Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 218 –
46. CHĂM SÓC RĂNG
a. Kiến thức chung
Sâu răng là mối quan tâm lo ngại rất lớn đối với trẻ em.
Tuy nhiên, điều sai lầm thường gặp là những người lớn tuổi
không mấy khi quan tâm đến việc bảo vệ, chăm sóc răng.
Trong khi bạn rất khó lòng mà nhận ra, thì mỗi ngày hàm
răng của bạn đang âm thầm bò ăn mòn đi bởi các loại acid
được đưa vào miệng. Khi răng còn tốt, một lớp men răng bao
bọc giúp bạn chống lại hiện tượng bào mòn này, nhưng hầu
hết chúng ta khi đã lớn tuổi không còn giữ nguyên vẹn được
lớp men quý giá đó. Khi ấy, cấu trúc của răng rất dễ bò ăn
mòn khi tiếp xúc với acid.
Có nhiều nguồn acid có thể ăn mòn răng. Thức ăn, thức
uống có thể có độ acid cao, và bạn nhận ra dễ dàng các món
này khi thấy chúng có vò chua, chẳng hạn như nước cam,
chanh, cà chua, dấm ăn
Những người làm việc trong môi trường các xưởng chế biến
hóa chất đôi khi cũng chòu ảnh hưởng lượng acid bay hơi mà
họ hít thở vào.
Những người thường ợ chua cũng dễ bò ăn mòn răng, vì
dòch vò bò đưa lên miệng chính là một dung dòch có độ acid
cao.
Một biện pháp tự bảo vệ của cơ thể là luôn luôn tiết đủ
nước bọt trong miệng để làm sạch răng. Tuy nhiên, vì nhiều
lý do khác nhau, khi trong miệng không tiết đủ nước bọt,
miệng bò khô sẽ dẫn đến răng dễ bò bào mòn hơn nhiều.
Miệng khô có thể do tuyến nước bọt bò nhiễm trùng hoặc mất
chức năng. Một số thuốc điều trò các loại bệnh khác có thể gây
Chăm sóc răng

Tuy nhiên, cơ thể có mùi hôi quá nặng là điều gây khó chòu,
và đôi khi bạn có thể kiểm soát được điều đó. Mức độ tiết mồ
hôi của mỗi người còn tùy thuộc vào hoạt động cũng như mức
căng thẳng tâm lý nữa.
Trong một số ít trường hợp, mùi hôi rất nặng có thể là dấu
hiệu nhiễm trùng da hoặc một vấn đề bất thường nào khác.
b. Những điều nên làm
– Tắm rửa sạch mỗi ngày, nhất là sau những lúc cơ thể ra
nhiều mồ hôi. Mồ hôi đọng lại trên da không được làm sạch là
nguyên nhân tạo ra mùi hôi.
– Phụ nữ nhiều mồ hôi nên cạo sạch lông trong nách,
tránh tạo điều kiện cho mồ hôi tích tụ nơi đó.
– Sau mỗi lần tắm, nên lau khô da ngay. Nên dùng loại
khăn tắm hơi có độ cứng. Khăn quá mềm đôi khi không làm
khô da tốt.
– Hạn chế sử dụng các loại nước hoa và phấn thơm. Những
hợp chất này thường kết hợp với mồ hôi của cơ thể bạn tạo
thành mùi khó chòu.
– Thường xuyên giặt sạch quần áo. Nên dùng quần áo
thoáng rộng, không quá chật. Da của bạn cũng cần có đủ độ
Mùi hôi của cơ thể
– 221 –
thoáng để “thở”, đừng dùng các loại quần áo lót bằng nylon
vốn ngăn không cho thoát hơi tốt.
– Không tắm quá nhiều lần trong ngày. Mặc dù là làm
sạch da, nhưng đồng thời bạn cũng diệt mất những vi khuẩn
quý giá bảo vệ cho da. Trong một số trường hợp, điều làm cho
vấn đề trở nên tệ hại hơn nhiều.
– Một số thức ăn, như rau mùi tây chẳng hạn, chứa
chlorophyll, một chất khử mùi trong tự nhiên, có thể giúp

