Tìm hiểu Vua hiền Lê Thánh Tông

Cách đây gần bảy mươi năm, năm 1942, trong bài diễn ca Lịch sử nước
ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “ Vua hiền có Lê Thánh Tông ”.
Thánh Tông là miếu hiệu của Lê Tư Thành, con thứ tư, cũng là con út
của vua Lê Thái Tông (1423 - 1442).

Ông còn có tên là Hạo, hiệu Thiên Nam Động chủ, sinh ngày 27 tháng
Bảy năm Nhâm Tuất 1442 tại nhà ông ngoại ở mạn tây nam Quốc Tử
Giám, nay là khu đất chùa Huy Văn, Hà Nội. Sau khi vua Lê Huy Tông
bị hãm hại, rồi Lê Nghi Dân bị lật đổ, Lê Thánh Tông được lên ngôi
vua, khi mới 18 tuổi. Ông trị vì 38 năm với hai niên hiệu là Quang
Thuận (1460 - 1469) và Hồng Đức (1470 - 1497), “là bậc vua anh hùng,
tài lược, dù Vũ Đế nhà Hán, Thái Tông nhà Đường cũng không hơn
được” (Đại Việt sử kí toàn thư).

Là người yêu dân, yeu nước tha thiết, khi ở ngôi, Lê Thánh Tông tỏ ra là
một nhà tổ chức vô cùng tài giỏi, có tinh thần cải cách táo bạo và một ý
chị tự cường dân tộc mạnh mẽ. Hành chính nước Đại Việt ta với 5 đạo
từ Lê Thái Tổ, Lê Thánh Tông chia thành 15 đạo, rồi dổi gọi là thừa
tuyên. Dười thừa tuyên là phủ, huyện, châu, tổng, xã. Hệ thống quan lại
cũng được đặt lại từ trung ương xuống địa phương, nhằm đáp ứng nhu
cầu phát triển của đất nước. Nhờ vậy, sự quản lý lãnh thổ chặt chẽ, biên
cương được bảo vệ vững chắc.Trình độ quản lý đạt đến đỉnh cao, thể
hiện rõ trong việc biên vẽ bản đồ quy mô toàn quốc. Một số thư tịch cổ
cho biết, từ thời Lý đã tiến hành đo đạc và biên vẽ bản đồ, rất tiếc là
không còn lưu lại được đến ngày nay.

Còn bộ bản đồ thời Hồng Đức, dẫu chỉ còn lại các bản sao của các đời
sau, nhưng cũng đủ để chúng ta thấy một trình độ đáng khâm phục. Hai
thế kỷ sau, Alexandre de Rhode đến nước ta và đã vẽ bản đồ nước ta. Dù

đại của tư tưởng Lê Thánh Tông. Bộ Luật Hồng Đức chia làm 6 quyển,
gồm 13 chương với 722 điều. Nhà học giả Phan Huy Chú từng đánh giá
luật pháp thời Lê: “Thật là cái mẫu mực để trị nước ”.

Đến đầu thế kỉ XIX, khi cho soạn bộ Hoàng Việt luật lệ, vua Gia Long
cũng đã tham khảo và đánh giá rất cao bộ Luật Hồng Đức. Đến cuối thế
kỉ XX, Đại học Ohio, nước Mỹ đã cho dịch và xuất bản bằng Anh ngữ
toàn bộ văn bản cùng những khảo cứu kỹ càng bộ Luật Hồng Đức, dày 3
tập. Và, giáo sư Oliver Oldman, Chủ nhiệm khoa Luật Á Đông của Đại
học Harvard đã đánh giá rất cao Luật Hồng Đức, coi đó là hệ thống luật
với nhiều sự tương đương về chức năng so với những quan niệm luật
pháp Tay phương cận hiện đại ”.

Thời kì Lê Thánh Tông trị vì, xã hội phát triển mọi mặt, đất nước đạt tới
đỉnh cao cường thịnh, để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử dân tộc với
những giá trị văn hóa xã hội vô cùng to lớn: Hồng Đức thiên hạ bản đồ,
Hồng Đức hình luật, Thiên Nam dư hạ tập, Hồng Đức quốc âm thi tập
Ông là người cho khở dựng Bia Tiến sĩ ở Quốc Tử Giám, là người đầu
tiên cho đặt Trường thi võ ở phía Tây kinh thành (địa điểm Giảng Võ
ngày nay) Một việc có ý nghĩa lịch sử mà ông đã làm năm 1464, là rửa
oan cho Nguyễn Trãi, cho sưu tầm thơ văn Nguyễn Trãi để lưu lại cho
hậu thế. Chính Lê Thánh Tông như đã tạc bia cho Nguyễn Trãi bằng câu
thơ: Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo. Có thể nói, Thánh Tông đã có
công lao tạo lập cho thời đại ông một nền văn hóa với diện mạo riêng,
khẳng định bước phát triển mới của lịch sử văn hóa dân tộc.

Nền giáo dục khoa cử nước ta thịnh đạt đặc biệt và vai trò của tri thức
được đề cao chưa có thời nào được như thời Lê Thánh Tông. Ngoài Hàn
lầm viện, Quốc sử viện, Nhà Thái học, Quốc Tử giám là các cơ quan văn
hóa giáo dục lớn của Nhà nước, Thánh Tông còn cho xây Kho bí thư để

nước Việt mọt thời vẫn còn như muôn thuở ” Trong một bài thơ Nôm,
Lê Thánh Tông tự trình bày mình:

Trống rời canh còn đọc sách
Chiêng xế bóng chửa thôi chầu

Thật đẹp đẽ, hình ảnh một ông vua đứng đầu quốc gia với bao quốc sự
bề bộn, mà tay luôn cầm quyển sách, và có thể, phải đọc vào những buổi
canh khuya. Học giả Phan Huy Chú (1782 - 1840) đã ghi nhận về Lê
Thánh Tông: “Tay không rời sách, kinh sử, chư tử, dich số, toán chương
đều tinh thông, văn thơ càng giỏi hơn các bề tôi, (là vị vua) văn vũ tài
lược hơn cả các đời”. Lê Thánh Tông thực sự là nhà văn hóa lớn của dân
tộc. Và có lẽ, trên hết cả, bao trùm tất cả, là tấm lòng ông, là ý thức trách
nhiệm của ông trước dân tộc và đất nước. Ước vọng và hoài bão của ông
là: “Thiên Nam vạn cổ thiên hà tại”. Đó là câu thơ trong bài thơ khắc
trên đá núi Bài Thơ, Quảng Ninh. Câu thơ viết hơn năm trăm năm trước
chắc mãi còn rung đông lòng người hậu thế, bởi thơ ấy mang khẩu khí
một bậc đế vương hiền tài và xúc cảm của một tâm hồn lớn!