Đau lưng
– 119 –
22. ĐAU LƯNG
a. Kiến thức chung
Đau lưng là một triệu chứng khá thông thường. Khi bạn
bắt đầu lớn tuổi, chắc chắn bạn không xa lạ gì với triệu chứng
này. Một ngày làm việc mệt mỏi cũng đủ là nguyên nhân của
đau lưng. Đau lưng loại này thường không thấy có ở lứa tuổi
thanh niên, khi mà mọi hoạt động của cơ thể đều còn đang
trong thời kỳ sinh động. Những chăm sóc đúng mức có thể
làm nhẹ bớt những cơn đau lưng này, cũng như giảm bớt được
tần số xuất hiện của chúng. Tuy vậy, nếu không chăm sóc
đúng mức, đau lưng thường xuyên và kéo dài có thể trở thành
chứng bệnh kinh niên rất khó trò và làm giảm năng suất làm
việc của bạn đáng kể.
Đau lưng cũng có thể là biểu hiện của một số vấn đề liên
quan đến hệ thần kinh. Đau lưng loại này là những cơn đau
thường xuyên mà bạn không thể nói rõ nguyên do, thường
kèm theo một số triệu chứng khác như cảm giác ngứa ngáy
hoặc đau nhói như kim châm, tê cóng, mất cảm giác ở một số
nơi, hoặc mất các phản xạ thông thường. Đau lưng loại này là
một bệnh nghiêm trọng, cần điều trò càng sớm càng tốt với sự
theo dõi của bác só chuyên khoa.
b. Những điều nên làm
– Luôn luôn chú ý giữ cột sống của bạn thẳng đứng trong
mọi tư thế, ngồi, đứng, đi. Khi nằm cũng tránh tư thế nàm
nghiêng và cong lưng lại.
Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 120 –
– Bố trí bàn và ghế ở nơi làm việc cũng rất quan trọng.
Ghế ngồi phải thoải mái, giúp bạn có thể ở tư thế ngồi thẳng

– 121 –
– Nếu bạn phải nằm nghỉ vì đau lưng, chú ý không kéo dài
quá 2 ngày. Nghiên cứu cho thấy việc nằm nghỉ trên giường
quá lâu có tác dụng xấu đến hồi phục chức năng bình thường
như trước. Khi bạn nghỉ quá lâu, các cơ bắp trở nên yếu đi và
mất tính linh hoạt. Vì thế, khi trở lại với những hoạt động
bình thường, bạn có thể sẽ dễ đau lưng hơn trước đây nữa. Tốt
nhất là sau vài ngày nghỉ ngơi, bạn nên có những hoạt động
nhẹ nhàng nào đó để đi lại, rèn luyện cơ thể.
– Nếu có những triệu chứng đi kèm theo đau lưng như cảm
giác ngứa ngáy hoặc đau nhói như kim châm, tê cóng, mất
cảm giác ở một số nơi, hoặc mất các phản xạ thông thường,
cần phải đi khám bác só ngay càng sớm càng tốt, vì đây là
triệu chứng liên quan đến hệ thần kinh.
Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 122 –
23. ĐAU KHỚP
a. Kiến thức chung
Đau khớp, còn gọi là viêm khớp, là chứng bệnh kinh hoàng
ám ảnh đến hơn 80% người già ở độ tuổi từ 65 trở lên. Đây là
từ chỉ chung cho khoảng 100 loại bệnh đã được nhận dạng
khác nhau nhưng có đặc điểm chung là gây đau nhức, làm
cứng và sưng phồng nơi chỗ các khớp xương. Không riêng chỉ
người già, trẻ con cũng có thể mắc phải nhiều chứng bệnh liên
quan đến đau khớp.
Khớp xương là chỗ tiếp nối của hai đầu xương, có cấu tạo
bởi một chất đệm bao gồm các màng bọc và chất lỏng đặc biệt
làm giảm ma sát khi chuyển động. Khi các màng bọc này bò
xé rách vì một lý do nào đó, các đầu xương cọ xát nhau làm
người bệnh đau đớn. Bệnh có thể xuất hiện ở bất cứ khớp

