1
LUẬN VĂN:
Một số biện pháp nâng cao hiệu quả kiểm
tra, đánh giá kết quả học tập môn GDCD
của học sinh ở THPT 2
Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
Mục tiêu của nhà trường phổ thông Việt Nam hiện nay là đào tạo con người
cách thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh đối với bộ môn GDCD ở
THPT hiện nay.
Trong khi đó, giáo dục phổ thông đang yêu cầu đổi mới theo hướng chuẩn
hoá, hiện đại hoá và đa dạng hóa. Sự đổi mới này đòi hỏi phải tiến hành một cách đồng
bộ trên tất cả các khâu của quá trình đào tạo từ mục tiêu, nội dung, chương trình,
phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá, cơ sở vật chất…
Để đánh giá kết quả học tập của học sinh có thể sử dụng nhiều phương pháp
khác nhau như quan sát, vấn đáp, trắc nghiệm (tự luận, khách quan). Mỗi phương
pháp đều có ưu điểm và hạn chế của nó. Tuỳ theo mục tiêu cụ thể của từng phần,
từng bài học mà lựa chọn phương pháp thích hợp.
Việc kiểm tra hiện nay chủ yếu là tự luận rất đơn điệu, vì tiêu chí đánh giá
chủ yếu là dựa trên khả năng ghi nhớ. Việc kiểm tra, đánh giá như vậy không phản
ánh được thực chất năng lực học tập của học sinh và không tạo được hứng thú học
tập cho học sinh.
Qua quá trình tìm hiểu vấn đề trên, tôi thấy có rất nhiều công trình nghiên
cứu về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ở nhiều cấp học, ở nhiều
môn, nhưng đi sâu vào nghiên cứu việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học
sinh ở bộ môn GDCD bậc THPT thì chưa có công trình nghiên cứu nào. Vì vậy,
chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: "Một số biện pháp nâng cao hiệu quả kiểm tra,
đánh giá kết quả học tập môn GDCD của học sinh ở THPT".
2. Mục đích nghiên cứu
4
Trên cơ sở tìm hiểu về lí luận và thực tiễn vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả
học tập môn GDCD, đề tài nhằm đề xuất một số biện pháp tác động tới nội dung,
phương pháp, phương tiện kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn GDCD, góp phần
nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học bộ môn này ở trường THPT Thái Phiên
thành phố Hải Phòng.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận
Đọc, phân tích các tài liệu có liên quan tới vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả
học tập của học sinh.
7.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp điều tra
Lập hai loại phiếu điều: Một mẫu dành cho giáo viên và một mẫu dành cho
học sinh. Trong đó mẫu dành cho giáo viên là 25 phiếu, mẫu dành cho học sinh là
200 phiếu. Địa bàn điều tra là trường THPT Thái Phiên thành phố Hải Phòng.
6
7.2.2. Phương pháp quan sát
Quan sát các buổi kiểm tra (cả các giờ kiểm tra bài cũ) môn GDCD ở trường
THPT Thái Phiên và dự các giờ ngoại khoá ở các lớp. Nội dung quan sát tập trung
vào cách thức ra đề, tổ chức kiểm tra, chấm bài, sử dụng công cụ, phương tiện trong
kiểm tra.
7.2.3. Phương pháp chuyên gia
Hỏi ý kiến các nhà khoa học giáo dục về cách thức kiểm tra, đánh giá môn
học như thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học.
7.2.4. Phương pháp thống kê toán học
Để tính toán, so sánh số liệu trong quá trình nghiên cứu.
7.2.5. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Tổng kết kinh nghiệm công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học
sinh ở một số trường tiên tiến.
8. cấu trúc luận văn
Gồm 3 phần
Phần một: Mở đầu
Phần hai: 3 Chương
Chương 1: Cơ sở lí luận của vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của
Thời kỳ tiền tư bản chủ nghĩa (thế kỷ XV - XVIII) lần đầu tiên trong lịch sử
giáo dục thế giới, nhà giáo dục Tiệp Khắc J.A.Comensky đã đặt nền móng cho lý
luận dạy học ở nhà trường và xây dựng thành một hệ thống vấn đề trong tác phẩm
"Lý luận dạy học vĩ đại", trong đó có nêu ý nghĩa, vai trò của kiểm tra, đánh giá quá
trình lĩnh hội tri thức của học sinh, ông lưu ý việc kiểm tra, đánh giá phải căn cứ
vào mục tiêu học tập và hướng dẫn học sinh tự kiểm tra, đánh giá kiến thức của bản
thân.
