Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 178
CHỈÅNG VII
CHÁÚT KÃÚT DÊNH HỈỴU CÅ
§1. KHẠI NIÃÛM V PHÁN LOẢI
I. KHẠI NIÃÛM

Cháút kãút dênh hỉỵu cå l cháú ưn l nhỉỵng håüp cháút hỉỵu cå
(bitum v gräng) cọ thãø täưn t v quạnh. ÅÍ trảng thại lng nọ
cọ thãø träün láùn våïi cạc loải váût liãûu khoạng tảo thnh mäüt häùn håüp âäưng nháút. Sau khi
ø mäüt thåìi gian cho äøn âënh nọ tảo thnh váût liãûu âạ nhán tảo cọ cỉåìng âäü
váût liãûu khoạng råìi rảc våïi nhau

a, benzen
oải mảch vng åí
m loải khạc nhỉ O, N, S.
ùn håüp ca cạc hräcacbua thåm v mäüt säú phi kim nhỉ
2. T
ca dáưu m

iãn nhiãn : l loải bitum thỉåìng gàûp trong thiãn nhiãn åí dảng tinh khiãút
ï than gäù
3. T
í nhiãût âäü 25 ÷ 30
o
C l mäüt cháút ràõn, cọ tênh dn v ân
häưi; co


- Bitum v gräng ràõn : å
ìn khi åí nhiãût âäü 180 - 200
o
C thç chuøn sang dảng lng.
- Bitum v gräng quạnh : åí nhiãût âäü 25 ÷ 30
o
C l mäüt cháút mãưm, cọ tênh do cao
v âäü ân häưi khäng låïn làõm; cn khi åí nhiãût âäü 140 ÷ 170
o
C thç chuøn sang dảng lng.
- Bitum v gräng lng : åí nhiãût âäü 25 ÷ 30
o
C l mäüt cháút lng cọ nhọm cháút dáưu
nhiãưu. Khi n

Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 179

rong mäi trỉåìng nỉåïc dỉåïi tạc dủng ca cháút nh họa. ÅÍ nhiãût âäü thỉåìng nh
ri lãn bãư màût váût liãûu âạ thnh mäüt
låïp mo

Sỉû phán loải cháút kãút dênh hỉỵu cå
§2.
BITUM DÁƯU M
ÏI NIÃÛM
Bitum dáưu m l áút kãút dênh ch
anken, cạc hräcacbua mảch vo
, åí dảng ràõn, lng, quạnh; ha tan
cacbon (CS
2
) v mäüt säú dun
Thnh pháưn cạc nguy
g mäi hỉ
ãn täú họa hc ca bitum thỉåìng dao âäüng trong khong
C = 83 ÷ 88% ; S = 0,5 ÷ 3,5% ; N < 1% ;
H = 9 ÷ 12% ; O = 0,5 ÷ 1,5%
Cạc ngun täú âọ kãút håüp våïi nhau tảo thnh nhiãưu håüp cháút ráút phỉïc tảp, do âọ
viãûc nghiãn cỉïu cạc håüp cháút riãng r ráút khọ thỉûc hiãûn. Vç váûy, dỉûa trãn cå såí giäúng nhau
vãư thnh pháưn họa hc v tênh cháút váût l chia chụng ra lm nhiãưu nhọm khạc nhau. Tênh
cháút v thnh pháưn ca cạc nhọm ny s quút âënh tênh cháút ca bitum.
II. THNH PHÁƯN PHÁN NHỌM
Thiãn
nhiãn

Dáưu m Âạ dáưu
Ràõn
Quạnh
Lng
Nh tỉång
Nỉåïc
Nh họa

a
= 0,91 ữ 0,95g/cm
3
, dóự bay hồi.
- Nhoùm dỏửu laỡm cho bitum coù tờnh deớo.
- Haỡm lổồỹng cuớa nhoùm dỏửu tng thỗ tờnh loớng cuớa bitum seợ tng lón coỡn tờnh quaùnh
thỗ giaớm xuọỳng.
2. Nhoùm chỏỳt nhổỷa
- Laỡ nhổợng hồỹp chỏỳt cao phỏn tổớ hồn, M = 600 ữ 800õvC.
- Maỡu nỏu sỏựm,

a
1g/cm
3
, coù thóứ hoỡa tan trong benzen, eùt xng, CHCl
3
.
- Nhoùm chỏỳt nhổỷa laỡm bitum coù tờnh deớo.
- Haỡm lổồỹng nhoùm naỡy tng ặ tờnh deớo tng.
3. Nhoùm aùtphan (asphal)
- Laỡ nhổợng hồỹp chỏỳt coù M = 1000 ữ 6000õvC vaỡ cao hồn.
- Maỡu õen, rừn, doỡn,

a
= 1,1 ữ 1,15g/cm
3
, khọng bở phỏn huớy khi õọỳt noùng maỡ chố
khi ồớ nhióỷt õọỹ cao hồn 300
o
C mồùi bở phỏn giaới thaỡnh khỗ vaỡ cọỳc, coù thóứ hoỡa tan trong