chế, các loại trái cây họ cam quýt, muối, gia vò mạnh, nước
uống có cồn, trà, cà phê, và tất cả các thức ăn chế biến từ lúa
mỳ hay các loại ngũ cốc khác.
Sau đó, chế độ ăn được chuyển sang gốm rau cải và các loại
chế phẩm từ sữa trong suốt thời gian còn lại.
Theo các nhà nghiên cứu, chỉ sau 4 tuần tham gia cuộc thử
nghiệm này, các bệnh nhân với chế độ ăn đặc biệt đã có
những dấu hiệu tiến triển rõ rệt: các khớp xương bớt sưng,
giảm độ cứng đơ và cử động được mạnh hơn. Những tiến triển
này sau đó duy trì và tiếp tục hoàn thiện hơn trong suốt một
năm sau đó. Những bệnh nhân này cũng giảm trọng lượng cơ
thể nhiều hơn là các bệnh nhân khác.
Kết quả nghiên cứu này cho phép kết luận rằng, một chế
độ ăn thích hợp có thể giúp ích cho người mang bệnh thấp
khớp nhiều hơn là bạn tưởng.
Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 124 –
Các loại vitamin và khoáng chất cũng chứng tỏ vai trò tích
cực trong việc làm giảm nhẹ chứng bệnh này, thay vì chỉ dùng
thuốc giảm đau như một giải pháp duy nhất.
Một cuộc nghiên cứu ở thành phố Boston, Hoa Kỳ, cho thấy
những bệnh nhân đau khớp dùng liều cao vitamin C giảm khả
năng phát triển bệnh chỉ còn
⅓ lần so với các bệnh nhân
khác. Vitamin C có tác dụng làm hồi phục các mô tế bào nơi
khớp xương bò bệnh và giúp bạn thấy dễ chòu hơn nơi chỗ các
khớp nối đó.
Vitamin E và beta-carotene cũng có tác động tích cực,
nhưng không rõ nét bằng vitamin C. Tuy nhiên, các nhà
nghiên cứu đã phát hiện ra rằng hàm lượng vitamin E, beta-

thuốc viên sắt, nhất thiết phải qua ý kiến bác só, vì như thế
đôi khi dẫn đến hiện tượng thừa sắt, có thể gây hại nghiêm
trọng cho gan.
Hoạt động cơ thể cũng là một yếu tố quan trọng có thể giúp
giảm nhẹ tiến triển của bệnh, và trong một số trường hợp có
thể giúp bệnh nhân cảm thấy khả quan hơn nhiều.
Đa số những người đau khớp thường cảm thấy rất khó
khăn khi bước đi, vì có thể kèm theo sự đau nhức do chuyển
động của khớp. Tuy vậy, ngược lại với sự suy luận của chúng
ta, nghiên cứu đã cho thấy chính những cố gắng bước đi sẽ
giúp bệnh nhân thuyên giảm rất nhiều.
Nghiên cứu được tiến hành với 102 người tình nguyện, ở độ
tuổi từ 40 trở lên. Những bệnh nhân này được chia làm hai
nhóm. Một nhóm được hướng dẫn thực hiện một chương trình
luyện tập bằng cách đi bộ hàng tuần, mỗi tuần 3 lần và mỗi
lần 30 phút. Nhóm thứ hai là nhóm đối chứng, nghóa là không
tham gia chương trình rèn luyện như nhóm thứ nhất.
Sau 8 tuần lễ thử nghiệm, các bệnh nhân tham gia thử
nghiệm cho thấy những kết quả rất tốt, giảm đau nhiều ở các
khớp và có khả năng đi lại tốt hơn. Không ai trong nhóm
than phiền về tiến triển của bệnh. Ngược lại, trong nhóm đối
chứng không ai có dấu hiệu thuyên giảm nào cả.
Kết quả bất ngờ của cuộc nghiên cứu này là một khích lệ
rất lớn cho sự nỗ lực tự thân của bệnh nhân. Hầu hết những
Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 126 –
người tham gia sau đó đều thấy sức khỏe tốt hơn nhiều và có
khả năng đi bộ được xa hơn trước đây.
Tất nhiên, khó khăn nhất cho các bệnh nhân loại này
chính là những bước đi đầu tiên.

