Biến chứng đục thủy tinh thể do các
thuốc an thần

Đục thuỷ tinh thể là tình trạng xuất hiện các đám vẩn đục như mây ở trong thuỷ tinh thể,
gây giảm khả năng đâm xuyên của ánh sáng và dẫn đến nhìn mờ, đây là một trong những
nguyên nhân gây mù thường gặp nhất. Đục thuỷ tinh thể có thể là bẩm sinh hoặc mắc
phải, những trường hợp mắc phải có thể là do hậu quả của tuổi già hoặc do nhiều loại
bệnh lí và thuốc hoặc các phương pháp điều trị khác nhau gây nên. Corticosteroid, một số
thuốc an thần, hoá chất chống ung thư và amiodarone là những nguyên nhân thường gặp
nhất gây ra đục thuỷ tinh thể do thuốc.
Vào khoảng giữa những năm 1960, một thập kỷ sau khi các thuốc an thần nhóm
phenothiazine được đưa ra thị trường, các biến chứng ở mắt đã bắt đầu được ghi nhận ở
những bệnh nhân phải dùng liều cao các thuốc này trong nhiều năm, trong đó, tác nhân
gặp nhiều nhất là chlorpromazine. Các nghiên cứu cũng tìm thấy mối liên quan giữa việc
dùng các dẫn xuất khác của nhóm phenothiazine như thioridazine, thiothixene,
trifluoperazine, levomepromazine và perphenazine với biến chứng đục thuỷ tinh thể. Các
nghiên cứu dịch tễ học trên quy mô lớn cũng nhận thấy có mối liên quan giữa sự xuất
hiện của đục thuỷ tinh thể với việc sử dụng các nhóm thuốc hướng thần khác như nhóm
benzodiazepine, các thuốc chống trầm cảm 3 vòng và nhóm ức chế men monoamine
oxidase.

Đục thủy tinh thể là nguyên nhân gây mù lòa thường gặp nhất.
Đục thuỷ tinh thể do các thuốc an thần gây ra do sự tích luỹ các chất sắc tố ở trong lớp
dưới bao phía trước của thuỷ tinh thể. Các thuốc an thần có tác dụng gây nhạy cảm ánh
sáng như chlorpromazine và các chất chuyển hoá của nó có thể làm biến chất các phân tử
protein mà chúng gắn vào, khiến các chất này trở nên mờ đục khi tiếp xúc với ánh sáng
và bị lắng đọng ở thấu kính, giác mạc và ngoài da. Các gốc tự do được tạo ra bởi
chlorpromazine cũng có ái lực mạnh với các phân tử sắc tố melanin, khi gắn vào các
phân tử sắc tố này nó sẽ gây biến đổi màu của thuỷ tinh thể. Ngoài ra, khi chlorpromazine
tương tác với tia cực tím trong môi trường còn có thể tạo ra các gốc tự do màu tím và
xanh, phản ứng này cũng gây biến đổi màu sắc và đục thuỷ tinh thể. Nguy cơ đục thủy

hợp nhưng nguyên nhân gây bệnh chính xác còn chưa được khẳng định. Với clozapine và
risperidone, không có bằng chứng cho thấy các thuốc này có liên quan vơi các biến
chứng ở mắt.
BS. Nguyễn Hữu Trường