71
* Âäúi våïi doanh nghiãûp thỉång mải, thäng thỉåìng hoảt âäüng kinh doanh chè
gäưm cọ hai quạ trçnh ch úu:
- Mua hng ( mua cạc loải hng họa, cạc úu täú cọ thãø bạn ra)
- Bạn hng ( bạn cạc loải hng họa â mua vo)
* Âäúi våïi doanh nghiãûp dëch vủ, hoảt âäüng kinh doanh cng gäưm cọ hai quạ
trçnh ch úu âọ l:
- Mua hng (mua vo mäüt säú úu täú cáưn thiãút cho sn xút dëch vủ)
- Sn xút dëch vủ v cung cáúp dëch vủ cho khạch hng (quạ trçnh sn xút v
tiãu thủ âỉåüc ghẹp chung våïi nhau).
* Âäúi våïi doanh nghiãûp kinh doanh tiãưn tãû ( âiãøn hçnh l cạc ngán hng thỉång
mải) thç quạ trçnh kinh doanh ch ú
u l:
- Quạ trçnh huy âäüng väún
- Cho vay väún.
Phán têch hai quạ trçnh ny ta tháúy thỉûc cháút hoảt âäüng ca cạc doanh nghiãûp
kinh doanh tiãưn tãû cng bao gäưm hai quạ trçnh kinh tãú ch úu âọ l mua quưn sỉí
dủng väún v bạn quưn sỉí dủng väún. Ngoi ra cạc doanh nghiãûp ny cn thỉûc hiãûn quạ
trçnh sn xút v cung cáúp dëch vủ ngán hng cho khạch hng, nhỉ: dëch vủ chuøn
tiãưn, dëch vủ mäi giåïi chỉïng khoạn, dëch vủ tỉ váún âáưu tỉ
Nhçn chung háưu hãút cạc doanh nghiãûp âãưu cọ chung mäüt säú quạ trçnh kinh
doanh ch úu l mua hng v bạn hng, riãng cạc doanh nghiãûp sn xút cn cọ quạ
trçnh sn xút.
Váû
y âãø nàõm âỉåüc cäng tạc hảch toạn cạc quạ trçnh kinh doanh ch úu ca mäüt
doanh nghiãûp báút k, mäüt cạch täøng quạt ta chè cáưn nghiãn cỉïu cạc quạ trçnh kinh
doanh ch úu ca cạc doanh nghiãûp sn xút, vç doanh nghiãûp ny thỉûc hiãûn âáưy â
cạc quạ trçnh kinh doanh ch úu, gäưm: quạ trçnh mua hng, quạ trçnh sn xút v quạ
trçnh bạn hng.
4.3.1 Kãú toạn quạ trçnh mua hng
4.3.1.1. nghéa ca quạ trçnh mua hng

haỷch toaùn quaù trỗnh mua haỡng:
* Taỡi khoaớn Haỡng mua õang õi õổồỡng (151)
Laỡ taỡi khoaớn õổồỹc sổớ duỷng õóứ theo doợi, phaớn aùnh
tỏỳt caớ caùc loaỷi haỡng mua
chổa
vóử õóỳn doanh nghióỷp hoỷc õaợ vóử doanh nghióỷp nhổng chổa hoaỡn thaỡnh thuớ tuỷc nhỏỷp
kho.
Kóỳt cỏỳu cuớa taỡi khoaớn naỡy nhổ sau:
Nồỹ Taỡi khoaớn Haỡng mua õang õi õổồỡng ( 151) Coù
S
ọỳ dổ õỏửu kyỡ: Phaớn aùnh giaù trở thổỷc tóỳ
haỡng mua chổa vóử õóỳn doanh nghióỷp
hoỷc chổa nhỏỷp kho õỏửu kyỡ

