02.11.2013
1
Nguyễn Quốc Phi
Môi trường và phát triển
bền vững
Mục tiêu của môn học
1. Cung cấp những kiến thức cơ bản về môi trường
2. Tìm hiểu mối quan hệ giữa môi trường và phát
triển
3. Nghiên cứu các phương pháp đánh giá sự phát
triển bền vững
4. Tìm hiểu chiến lược về môi trường hướng tới mục
tiêu phát triển bền vững.
02.11.2013
2
Phương pháp đánh giá
 Kiểm tra giữa kỳ: 1 20%

 Trao đổi, thảo luận 10%

 Bài tập & tiểu luận: 2-3 30%

 Thi cuối học kỳ: 1 40%
Tài liệu học tập
 Giáo trình chính: Bài giảng môn học Môi trường
và phát triển bền vững

 Tài liệu tham khảo:
1. Lê Huy Bá, 2002. Tài nguyên Môi trường và phát triển bền
vững. NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội.
2. Nguyễn Đình Hòe, 2007. Môi trường và phát triển bền

biệt đối với hệ sinh thái - nguồn nuôi dưỡng sự sống trên Trái
Đất.

Ch.1. Những thách thức về môi trường
02.11.2013
7
Mở đầu
 Thập niên 1980 trở lại đây đã chứng kiến sự bùng phát và
ảnh hưởng của các hiện tượng: hạn hán, bão lụt, ô nhiễm
không khí, mưa axit, các sự cố hạt nhân và rò rỉ hoá chất
độc hại, sự suy thoái làm giảm quỹ đất trồng trọt, việc sử
dụng lan tràn hoá chất bảo vệ thực vật gây ô nhiễm các
nguồn nước, gây thủng tầng ozon, góp phần vào hiện tượng
nóng lên toàn cầu dưới ảnh hưởng của hiệu ứng nhà kính.

 Đến năm 2050, với dân số thế giới khoảng 9-10 tỷ, với
nhiệt độ toàn cầu tăng thêm khoảng 3
0
C, thì sự suy thoái tài
nguyên và môi trường sẽ dẫn nhân loại đến cuộc đại khủng
hoảng của thế kỷ 21, tạo ra một vòng xoáy làm tan rã xã hội
loài người (UNDP, 1990).
Ch.1. Những thách thức về môi trường
Tỷ
người
02.11.2013
8
Ch.1. Những thách thức về môi trường
Mở đầu
 Cuộc Đại khủng hoảng thế kỷ này sẽ bao gồm những vấn

Mục tiêu:
1. Trình bày những thách thức về môi trường mà
Trái đất và con người đã, đang và sẽ phải đối
mặt, thông qua việc tìm hiểu về sự hình thành và
phát triển của xã hội loài người

2. Giới thiệu chung về nguồn tài nguyên của Trái
đất, cũng như những tác động của sự bùng nổ
dân số và sự biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn
ra hiện nay
Ch.1. Những thách thức về môi trường
02.11.2013
11


Con người và Trái đất
Con người và Trái đấtCon người và Trái đất
Con người và Trái đất
 Sự xuất hiện của loài người:
Sự xuất hiện của loài người:Sự xuất hiện của loài người:
Sự xuất hiện của loài người:

Con người đã phát minh ra những phương pháp khai phá
thiên nhiên, những công cụ, những kỹ thuật không ngừng
được hoàn thiện cho phép chúng ta khai thác các nguồn
tài nguyên thiên nhiên

 Tuy nhiên, việc khai thác quá mức các loại tài nguyên, với
tốc độ nhanh và với khối lượng ngày càng nhiều đã dấn
đến sự suy tàn của môi trường sống của chính loài người.
Ch.1. Những thách thức về môi trường
02.11.2013
13
Những tác động ban đầu của con người
Những tác động ban đầu của con ngườiNhững tác động ban đầu của con người
Những tác động ban đầu của con người

 Sự xuất hiện người cổ đại bắt đầu làm biến đổi và suy thoái các quần
thể thực vật trên những vùng rộng lớn, bằng cách dùng lửa kết hợp
với một số kỹ thuật săn bắn, họ cũng đã làm biến đổi cấu trúc của của
hệ động vật có xương sống cỡ lớn có mặt ở khắp các vùng trên Trái
đất vào thời đó
 Các thợ săn vào thời đại đồ đá cũ, khoảng 12.000 năm về trước cũng
đã tiêu diệt hơn 60% các loài thú lớn, trong đó có voi Ma mút và loài
bò bison cổ (khu vực Bắc Mỹ). Các nghiên cứu gần đây cũng đã tìm
thấy dấu vết các hố chứa đầy xác chết của loài này bị các thợ săn bao
vây bằng lửa và dồn chúng vào trong một hẻm núi hay các đường
hầm do chính họ tạo ra.
 Các nhà cổ sinh vật học cũng đã chứng minh được nhiều loài thú lớn
khác và cả những loài chim cỡ lớn ở Madagascar (Châu Phi) đã bị tiêu
diệt do con người.
Ch.1. Những thách thức về môi trường

