TÂM LÝ HỌC TRONG KHÁM BỆNH VÀ ĐIỀU TRỊ Mục tiêu học tập
1.Mô tả được những đặc điểm tâm lý trong khám bệnh.
2.Trình bày được những phương pháp tác động tâm lý người bệnh.

MỞ ĐẦU
Trong quá trình khám và chẩn đoán bệnh, người thầy thuốc có kiến thức tâm lý
học nhìn nhận người bệnh một cách toàn diện, giúp cho việc điều trị một cách tối ưu.
Nhiều bệnh tật do các căn nguyên tâm lý thì không thể điề
u trị khỏi bệnh chỉ đơn thuần
bằng thuốc men, mà phải sử dụng phối hợp các phương pháp tâm lý học để tác động lên
người bệnh. Nói chung tất cả các người bệnh đều có những rối loạn tâm lý chung, lo lắng
chung khi mắc bệnh, người thầy thuốc phải hiểu được những đặc điểm tâm lý chung của
người bệnh để vận dụng trong khi đối thoại, th
ăm khám và tác động tâm lý bên cạnh việc
sử dụng các phương pháp điều trị khác.
I.KHÁM LÂM SÀNG TÂM LÝ
Người thầy thuốc phải áp dụng tâm lý học để góp phần hoàn thiện phương pháp
chẩn đoán, điều trị đồng thời hoàn thiện các phẩm chất tâm lý và uy tín của thầy thuốc.
Vì vậy thầy thuốc phải có kiến thức về tâm lý và phải rèn luyện phẩm chất của người
thầy thuốc.
1.Khái niệm
Khám lâm sàng tâm lý thực chất là mở rộng lâm sàng y học, chú ý thêm những
đặc điểm tâm lý. Có lẽ tốt nhất người thầy thuốc đồng thời là một nhà tâm lý học.
Lâm sàng y học bắt đầu với sự quan sát toàn bộ, rồi hỏi triệu chứng, sau đó thăm khám
các bộ phận về lâm sàng và cận lâm sàng để đi đến kết luận cuối cùng.
Khám lâm sàng tâm lý cũng không khác bao nhiêu, ban đầu người thầy thuốc lâm
sàng để ý đến mặt thể chất là chủ yếu, thì người thầy thuốc tâm lý quan tâm đến cá tính
nhân cách.

tính tình, ham muốn , tình cảm, nguyện vọng Cần chú ý khai thác trạng thái sức khỏe
chung, rối loạn giấc ngủ, tính tình, biến đổi khí sắc, tính nết. Những điều này đặc biệt
quan trọng đối với các bệnh nội khoa, thường những biến đổi này xuất hiện rất sớm trước
khi có các biểu hiện, các triệu chứng thực thể bệnh lý
Những người mắc tâm bệnh thường thích kể chuyện về bản thân và ôn lại cuộc đời, qua
câu chuyện có thể quan sát cách nói, cách suy nghĩ và phán đoán Nên ghi chép lại lời
nói của bệnh nhân và từ đó để có hướng theo dõi tiếp.
3.2.Tiền sử gia đình
Cần đi sâu vào tiền sử gia đình, ngoài các biểu hiện tâm lý rõ nét, nên hiểu qua cá
tính các thành viên trong gia đình, đây là vấn đề tế nhị vì người ta thường hay che đậy
những chuyện nội bộ của gia đình, hay dùng những ngôn từ ngụy trang và cũng để tự dối
bản thân. Nhớ để ý các trường hợp sinh đôi, sự quan tâm đặc biệt quá trình mấy năm đầu,
mặt khác quan sát cách bệnh nhân kể lại tuổi thơ của miình, thời kỳ học sinh , đặc biệt là
những rối nhiễu thời kỳ tuổi dậ
y thì.Một triệu chứng có thể chỉ nhất thời hay kéo dài, có
khi ở người này là một phản ứng bình thường, ở người khác là báo hiệu một bệnh nặng.
Ở tuổi thanh niên cần hỏi rõ nghề nghiệp chọn theo sở thích hoặc bị động, chức
vụ, tính ổn định hay không trong công việc, năng lực, tính tình, quan hệ vợ chồng giữa bố
mẹ và con cái, những sự cố xảy ra trong thời kỳ có thai và nuôi con đều có tác động sâu
sắc.
3.3.Về tiền sử bệnh tật
Không chỉ chú ý đến bệnh nặng, mà nhiều khi những triệu chứng được xem là nhẹ
kiểu đau đầu, đau xương , uể oải, ăn khó tiêu thường lại là triệu chứng ngụy trang của
những rối nhiễu tâm lý. Một điểm rất khó xác định là những triệu chứng hiện hữu có phải
trước kia đã biểu hiện dưới một hình thức nào đó chăng.
Nhiều khi đối tượng không tự xem mình là có bệnh mà lại than phiền với người thầy
thuốc là vợ hay chồng mình bị rối nhiễu, có khi trong một cặp vợ chồng người khám
bệnh lại bị bệnh nhẹ hơn, mà người không tự nhận là mình có rối nhiễu lại bị nặng.
III.ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ TRONG KHÁM BỆNH
1.Thầy thuốc và bệnh nhân

