KINH TẾ THẾ GIỚI SAU KHỦNG HOẢNG,
TÌNH HÌNH NỢ CÔNG VÀ TÁI CẤU TRÚC NỀN KINH TẾ

CVC. Hoàng Thị Tư
Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế Văn phòng Trung ương Đảng

Sau cuộc khủng hoảng suy thoái năm 2009, tăng trưởng kinh tế thế giới năm
2010 đang dần phục hồi ở mức 2,7%, kích thích tài khoá giảm dần, mất cân bằng
thanh toán toàn cầu trở lại. Dự báo các nền kinh tế đang phát triển và phát triển sẽ
đạt mức tương ứng là 5,2% và 2,3%.Quá trình phục hồi tăng trưởng hiện đang
bước vào giai đoạn chuyển tiếp mới mang tính chất bản lề quan trọng : từ chủ yếu
dựa vào kích thích kinh tế của các chính phủ sang dựa vào tiêu dùng và đầu tư tư
nhân. Tuy nhiên, mặc dù khu vực tài chính ngân hàng có sự phục hồi, khả năng
thanh khoản trên các thị trường tiền tê hầu như đã trở lại mức bình thường, song tín
dụng vẫn khó khăn do nhu cầu vay vốn vẫn yếu khiến dòng vốn toàn cầu dồn về
các thị trưởng trái phiếu chính phủ Mỹ, Nhật, Đức… nơi có mức độ an toàn cao,
làm hình thành các " bong bóng nợ công", hoặc đổ vào các thị trường tài sản tại
các nước mới nổi dẫn đầu quá trình phục hồi tăng trưởng như Trung Quốc, làm
bủng nổ các " bong bóng tài sản " tại đây.
Kinh tế thế giới hiện nay đang phải đối mặt với 3 rủi ro chính là : (1)rủi ro
khủng hoảng nợ công; (2)rủi ro trở lại vòng luẩn quẩn " thất nghiệp cao- tiêu dùng
thấp- đầu tư ít- thất nghiệp cao"; (3)rủi ro giảm sút sự phối hợp chính sách phục
hồi kinh tế các quốc gia. Rủi ro lạm phát đã giảm hẳn và một số nước như Nhật
Bản còn rơi vào tình trạng giảm phát.
Trong quá trình phục hồi kinh tế thế giới, những bất đồng giữa các quốc gia
về các vấn đề then chốt như : tỉ giá, cải cách hệ thống tài chính ngân hàng, rút lui
hay tiếp tục kích thích kinh tế… đã nảy sinh gây lo ngại rằng : dường như giai
đoạn đồng thuận của G-20 đã qua. Từ cuối 2009, Mỹ và EU gia tăng trở lại sức ép
đòi Trung Quốc tăng giá đồng NDT để cải thiện mất cân bằng cán cân thương mại
trong khi đó nước này vẫn tìm cách trì hoãn điều chỉnh tỉ giá đồng tiền của mình.
Sự bất đồng ý kiến của Anh, Mỹ với Nhật Bản, Canada trong việc tăng thuế đánh

-3%, Tây Ban Nha : 0,4%, Bồ Đào Nha : 0,5%). Sản xuất công nghiệp tăng tương
đối mạnh (9,5% trong tháng 5), tỉ lệ thất nghiệp cao (hơn 10,1%) làm tăng làn sóng
biểu tình của người lao động tại nhiều nước.
