23/11/201023/11/2010
CHƯƠNG 5CHƯƠNG 5
ĐỘ CHÍNH XÁC GIA CÔNG
23/11/201023/11/2010
§5.1 Khái niệm và định nghĩa
Độ chính xác gia công của chi tiết máy là
mức độ giống nhau về mặt hình học, về tính
chất cơ lý bề mặt của chi tiết máy được gia
công so với chi tiết máy lý tưởng trên bản vẽ
thiết kế. Mức độ giống nhau càng nhiều thì
độ chính xác càng cao
Độ chính xác gia công bao gồm hai khái
niệm: độ chính xác của một chi tiết và độ
chính xác của loạt chi tiết
23/11/201023/11/2010
ĐỘ CHÍNH XÁC GIA CÔNG
ĐỘ CHÍNH XÁC CỦA MỘT CHI TiẾT
ĐỘ CHÍNH XÁC CỦA LOẠT CHI
TIẾT
SAI LỆCH KÍCH THƯỚC
SAI LỆCH BỀ MẶT T. SAI LỆCH
SAI SỐ KÍCH THƯƠC
SAI SỐ VỊ TRI TƯƠNG QUAN
SAI SỐ HÌNH DÁNG HÌNH
HỌC ĐẠI QUAN
ĐỘ SÓNG
ĐỘ NHÁM BỀ MẶT
TÍNH CHẤT CƠ LÍ LỚP BÊ
MẶT
SAI SỐ HỆ THỐNG
SAI SỐ NGẪU NHIÊN

Một sai số mà giá trị của chúng xuất hiện trên
mỗi chi tiết không theo một quy luật nào cả.
Những sai số này gọi là sai số ngẫu nhiên.
23/11/201023/11/2010
Các nguyên nhân sinh ra sai số hệ thống
không đổi
Sai số lý thuyết của phương pháp cắt.
Sai số chế tạo máy, đồ gá, dao cắt.
Các nguyên nhân sinh ra sai số hệ thống thay
đổi (theo thời gian)
Dụng cụ cắt bị mòn theo thời gian.
Biến dạng vì nhiệt của máy, dao, đồ gá
23/11/201023/11/2010
Nguyên nhân sinh ra sai số ngẫu nhiên
Độ cứng vật liệu gia công không đồng đều.
Lượng dư gia công không đều.
Do sai số gá đặt.
Do gá dao nhiều lần.
Do mài dao nhiều lần.
Do thay đổi nhiều máy để gia công một loạt
chi tiết.
Do dao động nhiệt của chế độ cắt gọt.
23/11/201023/11/2010
§5.2 Các phương pháp đạt độ chính xác
gia công trên máy công cụ
Phương pháp cắt thử từng kích thước
riêng biệt
Phương pháp tự động đạt kích thước
trên máy công cụ đã điều chỉnh sẵn
23/11/201023/11/2010

cao nên giá thành gia công cao.
 Phương pháp này áp dụng cho sản xuất đơn chiếc và
loạt nhỏ, sửa chữa và chế thử.
23/11/201023/11/2010
5.2.2 Phương pháp tự động đạt kích thước
trên máy công cụ đã điều chỉnh sẵn
Trong sản xuất loạt lớn và hàng
khối, để đạt độ chính xác gia công,
chủ yếu là dùng phương pháp tự
động đạt kích thước trên máy công
cụ đã điều chỉnh sẵn
23/11/201023/11/2010
Nội dung
Theo phương pháp này dụng cụ cắt có vị trí
tương quan cố định so với vật gia công, tức
là vị trí đã được điều chỉnh.
Vị trí này được đảm bảo cố định nhờ các cơ
cấu định vị của đồ gá.
Đồ gá lại có vị trí xác định trên bàn máy
nhờ các đồ định vị riêng.
23/11/201023/11/2010
Ví dụ
• Vật gia công được định vị nhờ
cơ cấu định vị tiếp xúc với mặt
đáy và mặt bên
• Dao phay ba mặt được điều
chỉnh trước sao cho mặt bên
D của dao cách mặt mặt bên
của đồ định vị một khoảng
bằng b.

đầu tiên.
• Nếu chất lượng dụng cụ cắt quá kém hoặc
mau mòn thì kích thước đã điều chỉnh sẽ bị
phá hoại nhanh chóng.
23/11/201023/11/2010
Ví dụ
• Kích thước gia công được xác
định nhờ đầu đo chủ động số 1
và chuyển đổi thành tín hiệu
điện nhờ bộ chuyển đổi số 2 rồi
qua cơ cấu khuyếch đại số 3 và
đi vào cơ cấu so sánh số 4.
• Kích thước yêu cầu chuyển
thành tín hiệu mẫu nhờ cơ cấu 5
rồi đưa qua cơ cấu so sánh 4.
• Độ chinh xác giữa hai tín hiệu
có cả dấu được đưa qua cơ cấu
khuyếch đại 6 để điều khiển
động cơ 7 quay thuận hay
ngươc chiều kim đồng hồ tùy
theo dấu của độ lệch để điều
khiển cơ cấu chấp hành 8.
8
1
2
5
4
3
6
7

YRRR
ZYRRR



Vì Z rất nhỏ so với R
nên
2
)(
Y
R
Z

Có thể bỏ qua. Tính gần đúng ta có:
R+ΔR≈R+Y và ΔR≈Y
23/11/201023/11/2010
Để thực hiện người ta phân lực cắt làm ba thành phần
P
x,
P
y
, P
z
rồi đo biến dạng của hệ thống theo ba
phương x, y, z. Trong đó lực P
y
có ảnh hưởng lớn
nhất. Qua thực nghiệm ta thấy P
y
và y tỉ lệ với


Nếu thay:
i
y
i
j
P
y 
Ta được:
n
yyyy
j
P
j
P
j
P
j
P



21
hay
n
jjjj
1

111
21

mũi tâm sau dịch chuyển một đoạn y
s
bán kính chi
tiết gia công sẽ tăng một lượng là Δr
1.
23/11/201023/11/2010
Khi thực hiện chuyển động chạy dao để cắt hết
chiều dài chi tiết thì giá trị x thay đổi thì lượng
tăng bán kinh Δr
1
là một đường cong parabôn có
giá trị cực tiểu Δr
1min
Tóm lại, ảnh hưởng của độ cứng vững của của
hai mũi tâm không những gây ra sai số kích
thước mà còn cả sai số hình dáng, nó làm cho
trục sau khi gia tiện có dạng lõm ở giữa và hai
đầu loe ra.
23/11/201023/11/2010
 Sai số gây ra biến dạng chi tiết gia công
Chi tiết gia công khi chịu tác dụng của lực cắt
cũng bị biến dạng. Ngay tại điểm mà lực tác dụng,
chi tiết sẽ bị võng. Độ võng đó chính là lượng tăng
bán kính Δr
2
và nó là một thành phần của sai số
gia công
Trường hợp chi tiết gá trên hai mũi tâm và vị trí
dao ở giữa chiều dài chi tiết thì Δr
2