81

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 55, 2009 ỨNG DỤNG KỸ THUẬT PCR (POLYMERASE CHAIN REACTION)

ĐỂ PHÁT HIỆN NHIỄM SẮC THỂ PHILADELPHIA TRÊN BỆNH NHÂN
UNG TH
Ư BẠCH CẦU MÃN TÍNH DÒNG HẠT
(CHRONIC MYELOID LEUKEMIA )
Phan ình i n
B
nh Vi n Ch R y TP. H Chí Minh
Ph
m Hùng Vân, Nguy n Thái S n
i h c Y D c TP. H Chí Minh
TÓM TẮT
Sáu m i m u máu c a b nh nhân c ch n oán b nh ung th b ch c u m n tính
dòng h
t (Chronic Myeloid Leukemia-CML) c nghiên c u phát hi n nhi m s c th
Philadelphia mang gen t
h p BCR-ABL b ng k thu t RT-PCR (Reverse Transcription-
Polymerase Chain Reaction) và real-time PCR. K
t qu cho th y có n 59 b nh nhân (98,33%)
mang gen t
h p này trong máu ngo i biên, trong ó, d ng BCR-ABLb2a2 chi m 32,20%, d ng
BCR-ABLb3a2 chi
m 44,07% và d ng k t h p BCR-ABLb2a2+b3a2 chi m 23,73%. K t qu
82

yếu gây ra bệnh CML (Sawyers, C.L.1999) [7] . Tùy theo vị trí sắp xếp các điểm gãy
(breakpoints) khác nhau trên BCR-gene và ABL-gene ta có các s
ản phẩm BCR-ABL
khác nhau: BCR-ABL b2a2 n
ếu vị trí sắp xếp các điểm gãy nằm giữa exon 13 và 14,
hay
đó sẽ là BCR-ABL b3a2 nếu vị trí sắp xếp các điểm gãy nằm ở giữa exon 14 và 15.
(Salesse et al 2002) [6]. Phát hi
ện được gen tổ hợp BCR-ABL trong máu ngoại biên của
b
ệnh nhân CML đồng nghĩa với phát hiện được nhiễm sắc thể Philadelphia. Do vậy việc
ti
ến hành xây dựng một kỹ thuật mới để phát hiện sự hiện diện của nhiễm sắc thể
Philadelphia trong máu ngo
ại biên của bệnh nhân CML là một điều hết sức cần thiết
trong ch
ẩn đoán và điều trị.

Hình 1. S t o thành gene BCR-ABL (Salesse et al 2002)
2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
2.1.
Đối tượng
60 b
ệnh nhân (bao gồm 32 nữ, chiếm tỉ lệ 53,33% và 28 nam, chiếm tỉ lệ
46,67%) v
ới độ tuổi nhỏ nhất là 20 đến lớn nhất là 74 tuổi, được chẩn đoán ung thư

nghi
ệm định lượng Real-Time PCR nhờ 03 nồng độ chuẩn của gen β-glucuronidase
(GUS) S1: 100.000 b
ản sao/ml, S2: 10.000 bản sao/ml và S3:1.000 bản sao/ml, được
phát hi
ện real time cùng với mẫu nghiệm.
Phân tích k
ết quả bằng phần mềm iQ5 Real-Time PCR System Software.
3. Kết quả
3.1.T
ương quan giữ độ tuổi và bệnh CML (Chronic Myeloid Leukemia)
B ng 1. M i t ng quan gi tu i và b nh CML
Độ tuổi Số lượng Tỷ lệ %
< 30 12 / 60 20,00
30 - 40 11 / 60 18,33
41 - 50 12 / 60 20,00
51 - 60 17 / 60 28,33
61 - 74 08 / 60 13,33
Những kết quả ghi nhận được cho thấy đa số bệnh nhân CML đều ở độ tuổi của
ng
ười đã trưởng thành, đặc biệt tỷ lệ này khá cao ở tuổi trung niên (41 – 60) # 58,33%.
3.2.Kết quả phân tích mẫu gen BCR-ABL từ 60 bệnh nhân CML
Qua phân tích m
ẫu máu ngoại biên của 60 bệnh nhân CML đã được xác định
ch
ẩn đoán với tủy đồ dương tính và đang điều trị ngoại trú tại Bệnh Viện Chợ Rẫy TP.
H
ồ Chí Minh, thuốc điều trị chủ yếu là Hydroxyure (Hydrea). Chưa có bệnh nhân nào
được điều trị với các loại thuốc ức chế hoạt tính Tyrosine Kinase như Imatinib,
Dasatinib hay Nilotinib Chúng tôi