Và đây phải được hiểu là hiện tượng bình thường, không đáng
lo ngại. Mặt khác, đàn ông lớn tuổi dần cũng giảm khả năng
hơn lúc còn trẻ. Điều đó cũng tự nhiên. Rượu bia, thuốc lá
cũng là những tác nhân gây liệt dương. Một số thuốc điều trò
Chứng liệt dương
– 223 –
bệnh, nhất là thuốc điều trò cao huyết áp thường gây tác dụng
phụ làm liệt dương. Trong trường hợp đó, khi ngưng thuốc
bạn sẽ hồi phục bình thường.
Không may là, thuốc điều trò cao huyết áp là loại thuốc bạn
phải dùng thường xuyên, lâu dài. Tuy nhiên, một cuộc nghiên
cứu gần đây trên 35 người đàn ông tình nguyện cho thấy việc
giảm cân phần nào có tác dụng đến chứng liệt dương gây ra
do thuốc trò huyết áp. Cả 35 người đều đang dùng thuốc điều
trò cao huyết áp. Qua 6 tháng tham gia một chương trình
hướng dẫn để giảm cân, trung bình mỗi người giảm trọng
lượng cơ thể đến 5 kg.
Khi chưa tham gia chương trình giảm cân, có 30% số người
trong nhóm bò liệt dương do tác dụng của thuốc. Sau khi giảm
cân, chỉ có 10% những người bò liệt dương vẫn còn gặp khó
khăn, có nghóa là 90% đạt kết quả tốt. Những người dùng
thuốc điều trò cao huyết áp và phải liệt dương do tác dụng của
thuốc, có thể cân nhắc tiến hành một chương trình giảm cân
an toàn theo chỉ dẫn của bác só để hồi phục khả năng.
b. Những điều nên làm
– Người bệnh nên hiểu đúng tình trạng của mình, không lo
lắng thái quá.
– Người vợ nên có thái độ cảm thông, đặc biệt đừng tỏ ra
quan tâm nhiều đến vấn đề. Như vậy sẽ làm giảm nhẹ áp lực
tâm lý cho người chồng.

nữ thuận tay trái là 42,3 trong khi tuổi mãn kinh trung bình
của những phụ nữ thuận tay mặt là 47,3.
Trước khi hoàn toàn mãn kinh, thường có một giai đoạn
chuyển tiếp kéo dài chừng 5 năm. Trong giai đoạn này, các
chu kỳ kinh nguyệt thường có một số rối loạn, thất thường.
Bước vào thời kỳ mãn kinh, thường có nhiều thay đổi tâm lý,
sức khỏe. Đó là do sự thay đổi các nội tiết tố trong cơ thể.
Điều quan trọng cần biết là, phụ nữ da trắng qua độ tuổi 50
có chừng 30% nguy cơ chết vì bệnh tim. Ở phụ nữ da đen, tỷ
lệ này là 38%.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy điều trò bổ sung estrogen
có thể giúp giảm đến 44% tỷ lệ mắc bệnh tim và 39% tỷ lệ tử
vong vì bệnh tim của phụ nữ sau khi mãn kinh. Trước đây,
người ta cũng đã từng sử dụng việc bổ sung estrogen cho cơ
thể phụ nữ sau khi mãn kinh như là một biện pháp chống
bệnh loãng xương và giảm bớt một số triệu chứng thông
thường của phụ nữ trong giai đoạn này. Tuy nhiên, tác dụng
mới của liệu pháp này chỉ mới được phát hiện.
Các khoa học gia cho rằng estrogen tạo ra hiệu quả này
nhờ vào việc tác động lên mức cholesterol trong máu. Tuy
nhiên, liệu pháp này không phải thích hợp cho tất cả mọi
Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 226 –
người. Đã có những chứng cứ cho thấy mối tương quan giữa
nồng độ estrogen trong máu với chứng ung thư vú.
Vào giai đoạn bắt đầu mãn kinh, sự thay đổi nội tiết tố
thường gây sốt nhẹ cho cơ thể, đôi khi làm da mặt nóng đỏ và
đổ mồ hôi nhiều, nhất là vào ban đêm, gây mất ngủ và mỏi
mệt. Trong hai năm đầu của giai đoạn mãn kinh, các triệu
chứng thường xuất hiện với cường độ mạnh hơn và giảm dần

