thuê và
tìm mọi cách, mọi thủ đoạn để bóc lột họ.
Trong giai đoạn hiện nay các nhà t bản đã thực hiện cải tiến thiết bị
máy móc trong sản xuất để tăng năng suất lao động, làm giảm giá trị hàng
hoá.Đồng thời thu hút đội ngũ kỹ s có trình độ cao mà chức năng của họ
chủ yếu là đảm bảo sử dụng hiệu quả tất cả các nhân tố của sản xuất trớc
hết là sức lao động chính vì vậy mà tăng giá trị thặng d.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.