P
haùt sinh: Phaớn aùnh giaù trở haỡng mua
õang õi õổồỡng tng lón

S
ọỳ dổ cuọỳi kyỡ: Phaớn aùnh giaù trở thổỷc tóỳ
haỡng mua õang õi õổồỡng cuọỳi kyỡ chổa

b. Så âäư kãú toạn quạ trçnh mua hng
Trong quạ trçnh mua hng kãú toạn cáưn chụ âãún úu täú thú giạ trë gia tàng.
Nãúu doanh nghiãûp näüp thú giạ trë gia tàng theo phỉång phạp kháúu trỉì, thç kãú
toạn phi phn ạnh thú giạ trë gia tàng ca hng mua vo vo ti khon 133 "Thú giạ
trë gia tàng âỉåüc kháúu trỉì " âãø âỉåüc kháúu trỉì vo cúi k kãú toạn. Âäưng thåìi trãn giạ
mua ca hng mua vo khäng tênh säú thú giạ trë gia tàng â hảch toạn vo ti khon
133 nọi trãn .
Ngỉåüc lải nãúu doanh nghiãûp näüp thú giạ trë gia tàng theo phỉång phạp trỉûc
tiãúp, kãú toạn khäng cáưn sỉí dủng âãún ti kho
n 133 "Thú giạ trë gia tàng âỉåüc kháúu
trỉì", vç thú giạ trë gia tàng ca hng mua vo âỉåüc kãú toạn tênh chung vo giạ mua
ca hng mua vo.
Trong phảm vi chỉång trçnh män ngun l kãú toạn chè nghiãn cỉïu så âäư hảch
toạn trong trỉåìng håüp doanh nghiãûp näüp thú giạ trë gia tàng theo phỉång phạp kháúu
trỉì - l phỉång phạp âỉåüc ạp dủng phäø biãún åí cạc doanh nghiãûp hiãûn nay: S
äú dỉ âáưu k: Phn ạnh giạ trë thỉûc
tãú ngun váût liãûu, cäng củ dủng c
u
û
hồûc hng hoạ täưn kho âáưu k

P
hạt sinh: Phn ạnh giạ trë ngu
n
Vê dủ : Tải mäüt doanh nghiãûp xáy làõp v kinh doanh hng trang trê näüi tháút, näüp thú
giạ trë gia tàng theo phỉång phạp kháúu trỉì cọ tçnh hçnh mua hng nhỉ sau:
1. Mua ngun váût liãûu thẹp
Φ
18 nháûp kho, giạ mua kãø c thú GTGT 10% l
11.000.000 âäưng. Â thanh toạn bàòng tiãưn gỉíi ngán hng
2. Hai mạy khoan tay mua thạng trỉåïc chỉa vãư âãún doanh nghiãûp, trong thạng â vãư
âãún doanh nghiãûp v â kiãøm nháûn nháûp kho, trë giạ 5.000.000 âäưng.
3. Mua mäüt lä ngun váût liãûu v hng hoạ nháûp kho chỉa tr tiãưn cho ngỉåìi bạn, bao
gäưm:
- Xi màng: Trë giạ mua theo hoạ âån c VAT 10 % l: 2.200.000 âäưng

- Ân trang trê näüi tháút: Trë giạ mua hng hoạ theo hoạ âån c VAT 10% l:
5.500.000 âäưng
Täøng chi phê váûn chuøn thanh toạn bàòng tiãưn màût phán bäø cho Xi màng v ân
trang trê näüi tháút theo giạ mua chỉa tênh thú GTGT l 140.000 âäưng.
4. Mua mäüt säú táúm bảc dng cho cäng tạc bo qun, thanh toạn bàòng chuøn khon, trë
giạ chỉa tênh thú GTGT 10% l 1.000.000 âäưng. Cúi thạng hng váùn chỉa vãư âãún
doanh nghiãûp.
u cáưu : Hy âënh khon cạc nghiãûp vủ kinh tãú trãn. Nãúu doanh nghiãûp näüp thú
GTGT theo phỉång phạp trỉûc tiãúp thç âënh khon s thay âäøi nhỉ thãú no ?
Váût tỉ, hng hoạ â mua

Coù TK 111 : 40.000 Coù TK 111 : 100.000
Nghióỷp vuỷ 4
Nồỹ TK 151 : 1.000.000
Nồỹ TK 133 : 100.000
Coù TK 112 : 1.100.000