hàng ngày thích hợp.
– Tăng lượng calcium cung cấp cho cơ thể sau khi đi vào
thời kỳ mãn kinh.
– Trong giai đoạn sắp mãn kinh và sau khi mãn kinh, nên
lưu ý chế độ ăn uống, không nên tăng cân nhiều. Tốt hơn nên
giảm cân nhẹ sẽ có lợi cho sức khỏe hơn, đặc biệt là giảm bớt
nguy cơ phát triển bệnh tim.

Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 228 –
50. NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIẾT NIỆU
a. Kiến thức chung
Nhiễm trùng đường tiết niệu rất thường gặp, nhất là đối
với phụ nữ. Khoảng 20% phụ nữ bò nhiễm trùng đường tiết
niệu ít nhất là một lần trong đời. Trong số đó, chừng một
phần ba tiếp tục nhiễm trùng lần nữa trong vòng ba tháng.
Ba phần tư trong số này lại nhiễm trùng lần tiếp theo trong
vòng 2 năm.
Dấu hiệu nhiễm trùng đầu tiên dễ nhận ra thường là đi
tiểu đêm. Song song theo đó, bạn có thể thấy bàng quang như
căng đầy lên, có cảm giác nóng rát khi đi tiểu.
Phụ nữ dễ bò nhiễm trùng hơn nam giới, vì đường dẫn nước
tiểu từ bàng quang ra âm hộ rất ngắn. Do đó, vi khuẩn từ âm
hộ rất dễ dàng xâm nhập vào bàng quang và gây viêm nhiễm.
Hậu môn cũng là nơi thường có vi khuẩn bám lại, để rồi từ đó
sẽ có dòp xâm nhập vào đường tiểu qua cửa mình. Ngoài ra,
âm hộ phụ nữ rất dễ có vi khuẩn tích tụ, nếu không được làm
sạch đúng mức.
Giao hợp nam nữ đôi khi cũng là nguyên nhân gây nhiễm
trùng đường tiết niệu cho phụ nữ. Do sự cọ xát khi giao hợp,

sôi nảy nở. Thường xuyên làm trống bàng quang là chặn đứng
khả năng sinh trưởng của chúng. Nín tiểu còn làm cho bàng
quang căng phồng hơn mức bình thường. Điều này làm rút
ngắn khoảng cách mà vi khuẩn phải đi qua để xâm nhập. Hơn
nữa, sau một thời gian nín tiểu, bạn thường không thể đưa
hết nước tiểu trong bàng quang ra ngoài. Lượng nước tiểu còn
lưu lại là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn được giữ lại và
sinh trưởng.
Cẩm nang sức khỏe gia đình
– 230 –
– Uống nhiều nước lọc mỗi ngày. Điều này giúp đi tiểu
thường xuyên hơn, nhờ đó giảm thấp nguy cơ nhiễm trùng.
– Đối với nữ giới, sau khi đi tiêu và dùng giấy vệ sinh, phải
chùi từ phía trước ra sau, không làm ngược lại. Nếu không,
bạn sẽ đưa vi khuẩn từ phía hậu môn ra âm hộ và tạo điều
kiện dễ dàng hơn cho việc nhiễm trùng. Nếu có thói quen đi
tiêu mỗi ngày một lần, bạn có thể kết hợp tắm sau khi đi tiêu
sẽ đảm bảo an toàn hơn. Khi tắm, bạn có thể làm sạch hậu
môn và âm hộ dễ dàng hơn là dùng giấy vệ sinh.
– Không dùng loại quần lót bằng nylon, vì không được
thoáng khí, gây nóng và ẩm, tạo điều kiện dễ dàng cho vi
khuẩn sinh trưởng. Dùng loại cotton sẽ giúp giữ mát và hút
ẩm tốt hơn. Bên ngoài cũng nên chọn loại quần thoáng rộng,
không quá chật.
– Sau mỗi lần giao hợp, phụ nữ nên đi tiểu ngay. Cho dù
việc giao hợp không tạo ra vi khuẩn, nhưng động tác khi giao
hợp thường làm đẩy sâu những vi khuẩn đang có sẵn trong
âm hộ vào đường tiểu. Việc đi tiểu sau khi giao hợp giúp đẩy
sạch những vi khuẩn này ra bên ngoài.
– Giữ vệ sinh tốt cho âm hộ. Thay băng vệ sinh thường