Về sau các nhà nghiên cứu lý luận dạy học đã phân tích và phát triển lý luận
kiểm tra, đánh giá ở các góc độ: vai trò, ý nghĩa, mục tiêu, nội dung, nguyên tắc và
phương pháp nhằm đảm bảo tính khách quan của việc kiểm tra, đánh giá. Chẳng
hạn nhà giáo dục V.M. Palonsky đòi hỏi: "Đánh giá kiến thức phải thực hiện một
9
quá trình, quá trình đó bao gồm một số yếu tố như: nhận thức đúng mục đích kiểm
tra và đánh giá xuất phát từ mục đích dạy học, xác định đúng các bậc thang đánh giá
kết quả nắm tri thức của học sinh làm cơ sở cho việc đánh giá khách quan và xác
định các hình thức phù hợp".
ở Liên Xô cũ và các nước XHCN Đông Âu trước đây đã có nhiều tác giả
nghiên cứu về kiểm tra, đánh giá, song trên thực tế các công trình nghiên cứu chủ
yếu bàn về kiểm tra, đánh giá kiến thức học sinh thông qua các hình thức trắc
nghiệm truyền thống như kiểm tra vấn đáp hoặc bài viết (trắc nghiệm tự luận) chứ
chưa quan tâm đến việc kiểm tra, đánh giá bằng hình thức trắc nghiệm khách quan.
Từ thế kỷ XVIII việc nghiên cứu lý thuyết phương pháp trắc nghiệm khách
quan đã được bắt đầu và đến đầu thế kỷ XIX đã được triển khai rộng rãi ở các nước
kinh tế phát triển như Anh, Pháp, Mỹ, đặc biệt ở Mỹ ngày nay đã đạt được thành
tựu rất cao về công nghệ trắc nghiệm [18; 56].
Vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập được các tác giả nghiên cứu ở
nhiều góc độ khác nhau nhưng tất cả các tác giả đều nhấn mạnh ý nghĩa và tầm
quan trọng của kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. Từng bước xây dựng, hoàn thiện
Phó Đức Hoà [12], Trần Thị Tuyết Oanh [22] đi sâu vào nghiên cứu một cách có
hệ thống những cơ sở lý luận chung của vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập.
Đây là những công trình nghiên cứu đã chính thức được sử dụng làm giáo trình
giảng dạy trong các trường đại học sư phạm.
Mặc dù vấn đề kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học đã được sự quan
tâm của nhiều nhà khoa học với các khía cạnh khác nhau. Nghiên cứu về vấn đề
kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh thì từ trước tới nay đã có rất nhiều
tác giả tham gia, ở các cấp độ như luận văn thạc sỹ hay luận án tiến sỹ đều có cả.
Nhìn chung các quan điểm về đánh giá kết quả học tập của học sinh trong nhà trường
11
đều cho thấy: việc đánh giá kết quả học tập của học sinh phải theo một qui trình hợp lí
thì mới đạt được tính chính xác, khách quan.
Song trong quá trình tìm hiểu vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của
học sinh, chúng tôi thấy chưa có đề tài nào đi vào nghiên cứu kiểm tra, đánh giá kết
quả học tập của bộ môn GDCD ở THPT. Vì vậy, chúng tôi mạnh dạn chọn vấn đề:
"Một số biện pháp nâng cao hiệu quả kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn giáo
dục công dân ở trường Trung học phổ thông" làm đề tài nghiên cứu của mình.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Khái niệm biện pháp
Biện pháp là khái niệm được sử dụng rộng rãi trong khoa học giáo dục. Biện
pháp là cách làm, cách hành động cụ thể để đi đến một mục đích nhất định. Biện
pháp xuất phát từ những giải pháp và sử dụng các phương pháp cụ thể [26].
1.2.2. Khái niệm hiệu quả
Hiệu quả (theo từ điển tiếng Việt) là kết quả như yêu cầu của việc làm, mang
lại hiệu quả cao tức là kết quả của quá trình hoạt động đó đạt được ở mức bằng hoặc
cao hơn mục tiêu đã đề ra trong khi mức huy động nguồn lực cho hoạt động đó là
thấp nhất.