4. Nhoùm axit aùtphan vaỡ caùc anhyõrit cuớa chuùng
- Laỡ nhổợng
ớ coù chổùa gọỳc c
- Maỡu nỏu sỏựm, khọỳi lổồỹng rióng lồùn hồn 1, dóự hoỡa tan trong rổồỹu cọửn, benzen,
CHCl
3
vaỡ khoù hoỡa tan trong eùt xng.
- Taỷo õổồỹc lión kóỳt hoùa hoỹc vồùi caùc vỏỷt lióỷu khoaùng daỷng bazồ.
- Haỡm lổồỹng tng ặ khaớ nng dờnh baùm vaỡ cổồỡng õọỹ lión kóỳt cuớa bitum vồùi caùc vỏỷt
lióỷu khoaùng tng (õọỹ hoaỷt tờnh cuớa bitum tng).
hoùm cacben, cacb
- Gọửm nhổợng phỏn tổớ coù phỏn tổớ lổồỹng rỏỳt lồùn, maỡu õen sỏựm, khọỳi lổồỹng rióng lồùn
hồn 1, rừn, doỡn.
- Cacben coù tờnh
- Cacboit laỡ chỏỳt rừn ồớ daỷng muọỹi, khọng
- Caùc chỏỳt naỡy laỡm cho bitum keùm deớo.
6. Chỏỳt parafin
- Laỡ nhổợng phỏn tổớ coù daỷng ankan, ồớ daỷng rừn, doỡn.
- Nhaỷy caớm vồùi nhióỷt õọỹ,

a
=
- Laỡm giaớm khaớ nng phỏ
aớm tờnh õọửng nhỏỳt cuớa bitum. Mỷt khaùc noù coỡn laỡm nhióỷt õọỹ hoùa móửm, tờnh doỡn cuớa

Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 181
bitum
m dáưu m loải quạnh, hm lỉåüng cạc nhọm cháút nhỉ sau :
- Nhọm nhỉûa : 15 ÷ 30%

* Âäúi våïi bitu
- Nhọm dáưu : 45 ÷ 60%
- Nhọm ạtphan :
- Nhọm axit ạtphan : < 1%
- Nhọm cacben, cacboit : < 1,5%
- Cháút parafin :
TRỤC CA BI
Táút c cạc nhọm trãn âáy ca bitum s ta
ỵng cháút ạtphan, cacboit, cacben l pha phán tạn, cháút dáưu l mäi trỉåìng phán tạn,
cháút nhỉûa l c
Chênh cáúu trục ca hãû thäúng keo ny s q
nhỉ cỉåìng âäü, âäü ân häư
a bitum. Cạc loải dáưu m cọ thnh pháưn tỉång âäúi giäúng nhau nhỉng cọ cáúu trục
khạc nhau thç tênh cháút ca nọ cng khạc nh
Bäü pháûn cå bn ca cáúu trục keo l mixen. Mixen l nhỉỵn
nhán l cháút ạtphan, xung qu
û
phán tạn. Nhỉ
háút dáưu, tảo nãn mäüt mảng lỉåïi khäng gian cọ
hçnh dảng nháút âënh. Mäùi mäüt mixen
ca bitum l mäüt nụt ca mảng.
Khi trong bitum chỉïa lỉåüng cháút nhỉûa â âãø bao bc cạc nhán ạtphan v chỉïa
lỉåüng cháút dáưu êt, thç hãû thäúng keo se
ưn vỉỵng v cọ tênh ân häưi. Cỉåìng âäü ca cáúu trục âäng tủ phủ thüc vo khong
ảng v lỉûa háúp phủ giỉỵa pha phán tạn v mäi trỉåìng
ng cho cạc loải bitum quạnh khi åí nhiãût âäü thỉåìng.
ỉïa lỉåüng cháút dáưu v cháút nhỉûa khạ låïn thç c
nã u
äüng tỉû do trong mäi trỉåìng lng, khäng thãø tảo ra cáúu trục âäng tủ v tråí
thnh mäüt cháút lng thỉûc sỉû (cáúu trục dảng sol). Cáúu trục ny âàûc