thể.
– Chọn các động tác thể dục và rèn luyện thân thể phù hợp
để thực hiện kiên trì mỗi ngày. Nếu bạn biết bơi, mỗi ngày
bơi tắm một lần trong hồ nước nóng là rất tốt.
– Thường xuyên xoa bóp các khớp xương và cơ bắp quanh
đó. Xoa bóp vừa giúp bạn giảm bớt đau nhức vừa ngăn ngừa
được sự tiến triển của bệnh.
– Khi các khớp xương đang đau nhức thì cách tốt nhất là
thư giãn hoàn toàn. Mọi cố gắng trong lúc này đều có hại
nhiều hơn là có lợi.
– Nếu đi lại khó khăn thì điều quan trọng là chọn một cây
gậy cầm tay vừa tầm để giúp cho việc đi lại dễ dàng hơn.
– Hạn chế những hoạt động quá sức. Không với cao. Không
làm việc căng thẳng quá lâu.
– Chọn một chế độ ăn uống thích hợp, giàu vitamin và đạm
thực vật. Giảm tối đa lượng đạm động vật. Ăn nhiều rau cải
có thể giúp bạn có đủ lượng vitamin cần thiết mà không cần
dùng các dạng thuốc uống.
– Đắp khăn nóng hoặc khăn lạnh lên chỗ đau là một biện
pháp hữu hiệu để giảm đau tức thời. Bạn cũng có thể thử khả
năng thay đổi luân phiên khăn lạnh và khăn nóng. Đôi khi
biện pháp này mang lại hiệu quả cao hơn đối với một số người.

Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 128 –
24. NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ XƯƠNG
a. Kiến thức chung
Bộ xương khỏe mạnh gắn liền với việc cung ứng đầy đủ
lượng calcium và vitamin D trong cơ thể. Nhiều người vẫn
nghó rằng điều này chỉ quan trọng trong giai đoạn phát triển

cơ thể chẳng được bao nhiêu cả.
Một số loại thực phẩm khác khi dùng với tỷ lệ cao trong
bữa ăn thường ngày cũng làm giảm khả năng hấp thụ calcium.
Đó là các loại hạt ngũ cốc, bột ca-cao, đậu nành. Thực phẩm
giàu protein lại làm cho calcium bò thải đi nhiều hơn qua thận,
thay vì là hấp thụ vào cơ thể.
Các loại thuốc mà trong thành phần có chứa aluminum,
magnesium và phosphate cũng làm giảm khả năng hấp thụ
calcium của cơ thể.
Chọn một chế độ ăn cung cấp đầy đủ calcium tốt hơn là
dùng calcium dạng chế phẩm. Bởi vì các thức ăn chứa calcium
thường cũng chứa cả những muối khoáng tự nhiên và các yếu
tố giúp cơ thể hấp thụ dễ dàng. Ăn uống đủ calcium là cách
tốt nhất để cung cấp nguyên tố này cho cơ thể. Các thức ăn
giàu calcium là các chế phẩm từ sữa, các loại cá nhỏ, tép
(thường ăn được cả xương) và hầu hết các loại rau ăn lá.
Một yếu tố quan trọng để giúp cơ thể hấp thụ tốt calcium
là cần có đủ vitamin D. Vitamin D có nhiều trong các thức ăn
chế biến từ sữa, và cũng có thể được cơ thể tạo ra nếu bạn
tắm nắng theo chế độ thích hợp.
Các loại thuốc viên chứa calcium có độ hòa tan và hấp thụ
khác nhau khi đưa vào cơ thể. Để kiểm tra, bạn có thể lấy
một viên thuốc bỏ vào trong dấm ăn. Loại thuốc nào được hòa
tan ra hết trong vòng 30 phút là có thể chấp nhận được tốt.
Ngoài ra, cũng nên biết là calcium carbonat chỉ cung cấp 40%
Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 130 –
calcium. Như vậy, một viên 500 miligam chỉ cung cấp được
200 miligam calcium mà thôi. Calcium citrat chỉ cung cấp
được 20% calcium, tức là