đã có tác dụng trị liệu. Trong y học thường nói bản thân người thầy thuốc đã là một vị
thuốc, nhiều khi còn quan trọng hơn một hóa chất nào đó.
Có thể diễn ra những tình huống:
- Bệnh nhân hôn mê, lên cơn cuồng động, trong tình trạng cấp cứu hoàn toàn bị động,
người thầy hoàn toàn chủ động.
- Người thầy chủ động chẩn đoán và chỉ định cách chữa, bệnh nhân hợp tác.
- Bệnh kéo dài qua nhiều giai đoạn hay bước ngoặt đòi hỏi nhiều sự thay đổi trong tâm tư
hay cuộc sống của người bệnh. Đây là trường hợp phức tạp, nhiều khi chính người thầy
cũng đâm ra lo hãi rồi viện lẽ này lẽ khác để thoái thác như thiếu thì giờ, như đôí trách
nhiệm sang cho một chuyên khoa khác và chuyển đến thầy này hay thầy khác.
2.Những đặc điểm tâm lý trong khám bệnh
Phòng khám yên tỉnh không có ai ra vào trong lúc khám, trong những trường hợp
phức tạp không để sinh viên tham dự, người thầy không ngồi gần quá cũng không xa quá,
thường không nên trực diện, mặt đối mặt mà ngồi né một bên. Có khi cần khám với sự có
mặt của người thân, có khi chỉ cần có một mình bệnh nhân, không nên khám hỏi quá vội
vàng cũng không kéo dài quá. Khi khám người thầy vận dụng một số thao tác : Quan sát,
hỏi han, khám và thử nghiệm, ba thao tác này quyện vào nhau, không nhất thiết cái trước,
cái sau theo một trình tự nhất định.
Khi hỏi bệnh nên để người bệnh tự nói ra nhưng không để bệnh nhân nói thao
thao bất tuyệt, và cuối cùng hỏi một số câu vào những điểm chưa được nói đến hoặc chưa
rõ ràng.
Hỏi bệnh là một "kỹ thuật" cần được tiến hành chặt chẽ, vừa là một "nghệ thuật" cần
được tiến hành một cách linh động.
Trong lúc khám thông qua những câu hỏi, đối đáp làm cho người bệnh yên tâm và
cũng có dịp để tâm sự những điều thầm kín của mình để giải tỏa bớt.
Người bệnh thường bắt đầu nói triệu chứng hiện đang làm rối nhiễu cuộc sống: Một triệu
chứng hoặc mang tính thể chất, như đau nhức hay rối loạn một chức năng sinh lý nào đó,
hoặc mang tính chất tâm lý như quên, thay đổi tính tình hoặc xung đột trong cuộc sống
xã hội. Điều đầu tiên là phân tích kỹ triệu chứng trên cơ sở hiểu biết nhất định về các loại
bệnh chứng và rối nhiễu tâm lý, mặc dù sự phân tích triệu chứng đầu tiên chưa nhất thiết