b. Cạch xạc âënh
Dủng củ : quạnh nhå
äøng khäúi lỉåüng
Cạch tiãún hnh :
- Chãú bë máùu
- Dỉå
ỵng häü chẹn bitum åí nhiãût âäü 25
o
C
- Âàût chẹn bitum
i âäüng råi tỉû do tr
Âäü kim lụn, k hiãûu P (100g, 5s, 25
o
C) v âo bàòng âäü (1 âäü bàòng 0,1mm). Âäü kim
lụn cng nh, tênh quạnh cng cao.
c. Cạc úu täú nh hỉåíng
- Thnh pháưn phán
họm dáưu tàng thç tênh quạnh gim.
- Nhiãût âäü tàng nhọm nhỉûa s bë chy lng, do âọ âäü quạnh ca bitum gim xúng.
2. Tênh do
a. Khại niãûm
T
b. Cạch xạc âënh
Tênh do ca bitum âỉåüc âạnh giạ bàòng âäü kẹo di, k hiãûu L, âo bàòng cm ca máùu
säú 8 v âỉåüc xạc âënh bàòng mạy kẹo bitum cọ täú
c âäü 5cm/phụt.
Cạch tiãún hnh :
- Chãú bë máùu
- Dỉåỵng häü ch
- Âàût máùu vo mạy kẹo våïi täúc âäü 5cm/phụt cho âãún khi máùu bë âỉït, âo chiãưu di

ca viãn bi nọ bë kẹo xúng. Nhiãût âäü ỉïng våïi lục viãn bi
chảm v
ït kãú. Dỉåỵng häü chẹn âỉ g bitum åí cạc
nhiãût â Nhiãût âäü họa cỉïng l nhiãût
m).
Thnh pháưn phán nhọm : hm lỉåüng nhọm ạtphan tàng thç tênh äøn âënh nhiãût tàng,
m lỉåüng nhọm parafin tàng thç tênh äøn âënh nhiãût gim.
út
v th
nh pháưn ca bitum bë thay âäøi, âäü quạnh tàng, âäü do gim. Sỉû thay âäøi âọ gi
bitum.
họm cháút nhỉûa v nhọm ạtphan tàng lãn lm cho tênh quạnh ca
itum tàng lãn. Sau âọ mäüt bäü pháûn ca nhọm cháút nhỉûa chuøn thnh nhọm ạtphan lm
nh do ca bitum gim.
Sỉû thay âäøi cáúu trục phán tỉí tảo nãn cạc håüp cháút måïi : trong bitum cọ mäüt säú
räcacbua chỉa no nãn khi gàûp äxi ca khäng khê s tảo thnh håüp cháút måïi cọ âäü
häng bo ha cao hån. Sau âọ cạc cháút n
y âỉåüc trng håüp lải tảo thnh cạc håüp cháút
ỉïc tảp chỉïa nhiãưu cacbon.

C
n
H
2n
+ [O] Ỉ C
n
H
2n-2
+ H
2

h
4. Tênh äøn âënh thåìi tiã
a. Khại niãûm
Tênh äøn âënh thåìi tiãút l kh nàng ca bitum chäúng lải tạc dủng ca mäi trỉåìng
xung quanh trong thåìi k nọ lm viãûc trong cäng trçnh. Do nh hỉåíng ca thåìi tiãút m tênh
cháút
l sỉû họa gi ca
b. Ngun nhán
Sỉû thay âäøi thnh pháưn phán nhọm : dỉåïi tạc dủng ca thåìi tiãút nhọm cháút dáưu s
bay håi, näưng âäü ca n
b
tê
h
k
ph

Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 184
m(C
n
H
2n-2
) Ỉ (C
n
H
2n-2
)
m

Cạc phán tỉí måïi cọ phán tỉí lỉåüng cao hån nãn ràõn v dn hån. Quạ trçnh ny xy

Cạch xạc âënh :
n 100
o
C, sau mäüt khong thåìi
ç nhiãût âäü
xút hiãûn ngn lỉía xanh
ång ỉïng gi l nhiãût bäúc
ra
du

vá
ph
l
vá
kã
lå
m
kh
qu
Váû
t liãûu khoa
liãûu dảng bazå liãn k
äü bäúc chạy
itum nhọm cháút dáưu s bay
- Âun bitum cạch cạt trong cäúc m hồûc cäúc bảch kim,
hiãût kãú càõm giỉỵa chẹn bitum.
n