Iean-Marie phát biểu rằng: "Đánh giá có ý nghĩa là thu thập một tập hợp
thông tin đủ thích hợp, có giá trị và đáng tin cậy để xem xét mức độ phù hợp giữa
tập hợp thông tin này với các mục tiêu định ra ban đầu, nhằm đưa ra một quyết
định" [4].
13
Theo Ralph Tyler, nhà giáo dục và tâm lí học nổi tiếng của Mỹ đã định nghĩa
"Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hịên các mục tiêu
trong quá trình dạy học" [4].
Theo tác giả Nguyễn Bá Kim thì “ Đánh giá là quá trình hình thành những
nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu
được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết
định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công
việc”.
Ngoài ra còn rất nhiều các định nghĩa khác nữa, nhưng các định nghĩa này
đều thống nhất rằng: Đánh giá là một quá trình được tiến hành có hệ thống để xác
định mức độ đạt được của học sinh về mục tiêu đào tạo. Nó có thể bao gồm những
sự mô tả, liệt kê về mặt định tính hay định lượng những hành vi (kiến thức, kĩ năng,
thái độ) của người học ở thời điểm hiện tại đang xét đối chiếu với những tiêu chí
của mục đích dự kiến mong muốn, nhằm có quyết định thích hợp để nâng cao chất
lượng và hiệu quả của việc dạy và học.
Kiểm tra và đánh giá là hai quá trình có quan hệ chặt chẽ với nhau. Kiểm tra
là để đánh giá, đánh giá dựa trên cơ sở của kiểm tra [22; 278]. Như vậy, kiểm tra và
đánh giá là hai công việc có thứ tự và đan xen nhằm miêu tả và tập hợp những bằng
chứng về kết quả của quá trình giáo dục để đối chiếu với mục tiêu. Trong thực tế, có
thể tiến hành thu thập các thông tin nhưng không đánh giá. Nhưng để đánh giá được
phải tiến hành kiểm tra, thông qua kiểm tra mới có thể đánh giá và đánh giá chính là
kết quả của kiểm tra. Kiểm tra luôn gắn liền với đánh giá, chúng có mối quan hệ
biện chứng với nhau.
Đánh giá không phải là mục đích mà chỉ là phương tiện để đi đến mục đích.
Mục đích của đánh giá là để có những quyết định mới đúng đắn và hiệu quả hơn.
Mục đích của đánh giá cần đảm bảo ba yêu cầu cơ bản sau [18]
*Tính giá trị: Đánh giá phải đúng mục tiêu và nội dung, tính giá trị về nội
dung là ưu tiên hàng đầu của mọi cách đánh giá, tức là sự đo lường một mẫu chọn
đại diện bao quát được trong phạm vi rộng các kiến thức cần đo theo mục tiêu học
tập (về kiến thức, kĩ năng, thái độ).
*Tính tin cậy: Mọi cách đánh giá học tập là sự đo lường tính hằng định và
chính xác của kết quả kiểm tra, đánh giá, kỹ thuật soạn thảo và chất lượng sử dụng
các cách kiểm tra, đánh giá ảnh hưởng tới độ tin cậy.
*Tính khả thi: Chọn được hình thức kiểm tra và phương pháp kiểm tra, đánh
giá phù hợp với nội dung học tập cần kiểm tra không làm hao phí thời gian, sức lực
và tiền của trong quá trình tiến hành kiểm tra, đánh giá mà vẫn đảm bảo các yêu cầu
của mục đích đánh giá là đạt được tính khả thi, cũng chính là đạt được tính hiệu quả
trong giáo dục.
1.2.5. ý nghĩa và chức năng của kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
1.2.5.1. ý nghĩa
Kiểm tra, đánh giá là một khâu quan trọng của quá trình dạy học, thông
qua kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh giúp cho giáo viên thu được
những thông tin ngược từ học sinh, phát hiện thực trạng kết quả học tập của học
sinh cũng như những nguyên nhân cơ bản dẫn tới thực trạng kết quả đó. Đó là cơ
sở thực tế để giáo viên điều chỉnh, hoàn thiện hoạt động học của học sinh và
hướng dẫn học sinh tự điều chỉnh, tự hoàn thiện hoạt động học của bản thân [22].
Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh được tiến hành tốt giúp cho học
sinh có cơ hội để ôn tập, củng cố tri thức, phát triển trí tuệ. Đồng thời cũng
16
thông qua kiểm tra, đánh giá mà học sinh có điều kiện để tự kiểm tra về mức độ
hiệu quả của một hệ thống đào tạo.
1.2.6. Yêu cầu đối với kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh [22]
Kiểm tra, đánh giá phải đảm bảo tính khách quan: Đánh giá khách quan,
chính xác là yêu cầu đòi hỏi của xã hội đối với chất lượng của giáo dục, đánh giá
khách quan, chính xác tạo ra yếu tố tâm lí tích cực cho người được đánh giá, động
viên người được đánh giá vươn lên. Tính khách quan của kiểm tra, đánh giá kết quả
học tập là sự phản ánh trung thực kết quả đạt được về trình độ nhận thức của học
sinh so với yêu cầu của chương trình học. Tính khách quan của kiểm tra, đánh giá
đòi hỏi việc xây dựng thang đánh giá phải cụ thể, rõ ràng, đảm bảo phản ánh được
chính xác kết quả học tập của học sinh. Kết quả đánh giá đó không phụ thuộc vào ý
muốn chủ quan của người đánh giá.
Để đảm bảo tính khách quan, cần giáo dục cho học sinh ý thức đúng đắn đối
với việc kiểm tra, hình thành cho học sinh kĩ năng tự kiểm tra, tự đánh giá một cách
đúng đắn để học sinh có thể điều chỉnh cách học của mình, ngăn ngừa thái độ đối
phó với việc kiểm tra. Mặt khác kiểm tra, đánh giá đảm bảo khách quan đòi hỏi từ
khâu lựa chọn phương pháp, hình thức kiểm tra, đánh giá, xây dựng câu hỏi, quá
trình tổ chức kiểm tra-đánh giá đến việc chấm bài phải đáp ứng được yêu cầu của
lí luận dạy học.
Kiểm tra-đánh giá đảm bảo tính toàn diện: Đòi hỏi phải đánh giá đầy đủ các
mặt, các khía cạnh cần đánh giá theo yêu cầu, mục đích đặt ra, đánh giá toàn diện
cho phép xem xét đối tượng được đánh giá một cách đầy đủ, khách quan, chính xác,
tránh sự đánh giá phiến diện. Kiểm tra, đánh giá toàn diện kết quả học tập cần được
xem xét đầy đủ về số lượng và chất lượng. Cần tính đến các mặt như: khối lượng tri
thức, kĩ năng, kĩ xảo mà người học nắm vững; năng lực vận dụng và khả năng sáng
tạo; tinh thần thái độ, sự nỗ lực của học sinh.
18
Để kiểm tra, đánh giá đảm bảo tính toàn diện cần phải căn cứ vào mục tiêu
dạy học, trên cơ sở đó xác định các nội dung đánh giá sao cho có thể đánh giá đầy
vậy, đánh giá kết quả học tập của học sinh là đánh giá mức độ hoàn thành các mục
tiêu đề ra cho học sinh sau một giai đoạn học tập, các mục tiêu này thể hiện ở từng
môn học cụ thể. Đánh giá kết quả học tập là xác định mức độ nắm được kiến thức,
kĩ năng, thái độ của học sinh so với yêu cầu của chương trình đề ra [22; 277].
Yếu tố cốt lõi nhất trong học tập là phát triển (Học để biết, học để làm,
học để cùng nhau chung sống, học để thành người)-UNESCO khuyến cáo về bốn
trụ cột giáo dục của thế kỷ XXI. Như vậy, nét bản chất nhất của học tập là sự
tiếp nhận kinh nghiệm và giá trị xã hội bằng hoạt động cá nhân trong môi trường
xã hội và phát triển kinh nghiệm đó ở chính mình thành thành viên của xã hội.
Theo lí thuyết của Benjamin Bloom (được thừa nhận ở hầu hết các nền giáo dục
hiện nay) thì quá trình và kết quả học tập luôn bao gồm 3 lĩnh vực [2].
