Thiên văn học và những mốc lịch sử
đáng chú ý nhất - phần 2

3- Thiên văn học cận đại
Thiên văn học thời kì cận đại đánh dấu những bước tiến quan trọng
nhất trong nhận thức của con người về Trái Đất và Hệ Mặt Trời.
-Năm 1543, một nhà thiên văn học người Ba Lan là Nicolais
Copernics cho xuất bản tác phẩm Về sự quay của thiên cầu, trong đó ông mô
tả lại toàn bộ cấu tạo của Hệ Mặt Trời hoàn toàn khác với mô hình trước đây
của Ptolemy. Trong mô hình của Copernics, Mặt Trời nằm ở trung tâm vũ
trụ, các hành tinh quay xung quanh Mặt Trời trên các quĩ đạo tròn theo thứ
tự từ trong ra ngoài là Sao Thuỷ, Sao Kim, Trái Đất, Sao Hoả, Sao Mộc và
Sao Thổ; ngoài ra Trái Dất còn tự quay quanh trục của nó sinh ra ngày và
đêm, còn Mặt Trăng là một vệ tinh chuyển động tròn quanh Trái Đất. Năm
1543 cũng là năm cuối cùng của Copernics, mô hình của ông sau này được
gọi là mô hình nhật tâm Copernics
Năm 1572, Tycho Brahe phát hiện và quan sát sự xuất hiện của một
sao siêu mới trong chòm sao Cassiopeia. Năm 1576, Brahe thành lập đài
thiên văn Uraniborg
-Năm 1600, Jordano Bruno bị thiêu sống vì đứng ra bảo vệ mô hình
nhật tâm Copernics. Mô hình nhật tâm sau khi ra đời vẫn bị phản đối dữ dội
từ phía nhà thờ do nó đối lập lại với mô hình Ptolemy đã đứng vững hơn
1000 năm, hơn thế nữa nó lại “chống lại sự sắp đặt của Chúa trời”. Bruno là
người đầu tiên dũng cảm bảo vệ đến cùng mô hình nhật tâm. Ông còn cho
rằng mỗi sao là một Mặt Trời và quanh các sao cũng có thể có các hành tinh,
và như vậy sự sống không chỉ có trên Trái Đất. Những tư tưởng này ủa
Bruno làm nhà thờ thiên chúa nổi giận và Bruno bị đưa lên giàn thiêu vào
năm 1600.
-Năm 1603, Johanne Kepler xác lập danh mục sao của mình, hoàn
chỉnh hơn các danh mục đã có, năm 1604 ông quan sát và phát hiện một sao
siêu mới trong chòm sao Ophiuchus

điển (hay còn gọi là cơ học Newton – Newtonian mechanics) qua việc
Newton (1642 – 1727) đưa ra 3 định luật cơ bản của động lực học và định
luật vạn vật hấp dẫn. Cơ học cổ điển với nền tảng là các định luật của
Newton có những ảnh hưởng và đóng góp quan trọng nhất cho hầu hết các
thành tựu vật lí và thiên văn trong suốt các thế kỉ 17,18 và 19, thậm chí ngày
nay (thế kỉ 21) thì các định luật Newton vẫn có những đóng góp không thể
thiếu trong nhiều công trình vật lí hiện đại.
-Năm 1687, Newton cho ra đời tác phẩm Các nguyên lí toán học của
triết học tự nhiên, trong đó ông nêu ra các nghiên cứu của mình về chuyển
động của các vật thể và tương tác giữa chúng. Các khám phá của Newton
được thể hiện trong 3 định luật chuyển động mang tên ông và thuyết hấp dẫn
vũ trụ (định luật vạn vật hấp dẫn). Các lí thuyết này đã đánh dấu sự ra đời
của cơ học cổ điển và làm nền tảng cho các khám phá trong hơn 2 thế kỉ tiếp
theo về vật lí và thiên văn.
-Năm 1705, Halley dự đoán chính xác chu kì của một sao chổi và tiên
đoán sự quay lại của nó vào năm 1758. Sao chổi đó sau này được gọi là sao
chổi Halley.
-Năm 1725, Flamsteed đưa danh mục sao của mình trong đó ông đánh
số các sao theo từng chòm sao và theo chiều tăng của toạ độ RA (Right
Ascension - khoảng cách góc tích từ điểm xuân phân đến hình chiều của
ngôi sao lên xích đạo trời)
Năm 1728, Halley khám phá ra sự chuyển động của các ngôi sao trên
thiên cầu.
James Bradley đề xuất ý kiến về lí thuyết quang sai của các sao cố
định.
-Năm 1744, sao chổi 6 đuôi Cheseaux được phát hiện
-Năm 1750, Thomas Wright nghiên cứu và đề xuất ý tưởng về sự ra
đời của Hệ Mặt Trời
-Năm 1755, Immanuel Kant đề xuất giả thuyết hình thành các hành
tinh và các thiên thể khác trong vũ trụ.