* Giaới thờch nghióỷp vuỷ sọỳ 1: nghióỷp vuỷ sọỳ 1, õóử baỡi cho giaù mua caớ thuóỳ GTGT
( VAT) 10% laỡ 11.000.000 õọửng, ta cỏửn phaới xaùc õởnh giaù chổa coù VAT nhổ sau:
Cọng thổùc: Giaù caớ VAT = Giaù chổa VAT x ( 1+ thuóỳ suỏỳt), suy ra
Giaù chổa VAT = Giaù caớ VAT/ ( 1+ thuóỳ suỏỳt)
Vỏỷy giaù nguyón vỏỷt lióỷu ghi vaỡo TK 152 cuớa nghióỷp vuỷ sọỳ 1:
11.000.000/ ( 1 + 10%) = 10.000.000
* Giaới thờch nghióỷp vuỷ sọỳ 3: nghióỷp vuỷ sọỳ 3 coù hai nọỹi dung õoù laỡ giaù mua haỡng theo
hoaù õồn vaỡ chi phờ vỏỷn chuyóứn cỏửn phaới phỏn bọứ cho nguyón vỏỷt lióỷu vaỡ haỡng hoaù theo
giaù mua chổa coù VAT.
Trong õoù:
Giaù mua chổa coù VAT cuớa nguyón vỏỷt lióỷu laỡ:
2.200.000/ (1+ 10%) = 2.000.000
Giaù mua chổa coù VAT cuớa haỡng hoaù laỡ:
5.500.000/ (1+ 10%) = 5.000.000
Chi phờ vỏỷn chuyóứn phỏn bọứ cho Xi mng:
140.000/ ( 2.000.000 + 5.000.000) x 2.000.000 = 40.000
Chi phờ vỏỷn chuyóứn phỏn bọứ cho õeỡn trang trờ nọỹi thỏỳt:
140.000/ ( 2.000.000 + 5.000.000) x 5.000.000 = 100.000
76
Giạ trë Xi màng mua ghi vo TK 152:
2.000.000 + 40.000 = 2.040.000
Giạ trë ân trang trê mua ghi vo TK 156:
5.000.000 + 100.000 = 5.100.000
II. Nãúu âån vë näüp thú GTGT theo phỉång phạp trỉûc tiãúp, cạc nghiãûp vủ kinh tãú

mủc: chi phê ngun váût liãûu trỉûc tiãúp, chi phê nhán cäng trỉûc tiãú
p v chi phê sn xút
chung.
Kãút thục qụa trçnh ny doanh nghiãûp thu âỉåüc sn pháøm hon thnh v sn
pháøm dåí dang hay cn gi l chi phê sn xút dåí dang. Âãø hảch toạn quạ trçnh sn xút
kãú toạn phi váûn dủng täøng håüp cạc phỉång phạp: phỉång phạp chỉïng tỉì, phỉång phạp
ti khon v phỉång phạp tênh giạ, trong âọ quan trng nháút l phỉång phạp tênh giạ.
77
4.3.2.2 Phổồng phaùp kóỳ toaùn quùa trỗnh saớn xuỏỳt
a. Taỡi khoaớn sổớ duỷng
óứ kóỳ toaùn quùa trỗnh saớn xuỏỳt kóỳ toaùn phaới sổớ duỷng caùc taỡi khoaớn:
- Taỡi khoaớn Chi phờ saớn xuỏỳt kinh doanh dồớ dang (154)
hoỷc taỡi khoaớn Giaù thaỡnh saớn xuỏỳt (631)
- Taỡi khoaớn Chi phờ nguyón vỏỷt lióỷu trổỷc tióỳp (621)
- Taỡi khoaớn Chi phờ nhỏn cọng trổỷc tióỳp (622)
- Taỡi khoaớn Chi phờ saớn xuỏỳt chung (627)
Sau õỏy laỡ kóỳt cỏỳu cuớa mọỹt sọỳ taỡi khoaớn õaùng lổu yù:
* Kóỳt cỏỳu taỡi khoaớn " Chi phờ saớn xuỏỳt kinh doanh dồớ dang" (154)

Taỡi khoaớn
Bón Nồỹ Chi phờ SXKD dồớ dang ( 154) Bón Coù

* Kóỳt cỏỳu caùc taỡi khoaớn chi phờ
Caùc taỡi khoaớn chi phờ nguyón vỏỷt lióỷu trổỷc tióỳp (621), taỡi khoaớn chi phờ nhỏn

p
hỏứm nhỏỷp kho, gổới õi baùn hoỷc xuỏỳ
t
baùn trổỷc tióỳp trong kyỡ.