Kiến thức: Bao gồm khả năng ghi nhớ, hiểu, ứng dụng, phân tích, tổng hợp,
đánh giá. Các cấp độ cụ thể là:
(1) Biết (gồm ghi nhớ, nhận ra và tái hiện).
(2) Hiểu (thông hiểu, diễn đạt theo ngôn ngữ của mình).
(3) ứng dụng (vận dụng vào các tình huống khác nhau và vào thực tiễn).
(4) Phân tích (tách các thành tố của một kiến thức).
(5) Tổng hợp (khái quát từ nhiều thành tố thành một vấn đề lớn).
(6) Đánh giá (xem xét toàn bộ quá trình, đưa ra nhận định tổng quát).
20
Kỹ năng: Bao gồm những khả năng hoạt động chân tay, sự phối hợp cơ bắp
với các giác quan để thực hiện những hành động trong học tập, lao động và đời
sống.
Trong nhà trường cần phải rèn luyện cho học sinh các kỹ năng: Đọc, nghe,
nói, viết, lao động chân tay, tư duy…
(1) Đọc (To thành lời, đọc thầm, đọc đúng chính tả, ngữ pháp, rõ ràng, rành
mạch, diễn cảm).
(2) Viết (đúng chính tả, ngữ pháp, thể loại, viết đẹp ngắn ngọn, rõ ràng, đầy
Thứ nhất: Kiểm tra thường xuyên, được giáo viên tiến hành hàng ngày nhằm
kịp thời điều chỉnh hoạt động của cả giáo viên và học sinh, thúc đẩy học sinh cố
gắng tích cực học tập một cách liên tục, có hệ thống đồng thời tạo điều kiện để quá
trình dạy học chuyển sang bước phát triển cao hơn. Kiểm tra, đánh giá hàng ngày
được thực hiện qua quan sát một cách có hệ thống hoạt động học tập của học sinh,
qua việc lĩnh hội tri thức mới, ôn tập và củng cố tri thức cũ cũng như vận dụng tri
thức vào thực tiễn.
Thứ hai: Kiểm tra, đánh giá định kì thường được thực hiện sau khi học một
phần chương trình hoặc sau một học kì để biết được mức độ nắm vững chương
trình, kiểm tra định kì có tác dụng giúp giáo viên và học sinh nhìn lại kết quả
làm việc sau một thời gian nhất định, củng cố và mở rộng những điều đã học, tạo
cơ sở để từ đó có định huớng tiếp tục dạy-học sang phần tiếp theo.
22
Thứ ba: Kiểm tra tổng kết được thực hiện vào cuối mỗi năm học nhằm đánh
giá kết quả chung, củng cố và mở rộng toàn bộ những điều đã học từ đầu năm học,
đồng thời tạo điều kiện để chuyển sang năm học mới. 23
1.3.3. Các phương pháp kiểm tra
Phương pháp kiểm tra vấn đáp: Giáo viên tổ chức hỏi và đáp giữa giáo viên
Bài
luận
Tiểu
luận
Luận
văn
Đúng
sai
Nhi
ều
lựa
chọn
Ghép
đôi
Đi
ền
khuyế
t
Trả
lời
ngắn 24
- Các môn học có từ 2,5 đến 3 tiết/tuần là 6 lần
- Các môn học có từ 4 tiết/tuần trở lên là 7 lần
*Các hình thức kiểm tra gồm:
- Kiểm tra miệng (vấn đáp) thời lượng khoảng 5 đến 7 phút, thường tiến
hành ở đầu tiết học.
- Kiểm tra viết 15 phút
- Kiểm tra viết 1 tiết (45 phút)
- Kiểm tra viết cuối kỳ, thời lượng là 45 phút, 60 phút hoặc 90 phút.
*Thời điểm tiến hành:
- Kiểm tra đầu kỳ(kiểm tra chất lượng)
- Kiểm tra miệng được tiến hành thường xuyên trong các tiết học và tối thiểu
phải kiểm tra được 2/3 số học sinh trong lớp /học kỳ.
- Kiểm tra viết 15 phút bài đầu vào khoảng tuần thứ tư của học kỳ, tuỳ vào nội
dung của chương trình học cụ thể mà chọn thời điểm kiểm tra thích hợp.
- Kiểm tra giữa kỳ bằng một bài viết 45 phút
Copyright: Tài liệu đại học ©