ất hiện của GUS (gen bạch cầu của chính bệnh nhân) nói lên quá trình phiên mã
ng
ược và khuếch đại các bản sao từ phản ứng RT-PCR đã được thực hiện thành công.
Không phát hi
ện sự hiện diện các bản sao của gen BCR-ABL.
3.2.3. Hình
ảnh mẫu gen có chuyển đoạn dạng b2a2
BN.s
ố 58. b2a2 = 291.000 copies /ml

Hình 3. M u có phát hi n nhi m s c th Philadelphia v i s chuy n o n v trí b2a2
Ở hình 3 ngoài sự hiện diện của 03 đường chuẩn S1, S2, S3 và GUS còn phát
hi
ện đuợc sự hiện diện của nhiễm sắc thể Philadelphia với sự chuyển đoạn ở vị trí b2a2
ch
ứng tỏ đây là mẫu máu của bệnh nhân đang mang bệnh Ung thư bạch cầu mạn tính
dòng h
ạt (CML). 85

3.2.4.Hình ảnh mẫu gen có chuyển đoạn dạng b3a2
BN.s
ố:51. b3a2 = 367 copies /ml

Hình 4. M u có phát hi n nhi m s c th Philadelphia v i s chuy n o n v trí b3a2
Tương tự như trên, chúng tôi phát hiện sự hiện diện của nhiễm sắc thể
Philadelphia có s
ự chuyển đoạn ở vị trí b3a2 ở hình 4.

hi
ện sự hiện diện gen tổ hợp BCR-ABL ở 59/60 bệnh nhân CML (98,33%). Carol D.
Jone và CS (2003) [1] c
ũng như Susan Branford 2006 [8] cho rằng tỷ lệ này là lớn hơn
95% và nh
ư vậy là hoàn toàn tương đồng với kết quả của chúng tôi. Cũng từ những kết
qu
ả trên chúng ta thấy rằng bệnh Ung thư bạch cầu mạn dòng hạt xuất hiện chủ yếu ở
nh
ững người đã trưởng thành, đặc biệt ở độ tuổi trung niên (41 – 60) Từ những số liệu
nêu trên, chúng tôi cho r
ằng, chúng ta có thể hoàn thiện quy trình xét nghiệm để sau đó
đem ra áp dụng ở những cơ sở khám và chữa bệnh. Điều này sẽ giúp cho thầy thuốc lâm
sàng có m
ột phương tiện đáng tin cậy để nhanh chóng xác định chẩn đoán bệnh Ung thư
b
ạch cầu mãn tính dòng hạt, đồng thời có kế hoạch điều trị cũng như theo dõi đáp ứng
điều trị bệnh CML một cách hiệu quả.
5. Kết luận
T
ừ những kết quả thu được như đã trình bày ở trên chúng tôi nghĩ rằng chúng ta
c
ần phải nhanh chóng phát triển và ứng dụng các kỹ thuật PCR trong mọi lĩnh vực của
đời sống, đặc biệt là trong ngành y để nó thực sự trở thành một công cụ hữu ích giúp
cho các th
ầy thuốc nhanh chóng xác định chẩn đoán, có kế hoạch điều trị kịp thời để
ph
ục vụ cộng đồng được hiệu quả hơn.

TÀI LI


Pham Hung Van, Nguyen Thai Son

University of Medicine and Pharmaceutics. HCM City

SUMMARY
Peripheral blood samples from 60 Chronic Myeloid Leukemia patients were tested by
RT-PCR (Reverse Trancription-Polymerase Chain Reaction) and Real-Time PCR to detect
Philadelphia chromosome containing BCR-ABL fusion gene. Results show that the BCR-ABL
fusion gene was found in 59 (98,33%) of these 60 blood samples. In these 59 positive cases, the
b3a2 type has the highest rate of 44,07%, followed by the b2a2 type with 32,2%, and the b2a2 +
b3a2 combinative type with 23,73%. These results indicate that PCR technique can be used to
detect Philadelphia chromosome. We also compared our results with those in other local and
foreign researches to confirm the accuracy of this technique.