Phân biệt bệnh COPD với
bệnh lao phổi
Bệnh COPD là bệnh lý tắc nghẽn đường hô hấp không hồi phục hoàn
toàn, đây là bệnh lý mãn tính do nguyên nhân chủ yếu là thuốc lá và các yếu
tố môi trường gây ra.
Lao phổi là bệnh lý phổi do vi trùng lao gây ra. Bệnh có biểu hiện bán
cấp (nghĩa là không diễn tiến cấp tính như các bệnh lý viêm phế quản, viêm
phổi nhưng không phải kéo dài mãn tính như bệnh COPD, tiểu đường suy
tim v.v….).
Đại cương về bệnh COPD
Bệnh COPD là bệnh lý tắc nghẽn đường hô hấp không hồi phục hoàn
toàn, đây là bệnh lý mãn tính do nguyên nhân chủ yếu là thuốc lá và các yếu
tố môi trường gây ra.
Bệnh không phải do vi trùng gây ra nên không lây từ người này sang
người khác. Tuy nhiên nếu một nhóm người cùng tiếp xúc với yếu tố nguy
cơ (như khói thuốc lá hay ô nhiễm môi trường) thì có thể có biểu hiện bệnh
giống nhau. 80-90% những người bị COPD có liên quan đến thuốc nhưng
chỉ 15-20% những người hút thuốc lá mắc bệnh COPD. Những người càng
“nhạy cảm” với thuốc lá thì bị bệnh càng nặng.
Triệu chứng của bệnh COPD là ho, khạc đàm và khó thở khi gắng
sức và ngày càng tăng.
Chẩn đoán bệnh COPD dựa là tiền sử có tiếp xúc với yếu tố nguy cơ,
các biểu hiện lâm sàng như ho khạc và khó thở kết hợp với hô hấp ký là tình
trạng tắc nghẽn đường dẫn khí không hồi phục hoàn toàn.
Điều trị COPD gồm các phương pháp dùng thuốc và không dùng
thuốc:
+ Không dùng thuốc gồm vật lý trị liệu và oxy liệu pháp

nhiễm vi trùng lao nhưng chỉ khoảng 9 triệu người bị bệnh lao mổi năm. Ở
các nước đang phát triển như Việt Nam hiện có 232.000 người mắc bệnh lao
và mỗi ngày có 57 người chết vì bệnh lao.
Ở người bình thường, cơ thể luôn có một vài cơ chế chống lại sự xâm
nhập của vi trùng lao. Khi vi trùng lao xâm nhập vào đường hô hấp, hệ
thống lông chuyển trong đường hô hấp sẽ nhu động và tống vi trùng ra
ngoài. Nếu vi trùng không được tống ra ngoài được thì sẽ được một đội quân
bảo vệ cơ thể là bạch cầu bắt giữ và tiêu diệt kẻ ngoại xâm đó.
Chỉ khi nào sức đề kháng của cơ thể bị yếu hay các hệ thống phòng
thủ bị lỏng lẻo thì vi trùng mới có cơ hội phát triển và gây ra bệnh.
Triệu chứng của bệnh lao phổi gồm các triệu chứng của hội chứng
nhiễm lao chung như mệt mỏi, biếng ăn, sụt cân, sốt nhẹ hay ớn lạnh về
chiều tối và các triệu chứng ơ phổi như ho, khạc đàm, đôi khi có ho ra máu.
Chẩn đoán bệnh lao phổi gồm kết hợp nguồn lây, lâm sàng, X quang
phổi và một số xét nghiệm khác. Về lâm sàng thì gồm hội chứng nhiễm lao
chung, triệu chứng ở phổi như đã nêu. Xquang phổi có biểu hiện thâm nhiễm
một bên hay hai bện phổi, thường thấy ở đỉnh phổi. Những trường hợp nặng
có thể thấy phổi bị lủng tạo thành những hang lao. Các xét nghiệm khác như
phản ứng lao tố (IDR) dương tính, tìm vi trùng lao (BK,AFB) trong đàm
dương tính, bạch cầu lympho trong máu tăng, tốc độ máu lắng (VS) tăng.
Điều trị bệnh lao gồm nâng đỡ thể trạng và sử dụng thuốc chống lao.
Thuốc kháng lao là những loại thuốc diệt vi trùng. Hiện nay chương trình
chống lao quốc gia sử dụng 5 loại thuốc gồm Streptomycine, Rifampicin,
Isoniazide, Ethambutol và Pirazynamide. Trừ Streptomycine là thuốc chích,
bốn loại còn lại là thuốc uống và được khuyên là uống lúc bụng đói vào buổi
sáng trước khi ăn ít nhất 30 phút. Thời gian điều trị kéo dài khoảng 6- 8
tháng.
Diễn tiến: Nếu điều trị sớm và tuân thủ điều trị đúng thì sau thời gian
điều trị như trên bệnh nhân sẽ khỏi hẳn bệnh và không để lại di chứng. Tuy
nhiên nếu điều trị trễ hay không tuân thủ đúng sẽ để lại nhiều di chứng như

trạng COPD sẽ nặng nề hơn và đôi khi phải vào nhập viện điều trị. Do vậy,
những người mắc bệnh COPD phải kiểm tra X quang phổi định kỳ mỗi năm
để giúp phát hiện sớm bệnh lao (nếu như bệnh không có triệu chứng) nhằm
điều trị kịp thời tránh những biến chứng nặng nề.
Một số trường hợp bệnh nhân có thể mắc COPD trước đó nhưng chưa
có biểu hiện lâm sàng, khi bị bệnh lao sẽ làm tình trạng tắc nghẽn bộc lộ rõ
và người bệnh sẽ có triệu khó thở và phát triển luôn bệnh COPD. Một số
trường hợp khác bệnh nhân không hề có bệnh COPD trước đó nhưng sau khi
bị bệnh lao mà do điều trị trễ sẽ để lại di chứng khó thở thường xuyên rất dễ
nhầm lẫn với bệnh COPD.
Người bệnh lao sau khi điều trị sẽ ít nhiều để lại di chứng có ảnh
hưởng đến chức năng phổi. Nếu vẫn tiếp tục tiếp xúc với yếu tố nguy cơ
(như khói thuốc lá) thì có thể mắc thêm bệnh COPD, khi đó tiên lượng sẽ
nặng nề hơn.
Như vậy vấn đề khó thở của bệnh nhân sau khi điều trị lao có phải là
bệnh COPD hay không? Câu trả lời là có thể đúng mà cũng có thể không.
Đúng vì nếu bệnh nhân có tiền căn hút thuốc lá hay tiếp xúc với môi trường
ô nhiễm trước đó có thể đã mắc bệnh COPD tiềm ẩn, sau khi bị bệnh lao thì
bệnh COPD sẽ phát triển.
Không đúng nếu như bệnh nhân không hề có yếu tố nguy cơ COPD
trước đó nhưng do để bệnh lao quá nặng, sau khi điều trị khỏi có thể để lại
những di chứng nặng nề như xẹp phổi, hủy một phần lớn nhu mô phổi thì
khi đó bệnh nhân cũng bị khó thở thường xuyên không phải do nguyên nhân
tắc nghẽn đường thở mà do một phần của phổi mất hoàn toàn chức năng,
không còn hoạt động được nữa.
Kết luận
- Bệnh lao phổi và COPD có thể nhầm lẫn nên phải được bác sỹ chẩn
đoán xác định (người bệnh không nên tự mình chẩn đoán vì thấy có triệu
chứng giống như những người đã được chẩn khác).
- Chẩn đoán COPD dựa vào lâm sàng, tiền căn tiếp xúc với yếu tố