Không chỉ tại Châu Âu, tỉ lệ nợ công tại Châu Á như Nhật Bản cũng tăng
vọt 20 điểm phần trăm, lên gần 220% GDP.Gần 95% khối nợ công khổng lồ này là
do các tổ chức Chính Phủ và cá nhân trong nước nắm giữ. Đế khắc phục tình trạng
này, tân thủ tướng Nhật Bản đã cam kết tiến hành cải cách về cơ cấu chi tiêu ngân
sách, hệ thống thuế, … nhằm giảm dần tỉ lệ nợ công. Tuy nhiên, nền kinh tế Nhật
Bản vẫn chưa đủ lực để đảm bảo một sự phục hồi bền vững, sản xuất công nghiệp
tăng chưa cao, các doanh nghiệp chưa tăng tuyển dụng lao động, tỉ lệ thất nghiệp
có xu hướng tăng (4,9% tháng 1 lên 5,2% tháng 5), đồng yên có chiều hướng tăng
giá làm tăng áp lực giảm phát. Không chỉ Nhật Bản, Trung Quốc cũng đang đối
mặt với tình trạng tăng trưởng giảm sút. Việc Trung Quốc hạn chế tăng cung tiền
và tín dụng, đồng thời đưa ra các chính sách ngăn chặn nạn đầu cơ địa ốc đã làm
giảm doanh số bán nhà và hoạt động xây dựng mới hạ nhiệt nhưng giá bất động
sản vẫn tăng. Lạm phát tháng 5 đạt 3,1%, CPI vượt 4% trong 6 tháng cuối năm.
Cung tiền và tín dụng bắt đầu chậm lại, giá cả có xu hướng đi lên, sản xuất công
nghiệp và đầu tư tăng chưa cao, chỉ số quản lý sức mua và chỉ số lòng tin của
doanh nghiệp giảm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng (đạt hơn 1.100 tỉ USD)
nhưng thặng dư thương mại giảm (chỉ đạt 35,39 tỉ USD). Trước tình hình này,
ngân hàng nhân dân Trung Quốc tuyên bố sẽ cải cách cơ chế hình thành tỉ giá hối
đoái của đồng NDT và từng bước tăng tính linh hoạt của tỉ giá đồng tiền này, đẩy
mạnh quá trình tái cấu trúc kinh tế nước này trong trung hạn, đồng thời ngăn chặn
lạm phát trong ngắn hạn.
Ngay tại một nước có nền kinh tế phát triển cao nhất thế giới như Mỹ cũng
đang chịu tình trạng nợ công lên tới 8,4 ngàn tỉ USD, tương đương 59% GDP và
dự kiến sẽ tăng thêm hàng năm gần 1 ngàn tỉ USD từ nay cho đến 2019. Trong
ngắn hạn, khủng hoảng nợ công tại một số nước Châu Âu khiến dòng vốn đổ về thị
trường trái phiếu Mỹ tăng mạnh, nâng tỉ trọng nợ nước ngoài của Mỹ lên 45%
GDP (năm 2008 :27,6%), đồng thời lãi suất trái phiếu chính phủ Mỹ hạ xuống mức

hơn phát triển tài chính và nền kinh tế thực, tự do hoá và vai trò điều tiết của
nhà nước, tái cơ cấu kinh tế đi đôi với cải cách thể chế, tăng cường vai trò
điều tiết của Nhà nước nhằm khắc phục khiếm khuyết của thị trường, nâng
cao năng lực theo dõi và ứng phó với khủng hoảng, chú trọng giải quyết các
vấn đề an sinh xã hội.
- Nhiều nước, đặc biệt là các nền kinh tế hướng xuất khẩu, đang tái cơ cấu
kinh tế theo hướng phát triển hài hoà cả thị trường trong nước và xuất khẩu.
- Với việc những yếu kém về quản lý, giám sát tài chính là nguyên nhân trực
tiếp dẫn đến khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cầu, vấn đề cải cách hệ
thống tài chính ngân hàng là một trọng tâm trong tái cơ cấu kinh tế của nhiều
nước, nhất là Mỹ và Châu Âu. Các đề xuất về cả cách tài chính ngân hàng
gần đây chủ yếu tập trung quy định chặt chẽ toàn bộ hệ thống tài chính, hạn
chế tỉ lệ đòn bẩy, tăng cường giám sát các định chế tài chính phi ngân hàng
có chức năng hoạt động ngân hàng.