nghỉ tuyệt vời, nhưng cũng là mối đe dọa cho những người
thường say nắng.
Hiện tượng này xảy ra khi thân nhiệt lên cao đột ngột, đến
mức làm rối loạn khả năng điều tiết của cơ thể. Vì thế, mặc
dù thân nhiệt rất cao nhưng thường không thấy mồ hôi toát
ra nhiều. Kèm theo đó là hàng loạt triệu chứng khác như
chóng mặt, buồn nôn, hoặc ngất xỉu.
Có ba trường hợp thông thường gây ra say nắng. Say nắng
do làm việc quá sức trong điều kiện nhiệt độ cao, say nắng do
nhiệt độ quá cao và say nắng do tác dụng của một loại thuốc
nào đó kèm theo nhiệt độ cao.
Các trường hợp say nắng thường xảy ra cho những người:
– Quá mập béo, với lượng mỡ thừa rất cao trong cơ thể.
– Khô khát, không uống đủ lượng nước theo nhu cầu của cơ
thể.
– Di chuyển đột ngột từ môi trường thoáng mát sang môi
trường quá nóng.
– Vừa qua khỏi cơn sốt cao hoặc tiêu chảy gây mất nước.
– Thể lực quá yếu ớt.
– Mặc y phục quá chật chội, nặng nề, ngăn cản sự thoát
nhiệt của cơ thể.
– Dùng một loại thuốc nào đó có tác dụng ngăn cản sự
thoát nhiệt của cơ thể.
Ngoài ra, một số chứng bệnh cũng làm cho người bệnh dễ
say nắng, như tiểu đường, các bệnh tim mạch Người mắc
Say nắng
– 233 –
những chứng bệnh này rất dễ say nắng vào những tháng nóng
nực trong năm.
Cơ thể thường thoát nhiệt chủ yếu thông qua việc toát mồ

dưới nắng.
– Tránh những công việc quá sức vào những ngày nắng
nóng. Nếu bạn đang theo đuổi chương trình rèn luyện thể lực,
đừng bao giờ xếp thời gian luyện tập vào những giờ quá nóng
trong ngày. Những công việc nặng cũng nên được bố trí vào
sáng sớm hoặc khi chiều mát.
– Nếu bắt đầu có cảm giác chóng mặt, buồn nôn khi đang ở
dưới nắng, cần vào chỗ mát ngay và tìm mọi cách hạ thấp kòp
thời thân nhiệt. Uống nước mát, đắp khăn lạnh, cởi bỏ quần
áo khoác, thay y phục thoáng rộng thoải mái. Nếu thân nhiệt
không hạ thấp mà các triệu chứng khó chòu tiếp tục tăng cao,
hoặc người bệnh ngất xỉu, cần đưa đi cấp cứu ngay, không nên
chờ đợi.