 Quá trình rồng trọt và chăn nuôi phát triển đã phá hủy
dần rừng tự nhiên, rồi tiếp theo là đất và nguồn nước…
Kết quả cho đến hiện tại, các vùng đất phong phú thời tiền
sử ở Trung Đông từ khoảng 8.000 năm về trước đã trở
thành các vùng sa mạc rộng lớn
Ch.1. Những thách thức về môi trường
02.11.2013
15
 Tuy rằng trong thời kỳ này, con người đã làm
biến đổi khá nhiều các yếu tố của môi trường tự
nhiên để mở rộng nông nghiệp, nhưng các hoạt
động của con người trong một xã hội nông nghiệp
vẫn nằm trong giới hạn của các chu trình sinh học
và không làm biến đổi dòng năng lượng của Sinh
quyển, như trong nền văn minh kỹ thuật về sau.
Hệ sinh thái nhân sinh trong nền văn hoá nông
nghiệp vẫn có tính tự cân bằng cao.
Ch.1. Những thách thức về môi trường
Tác động của xã hội công nghiệp hiện đại
Tác động của xã hội công nghiệp hiện đạiTác động của xã hội công nghiệp hiện đại
Tác động của xã hội công nghiệp hiện đại
:

 Vào đầu thế kỷ thứ 18, những thành tựu kỹ thuật mang
tính công nghiệp được sử dụng, tạo điều kiện cho sự nảy
nở của một xã hội kỹ thuật mà hiện nay chúng ta đang
sinh sống trong đó. Trong thời gian này, cấu trúc kinh tế
của nhiều quốc gia thay đổi nhanh chóng

 Sự phát minh của những máy công nghiệp, việc áp dụng

- Rừng là hệ sinh thái đa dạng và giàu có nhất trên cạn, đặc
biệt là các khu rừng nhiệt đới ẩm.
- Rừng có vai trò to lớn về môi trường sống và là nguồn cung
cấp nguyên vật liệu cơ bản cho con người.
- Rừng cung cấp lương thực, thực phẩm, nguyên liệu cho sự
phát triển của con người: công nghiệp chế biến, dược liệu,
du lịch, giải trí
- Rừng là “lá phổi xanh” hấp thụ CO
2
, tái sinh oxy, điều hòa
khí hậu cho cả hành tinh.
02.11.2013
17
Ch.1. Những thách thức về môi trường
 Phần lớn đất rừng rất thích hợp cho canh tác nông nghiệp,
do vậy rừng bị thu hẹp chủ yếu để lấy đất làm nông nghiệp,
trồng trọt và chăn nuôi. Trong thời gian khoảng 5.000 năm
con người thu hẹp diện tích của rừng từ 50% trên bề trái
đất xuống còn 17%. Các ước tính mới nhất dự báo rằng
với tốc độ khai thác hiện tại thì trong vòng 160 năm nữa
Trái đất sẽ không còn rừng

 Hàng năm trên thế giới mất đi trung bình 16,1 triệu ha
rừng, trong đó rừng nhiệt đới bị suy giảm với tốc độ lớn
nhất 15,2 triệu ha (FAO, 2001).
Ch.1. Những thách thức về môi trường
02.11.2013
18
Ch.1. Những thách thức về môi trường
Ch.1. Những thách thức về môi trường

miền núi;
- Ô nhiễm hóa chất tại các khu vực phát triển công nghiệp,
giao thông, đô thị.
02.11.2013
20
Ch.1. Những thách thức về môi trường
Các nguyên nhân dẫn đến suy thoái tài nguyên đất gồm:

- Thảm phủ bị phá hoại, làm giảm khả năng che phủ cho đất;
- Sự thay đổi của điều kiện thời tiết theo chiều hướng ngày
càng cực đoan;
- Ô nhiễm do công nghiệp (nước thải, khí thải, chất thải nguy
hiểm)
- Phương thức canh tác không bền vững (sử dụng nhiều
phân bón hóa học, thuốc trừ sâu )
Ch.1. Những thách thức về môi trường
02.11.2013
21
Ch.1. Những thách thức về môi trường
Các nguyên nhân dẫn đến suy thoái tài nguyên đất gồm:

- Thảm phủ bị phá hoại, làm giảm khả năng che phủ cho đất;
- Sự thay đổi của điều kiện thời tiết theo chiều hướng ngày
càng cực đoan;
- Ô nhiễm do công nghiệp (nước thải, khí thải, chất thải nguy
hiểm)
- Phương thức canh tác không bền vững (sử dụng nhiều
phân bón hóa học, thuốc trừ sâu )
Ch.1. Những thách thức về môi trường
02.11.2013

đổi bất thường
02.11.2013
24
Ch.1. Những thách thức về môi trường
Ch.1. Những thách thức về môi trường
 Tài nguyên khoáng sản

 Tài nguyên khoáng sản có ý nghĩa rất quan trọng trong sự
phát triển kinh tế của loài người. Tuy nhiên, việc khai thác
sử dụng tài nguyên khoáng sản có tác động mạnh mẽ đến
môi trường sống

 Tài nguyên khoáng sản là nguồn vật liệu để tạo nên các
dạng vật chất có ích và của cải của con người, đồng thời,
việc khai thác tài nguyên khoáng sản thường tạo ra các
chất ô nhiễm như bụi, kim loại nặng, các hoá chất độc và
hơi khí độc.
02.11.2013
25

Ch.1. Những thách thức về môi trường
Ch.1. Những thách thức về môi trường
 Cường độ khai thác các kim loại khoáng sản ngày một gia
tăng do đòi hỏi của công nghiệp cũng như gia tăng dân số.
Khoáng sản không phải là dạng tài nguyên tái tạo được do
vậy việc khai thác sẽ làm cho trữ lượng của chúng ngày
càng cạn kiệt:
 Trữ lượng sắt, nhôm, titan, crom, magiê, vanađi còn đủ
lớn, chưa có nguy cơ cạn kiệt (vài trăm năm)
 Bạc, bismut, thuỷ ngân, đồng, chì, kẽm không lớn và