Để thực hiện các xu hướng trên, một số nước đã đưa ra các phương thức tái
cấu trúc nền kinh tế :
1.Mỹ :
Qua thực tế xử lý khủng hoảng, cơ cấu kinh tế Mỹ chưa có nhiều chuyển
biến.Tiêu dùng cá nhân đóng góp tới 1,96% vào tăng trưởng 2,8% trong quý
III/2009 và chiếm 71% GDP.Nợ quốc gia lên tới 12 nghìn tỉ USD. Thâm hụt ngân
sách năm tài chính 2009 đã lên mức kỷ lục 1,4 nghìn tỉ USD, tương đương 10%
GDP. Bên cạnh đó, xu thế bảo hộ tiếp tục tăng mạnh áp lực đấu tranh và yêu sách
của các công đoàn Mỹ đã tiếp tục làm méo mó các chỉ số và môi trường kinh
doanh, giảm động lực thúc đẩy cải cách cơ cấu kinh tế, đồng thời dẫn đến mâu
thuẫn thương mại với các đối tác của Mỹ. Vừa qua, chính quyền tổng thống
Obama đã thông qua đạo luật cho phép các nhà sản xuất Mỹ khởi kiện các đối tác
thương mại đã " có hành vi thương mại không công bằng, gian dối", đây là một
bước lùi nghiêm trọng trong chính sách tự do thương mại của Mỹ.
Một điểm sáng trong các chính sách của Mỹ là đã dành khoảng 150 tỉ USD
trong gói kích thích kinh tế 782 tỉ USD để đầu tư cho các lĩnh vực kinh tế xanh,

vực kinh tế mũi nhọn và cải cách thể chế nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà
nước và kinh tế quốc doanh. Cải cách thể chế tập trung vào đổi mới quản lý nhà
nước phục vụ chuyển đổi kinh tế sang hướng phát triển công nghệ cao, nâng cao
hiệu quả kinh tế nhà nước, duy trì tỉ trọng kinh tế nhà nước không dưới 40% GDP.
3.Trung Quốc :
Khủng hoảng tài chính toàn cầu làm bộc lộ những điểm yếu của mô hình
phát triển kinh tế Trung Quốc tích tụ sau 30 năm cải cách mở cửa, thúc đẩy TQ
định vị lại mô hình phát triển theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Trung Quốc
coi khủng hoảng lần này là cơ hội để cơ cấu lại kinh tế, chuyển hướng phát triển từ
dựa vào " xuất khẩu, đầu tư, tiêu dùng" sang dựa vào "tiêu dùng, xuất khẩu, đầu
tư", từ tăng trưởng thô sang tăng trưởng tinh, tiết kiệm tài nguyên- năng lượng, chú
trọng cả thị trường trong nước và xuất khẩu. Trong gói kích thích kinh tế 568 tỉ
USD trong 2 năm 2009-2010, Trung Quốc coi trọng đầu tư đổi mới công nghệ, tái
cơ cấu kinh tế, phát triển năng lượng tái tạo nhằm từng bước chuyển dần sang mô
hình tăng trưởng sử dụng hiệu quả năng lượng. Trung Quốc đang cơ cấu lại 10
ngành, nghề chủ chốt nhằm tạo việc làm, nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời
bước đầu hiện đại hoá các ngành này để tiếp cận công nghệ mới. Bên cạnh đó,
Trung Quốc đang đẩy mạnh điều chỉnh cơ cấu công nghiệp, chuyển các ngành sử
dụng nhiều lao động và công nghệ trung bình-thấp sang các tỉnh miền tây và ra
nước ngoài. Đồng thời, Trung Quốc đang chấn chỉnh các ngành khai khoáng, tranh
thủ tăng cường nhập khẩu tài nguyên và năng lượng, hạn chế khai thác và sản xuất
trong nước nhằm chủ động ứng phó với các cú sốc năng lượng trong tương lai.