bệnh tật và hoàn cảnh gây bệnh, hình ảnh bên trong của bệnh và đặc điểm nhân cách bên
ngoài của ngưòi bệnh là điều rất cần thiết. Dựa vào sự đánh giá nhân cách và trạng thái
tâm lý người bệnh để đề ra nghệ thuật tiếp xúc, chẩn đoán tâm lý , điều trị tâm lý.
Tóm lại thấy rõ "con người " chứ không phải như trong y học chỉ thấy "ca bệnh”,
tệ hơn nữa chỉ thấy một triệu chứng, một đặc điể
m nào đó (Huyết áp, điện não, điên tâm
đồ )
Câu hỏi đầu tiên là: Con người này khỏe hay yếu. Khỏe cần hiểu theo nghĩa là có khả
năng thích nghi với mọi biến động trong môi trường, đáp ứng với những đòi hỏi và thách
thức trong lao động và cuộc sống. Thách thức không những về thể lực mà cả về tâm trí.
Câu hỏi thứ 2 là: Con người này dại hay khôn, có thể đặt các câu hỏi, gợi ý kể chuyện và
đánh giá qua những yếu tố cơ bản:
-Trí nhớ
-Khả năng chú ý vào một điểm nào đó
-Khả năng định hướng trong không gian
-Khả năng định hướng thời gian
-Đánh giá khả năng suy tư
-Đánh giá khả năng suy luận phán đoán
IV. CÁC PHƯƠNG PHÁP TÁC ĐỘNG TÂM LÝ
1.Mục đích
- Vận dụng kiến thức và phẩm chất tâm lý y học vào công tác điều trị
- Vận dụng tâm lý y học để tác động lên bệnh nhân các quá trình tâm lý, trạng thái tâm
lý, đặc điểm tâm lý cá nhân.
- Áp dụng tâm lý y học tham gia tích cực vào công tác điều trị toàn diện, điều trị bằng
tâm lý để rút ngắn ngày điều trị.
2.Yêu cầu
- Người thầy thuốc là một nhà tâm lý học, có kiến thức y họ
c và tâm lý học, có phẩm chất
đạo đức y học của người thầy thuốc Xã Hội Chủ Nghĩa
- Luôn rèn luyện phẩm chất tâm lý, áp dụng tâm lý học hai chiều ( tác động cho bệnh

bệnh
- Dùng chế phẩm thuốc Placebos.
- Các phương pháp không dùng thuốc: Dưỡng sinh thái cực quyền, yoga, giải trí, thể
thao, du lịch
- Tâm lý học điều trị trong điều trị toàn diện
- Giữ bí mật cho bệnh nhân: Bệnh nhân nào cũng có nỗi niềm riêng không muốn cho
người khác biết thầy thuốc phải giữ bí mật cho bệnh nhân nếu điều đó không ảnh hưởng
đến an ninh xã hội. Đối với bí mật có hại thầy thuốc phải biết phân tích vận động để bệnh
nhân xử thế đúng đắn. Những bí mật có hại cho xã hội thầy thuốc phải ngăn chặn và đồng
thời báo các ngành hữu quan.
- Phải có lập trường giai cấp trong phục vụ bệnh nhân: Trong khám chữa bệnh không
phân biệt đối xử giàu nghèo, già trẻ, xấu đẹp Đối với người lao động , người có công,
cần được quan tâm,thể hiện tình cảm giai cấp , gần gũi họ
- Chú ý công tác truyền thông GDSK trong thời gian điều trị
- Chống đau đớn cho bệnh nhân: Chống đau là vấn đề hết sức quan trọng trong tâm lý y
học, thầy thuốc phải chú ý điều trị bằng tâm lý kết hợp với các loại thuốc an thần , chống
đau , không nên điều trị chống đau kéo dài mà chủ yếu điều trị bằng tâm lý hoặ
c dùng
thuốc thế phẩm (placebo) làm cho bệnh nhân yên tâm tin tưởng
- Điều trị bằng tâm lý : Các nhà khoa học đều thấy trên 80% bệnh có thể tự khỏi mà
không cần điều trị, vì vậy trong điều trị phải áp dụng điều trị bằng tâm lý. Trong thực tiễn
có nhiều bệnh do nguyên nhân tâm lý nếu không chữa khỏi bằng tâm lý bệnh có thể
chuyển từ cơ năng thành thực thể, tồn tại suốt đời. Điều trị tâm lý có thể kết hợp thuốc,
xoa bóp
- Giải quyết tốt các khâu đối với bệnh nhân ra vào viện: Từ phòng bảo vệ đến phòng tiếp
đón đến phòng khám đến bệnh phòng các khâu phải hoàn chỉnh, chăm sóc chu đáo. Khi
chuyển khoa phải đả thông và có cán bộ đưa đi. Khi ra viện phải có hướng dẫn cụ thể nếu
được thỉnh thoảng có thể đến thăm lại bệnh nhân. Khi bệnh nhân hấp hối phải tích cực
hết lòng cứu chữa, nếu bệnh nhân chết phải làm tốt quy chế đối với người bệnh tử vong:
ít nhất có hai Bác sỹ chứng kiến, vuốt mắt, thay áo và đưa đến nhà vĩnh biệt thì chú ý