P
haùt sinh: Tỏỷp hồỹp chi phờ phaù
t
sinh trong kyỡ P
haùt sinh: - Caùc khoaớn laỡm giaớm trổỡ
chi phờ
- Kóỳt chuyóứn hoỷc phỏn bọ
ứ
chi phờ phaùt sinh vaỡo TK tờnh gi
a
ù
thaỡnh theo tổỡng õọỳi tổồỹng cuỷ thóứ
78
b. Så âäư kãú toạn qụa trçnh sn xút
SÅ ÂÄƯ KÃÚ TOẠN QỤA TRÇNH SN XÚT


kho
TK liãn
q
uan TK 627 TK 632
TK 157
TK 622TK 334
,
338
TK 152
,
TK 621 TK 154 TK 155
Giạ thnh sn pháøm hon
thnh gỉíi âi bạn
Kãút chuøn chi phê nhán
cäng trỉûc tiãúp
Tiã
ư
n lỉång v cạc khon
trêch theo lỉång ca
CNSX trỉûc tiãúp
Táûp håüp chi phê sn xút
chung
Kẹt chuøn, phán bäø chi
phê sn xút chung
Giạ thnh sn pháøm hon
thnh xút bạn trỉûc tiãúp
79
- Chi phờ nguyón vỏỷt lióỷu chờnh phỏn bọứ cho saớn phỏứm A vaỡ B theo õởnh mổùc:
20.000 / 1spA vaỡ 30.000/1spB.
- Chi phờ vỏỷt lióỷu phuỷ phỏn bọứ theo nguyón vỏỷt lióỷu chờnh.

=
4.800.000
Chi phờ NVLC
phỏn bọứ cho
S.PA

12.000.000

200 x 20.000 + 200 x 30.000
4.000.000
x
=
=
7.200.000
Chi phờ NVLC
phỏn bọứ cho
S.P B
12.000.000

200 x 20.000 + 200 x 30.000
6.000.0000

x
=

=
800.000
Chi phờ VLP
phỏn bọứ cho
S.PA


* Bổồùc 2: Tọứng hồỹp chi phờ theo tổỡng loaỷi saớn phỏứm, tờnh giaù thaỡnh õồn vở saớn
phỏứm
Lổu yù: Vỗ õỏửu kyỡ vaỡ cuọỳi kyỡ khọng coù saớn phỏứm dồớ dang cho nón toaỡn bọỹ chi phờ
saớn xuỏỳt phaùt sinh trong kyỡ chờnh laỡ tọứng giaù thaỡnh saớn phỏứm. Ta lỏỷp baớng tờnh giaù
thaỡnh cho saớn phỏứm A vaỡ B nhổ sau: Giaù thaỡnh saớn phỏứm A Giaù thaỡnh saớn phỏứm B Khoaớn muỷc chi
phờ

Tọứng giaù thaỡnh Giaù thaỡnh õồn vở Tọứng giaù thaỡnh Giaù thaỡnh õồn vở
KM 621- VLC 4.800.000 24.000 7.200.000 36.000
KM 621- VLP 800.000 4.000 1.200.000 6.000
KM 622 2.380.000 11.900 3.570.000 17.850
KM 627 1.076.000 5.380 1.614.000 8.070
Tọứng cọỹng
9.056.000 45.280 13.584.000 67.920
=
1.076.000
Chi phờ SXC

-622A : 2.000.000 Coù TK 111 : 500.000
-622B : 3.000.000 Coù TK 214 : 1.000.000
Nồỹ TK 627 : 1.000.000
5/ Nghióỷp vuỷ 5b