4. Hàn Quốc :
Ưu tiên rất cao cho tái cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển xanh. Tổng
thống Li- Miung –Bắc đưa ra tầm nhìn mới "cacbon thấp, tăng trưởng xanh", coi
đây là nền tảng cho phát triển của Hàn Quốc với mục tiêu chuyển sang mô hình
phát triển dựa vào năng lượng tái tạo. Đầu năm 2009, Hàn Quốc thông qua kế
hoạch phát triển xanh (Green New Deal) gồm 36 dự án trị giá 37,8 tỉ USD, tạo 1
triệu việc làm trong 4 năm 2009-2012 nhằm đổi mới công nghệ, tăng cường năng
lực cạnh tranh và nâng cao chất lượng sống ở Hàn Quốc. Các hạng mục chính của

kinh tế nước ta sao cho tận dụng được tốt nhất lợi thế cũng như hạn chế bất lợi của
ta trong kinh tế khu vực và quốc tế.
- Kết hợp hài hoà thị trường trong nước và xuất khẩu. Nhiều chuyên gia, học
giả quốc tế cho rằng kinh tế Việt Nam vẫn cần định hướng xuất khẩu, bởi đây là
giai đoạn phát triển tuần tự mà nhiều nước phải trải qua trước khi đạt đến trình độ
một nền kinh tế có cơ cấu đa dạng dựa vào thị trường nội địa. Tuy nhiên, cũng cần
chú trọng phát triển thị trường trong nước, coi đây là một động lực "nội sinh" giúp
nền kinh tế có thể khán chịu tốt hơn trước những biến động của kinh tế thế giới.
Cần ưu tiên hơn phát triển hạ tầng thương mại, các ngành phục vụ sản xuất và tiêu
dùng trong nước, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, tăng cường quản lý chất lượng
hàng hoá – dịch vụ.
- Tái cơ cấu kinh tế cần lấy tái cơ cấu doanh nghiệp làm trung tâm, phát triển
các doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh cao. Muốn vậy, cần tiếp tục tập trung
tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, cơ sở hạ tầng, nhân lực nhằm tạo môi trường
thuận lợi và có chính sách đòn bẩy thúc đẩy các doanh nghiệp tự tái cơ cấu doanh
nghiệp, theo đuổi phát triển các sản phẩm có năng lực cạnh tranh cao, đổi mới
công nghệ, quy trình sản xuất, chuẩn bị tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.
- Tạo một môi trường kinh tế vĩ mô thuận lợi với các chỉ số kinh tế sát nhất
với giá trị thị trường để định hướng đúng cho các nỗ lực tái cơ cấu kinh tế, trong
đó có vấn đề tỉ giá và chính sách tiền tệ (Tại một buổi toạ đàm không chính thức
vừa qua có sự tham gia của đại diện IMF, WB ở Việt Nam, một giáo sư kinh tế
Mỹ, đại diện một số ngân hàng lớn của Anh đang hoạt động tại Việt Nam, các ý
kiến đánh giá cao quyết định vừa rồi của Ngân hàng Nhà nước nâng lãi suất cơ bản
của Đồng Việt Nam, cho rằng đây là một ước đúng hướng để hỗ trợ đồng tiền Việt
Nam sau một thời gian lúng túng của các nhà hoạch định chính sách tiển tệ Việt
Nam đứng giữa ngã ba đường giữa hai lựa chọn tiếp tục để Đồng Việt Nam mất
giá, và can thiệp tích cực để giữ tỉ giá Đồng Việt Nam với đôla Mỹ ở một mức tối
ưu. Đây là một bài toán khó trong bối cảnh còn phải xử lý sự biến động của thị
trường vàng nội địa. Các chuyên gia kinh tế nói trên cũng đánh giá cao chính sách
của Chính phủ Việt Nam lấy ổn định kinh tế vĩ mô làm trọng tâm và mục đích chủ