dòn, dễ nứt, gãy.
Những vấn đề về xương
– 131 –
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu giờ đây phát hiện ra rằng
calcium cũng bò rút ra khỏi xương khi lượng muối ăn trong cơ
thể quá cao. Trong trường hợp này, cơ thể rút lấy calcium
trong xương qua đường bài tiết nước tiểu. Các nhà nghiên cứu
có thể theo dõi được tiến trình thất thoát calcium qua phân
tích nước tiểu của những phụ nữ này.
Bởi vì lượng calcium và sodium trong nước tiểu có tương
quan với nhau, nên các nhà nghiên cứu nghó rằng có thể giảm
nồng độ calcium trong nước tiểu bằng cách giảm lượng sodium.
Và họ làm điều này bằng cách cắt giảm lượng muối ăn đưa
vào cơ thể. Những phụ nữ tham gia thử nghiệm được lấy mẫu
nước tiểu trước và sau thời gian thực hiện chế độ giảm muối
ăn.
Kết quả là lượng calcium sau đó giảm đáng kể ở những phụ
nữ nào có nồng độ sodium cao trong nước tiểu vào thời điểm
tham gia thử nghiệm. Với những người có lượng sodium thấp
trước đó thì không có dấu hiệu thay đổi nào về lượng calcium
trong nước tiểu sau thời gian thử nghiệm.
Song song với kết quả thử nghiệm này, các nhà nghiên cứu
còn cho biết là có khoảng 25% phụ nữ đã mãn kinh có hàm
lượng sodium cao trong nước tiểu, đủ để dẫn đến nguy cơ mắc
bệnh loãng xương. Nói cách khác, cứ 4 phụ nữ ở độ tuổi mãn
kinh thì có 1 người cần thực hiện chế độ ăn giảm muối để
phòng bệnh loãng xương.

Thêm một lý do nữa để bỏ thuốc lá
Những rủi ro dẫn đến gãy xương quả thật là kinh khủng

khẩu vò của chúng ta. Muối thừa dẫn đến nhiều hoạt động bài
tiết nặng nề không cần thiết của cơ thể. Ăn ít muối hơn cũng
tránh được một phần nguy cơ thiếu calcium.
Những vấn đề về xương
– 133 –
– Luyện tập cơ thể hàng ngày. Tập thể dục đều đặn và
tham gia các hoạt động rèn luyện thể lực tùy sức mình. Chú ý
tập các tư thế ngay ngắn hợp lý trong khi đi, đứng, nằm, ngồi.
Đặc biệt chú ý đến trẻ con trong giai đoạn đang phát triển.
– Với các vết xương gãy trong thời gian điều trò, việc hạn
chế cử động là rất cần thiết. Bạn có thể sẽ phải hối tiếc chỉ
với một vài cố gắng cử động nhỏ không phải lúc, vì chúng có
thể dẫn đến những hậu quả vô cùng nghiêm trọng.
– Nên bỏ thuốc lá càng sớm càng tốt. Hút thuốc lá đe dọa
khả năng hồi phục cho bộ xương của bạn khi có chấn thương
xảy ra.