loại nhờ 2 lí thuyết vật lí mà đến ngày nay vẫn là 2 mũi nhọn của vật lí hiện
đại: thuyết lượng tử do Planck đề xướng năm 1900 và thuyết tương đối đưa
ra bởi Einstein (thuyết tương đối hẹp năm 1905 và thuyết tương đối rộng
năm 1915). 2 lí thuyết này đã góp phần quan trọng nhất vào tất cả các khám
phá của nhân loại về vũ trụ, không gian và thời gian trong thế kỉ 20 và cả
những năm đầu tiên của thế kỉ 21.
-Năm 1900, Chaberlin và Moulton đề xuất giả thuyết va chạm về sự
hình thành hệ Mặt Trời, theo đó các hành tinh được hình thành do sự va
chạm của Mặt Trời sơ khai với một ngôi sao khác.
Cũng năm này, Max Planck nêu ra lí thuyết về sự lượng tử hoá năng
lượng.
-Năm 1905, Albert Einstein nêu ra thuyết tương đối hẹp với 2 nội
dung chính là mọi định luật vật lí là như nhau với người quan sát ở các hệ
qui chiếu quán tính có vận tốc bất kì và vận tốc ánh sáng là vận tốc lớn nhất
và là vận tốc tuyệt đối có giá trị như nhau đối với mọi hệ qui chiếu có vận
tốc bất kì.
-Năm 1911 – 1914, Hertzsprung và Russel cùng khám phá ra mối liên
quan giữa các vạch quang phổ của các ngôi sao và cấp sao của chúng, mối
liên quan này được biểu diễn trên biểu đồ Hertzsprung – Russel (biểu đồ H-
R)
Năm 1915, Adams phát hiện ra sao lùn trắng đầu tiên, sao Sirius B.
Einstein hoàn thiện và công bố thuyết tương đối rộng về trường hấp
dẫn của mình, năm 1916, phương trình trường của thuyết này ra đời.
-Năm 1919, Eddington chứng minh thành công thuyết tương đối rộng
Einstein bằng việc quan sát hiện tượng nhật thực toàn phần trên đảo
Principe, qua đó xác minh được tính chính xác của hiệu ứng lệch đường đi
tia sáng qua Mặt Trời có thể quan sát được khí có nhật thực toàn phần.
-Năm 1929, Hubble phát hiện ra hiện tượng tất cả các thiên hà ở rất xa
có vạch quang phổ dịch mạnh về phía đỏ, áp dụng hiệu ứng Doppler cho
hiện tượng này, Hubble kết luận rằng tất cả các thiên hà đều đang rời xa

-Năm 1998, nhóm dự án vũ trụ học sao siêu mới (Supernova
Cosmology Project) do Saul Perlmutter đứng đầu khi quan sát các sao siêu
mới phát hiện rằng vũ trụ đang giãn nở với gia tốc ngày càng tăng và như
thế thì vũ trụ sẽ giãn nở mãi mãi.

Hiện nay thiên văn học tập trung vào 2 mũi nhọn cơ bản. Thứ nhất là
vũ trụ học, nghiên cứu cấu trúc và sự tiến hoá của vũ trụ trên nền tảng là các
lí thuyết vật lí hiện đại (mà chủ yếu là cơ học lượng tử). Hướng mũi nhọn
thứ 2 là hàng không vũ trụ, ứng dụng các công nghệ hàng không để nghiên
cứu các thiên thể trong Hệ Mặt Trời.
Thiên văn học từng là một trong những môn khoa học ra đời sớm
nhất, cũng là môn khoa học ít nhận được sự đánh giá đúg mức nhất. Nhưng
giờ đây, hơn lúc nào hết, thiên văn học đang là một trong những môn khoa
học vươn xa nhất và đóng góp những thành tựu không thể thay thế cho nhân
loại