Coù TK 334 : 6.000.000 Nồỹ TK 009 : 1.000.000

4/ Nghióỷp vuỷ 4 6/ Nghióỷp vuỷ 6
Nồỹ TK 622 : 950.000 Nồỹ TK 155 : 22.640.000
-622A : 380.000 - 155A : 9.056.000
-622B : 570.000 - 155B : 13.584.000
Nồỹ TK 627 : 190.000 Coù TK 154 : 22.640.000
Coù TK 338 : 1.140.000 - 154A : 9.056.000
-3382 : 120.000 - 154B : 13.584.000
-3383 : 900.000
-3384 : 120.000
4.3.3 Kóỳ toaùn quaù trỗnh tióu thuỷ vaỡ xaùc õởnh kóỳt quaớ kinh doanh
4.3.3.1 Yẽ nghộa cuớa quaù trỗnh tióu thuỷ
Tióu thuỷ laỡ quaù trỗnh trao õọứi nhũm thổỷc hióỷn giaù trở cuớa saớn phỏứm dióựn ra giổợa
doanh nghióỷp vồùi ngổồỡi mua, õỏy laỡ khỏu cuọỳi cuỡng cuớa chu kyỡ saớn xuỏỳt kinh doanh.
Thọng qua quaù trỗnh tióu thuỷ doanh nghióỷp mồùi thổỷc hióỷn õổồỹc vióỷ
c quay voỡng vọỳn õaợ
boớ ra trong quùa trỗnh saớn xuỏỳt nhũm muỷc õờch sinh lồỹi. Nhồỡ vỏỷy doanh nghióỷp mồùi coù
khaớ nng thổỷc hióỷn taùi saớn xuỏỳt vaỡ taùi saớn xuỏỳt mồớ rọỹng.
Quaù trỗnh tióu thuỷ laỡ cồ sồớ õóứ õaớm baớo cho sổỷ tọửn taỷi vaỡ tióỳp tuỷc hoaỷt õọỹng cuớa
doanh nghióỷp. Doanh nghióỷp tióu thuỷ caỡng nhanh thỗ tọỳc õọỹ quay voỡng vọỳn caỡng lồùn,
lồỹi nhuỏỷn doanh nghióỷp thu õổồỹc caỡng cao.
82
Âãø hoảt âäüng tiãu thủ cọ hiãûu qu, âem lải låüi nhûn ngy cng cao, cạc doanh
nghiãûp thỉåìng phi xáy dỉûng kãú hoảch sn xút kinh doanh v kãú hoảch tiãu thủ sn TK ny cúi k khäng cọ säú dỉ
- Cạc khon gim trỉì doanh thu
- Kãút chuøn doanh thu thưn vo ti
khon xạc âënh kãút qu kinh doanh
vo cúi k

- Doanh thu bạn hng v cung cáúp
dëch vủ trong k

83
* Kãút cáúu TK Giạ väún hng bạn
Nåü Ti khon Giạ väún hng bạn (632) Cọ TK ny cúi k khäng cọ säú dỉ
* Kãút cáúu hai ti khon:chi phê bạn hng v chi phê qun l doanh nghiãûp
Nåü TK 641, 642 Cọ

Cạc TK ny cúi k khäng cọ säú dỉ
* Ti khon Xạc âënh kãút qu kinh doanh


- Cạc khon gim trỉì chi phê
- Kãút chu
ø
n chi phê hng bạn hồûc
chi phê qun l doanh nghiãûp vo ti
khon xạc âënh kãút qu kinh doanh

- Giạ väún hng tiãu thủ trong k - Chi phê ti chênh

- Chi phê bạn hng
- Chi phê qun l doanh nghiãûp - Kãút chu
y
ãøn kãút
q
u HÂKD
(
Li
)
- Doanh thu thưn bạn hng v cung
cáúp dëch vủ - Doanh thu hoảt âäüng ti chênh
TK 511 TK 111,112,131
TK 531, 532
Kãút chuøn cạc khon
gim trỉì doanh thu
TK 3331
Doanh thu
chỉa VAT
Doanh thu
cọ VAT
Thú GTGT
âáưu ra

Thanh toạn tiãưn gim giạ hng bạn hồûc hon lải tiãưn hng bạn bë tr lải cho ngỉåìi mua
TK 632
TK 155, 156, 157
Táûp håüp giạ väún hng bạ
n
Ghi gim giạ väún hng bạn tỉång ỉïng våïi
lỉåüng hng bë tr lải