CUỘC KHỞI NGHĨA
HAI BÀ TRƯNG
Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng (Trưng Trắc và Trưng Nhị) nổ ra
vào mùa xuân năm Canh Tý (40CN) là cuộc khởi nghĩa đầu tiên của
nhân dân Âu Lạc toàn diện và rộng khắp, chống lại thế lực phong kiến
phương Bắc ở đầu công nguyên. Cuộc khởi nghĩa ấy do bà Trưng Trắc
phát động cùng em gái là Trưng Nhị, người có công lao cùng chị và
của rất nhiều các vị nữ tướng, nữ binh trong hàng ngũ đội quân của
Hai Bà.

Đó là cuộc khởi nghĩa do phụ nữ lãnh đạo duy nhất trong lịch sử dân
tộc Việt Nam, lập nên một Nhà nước vương triều độc lập, thống nhất
và tự chủ thời kỳ ấy. Chấm chấm dứt giai đoạn thống trị của phong
kiến phương Bắc lần thứ nhất dài tới 246 năm (207 TCN - 39 CN).

Sử nước ta viết: '' Trưng Vương là dòng dõi Hùng Vương, chị em
đều có tướng dũng lược, căm giận Tô Định chính lệnh hà khắc tàn
ngược tụ họp người các bộ, hăng hái dấy đội quân hùng mạnh, lừng
lẫy uy danh, quận huyện hưởng ứng , cho nên lấy được 65 thành ở
Lĩnh Ngoại, thu lại hết đất cũ Nam Việt, cũng là bậc hào kiệt trong nữ
lưu "


cùng đánh giặc. Các quận Cửu Chân, Nhật Nam được tin quận Giao
Chỉ khởi nghĩa đều nổi lên hưởng ứng.

Cuộc khởi nghĩa ấy chia ra các giai đoạn như sau: I- THỜI KỲ TRƯỚC NGÀY TUYÊN BỐ KHỞI NGHĨA:

Sau khi ông Thi Sách bị giết, bà Trắc quyết chí phục thù trả oán. Bà
tiến hành tổ chức chứa tích lương thực, vận động thu dùng các anh
hùng hào kiệt trung thiên hạ, những người cùng chí hướng, chiêu binh
tuyển tướng ở các địa phương, nên người theo về ngày một đông. Lúc
đó thuộc địa bàn Sơn Tây cũ có:

Liên Chiểu được một người Phù Sa được một người (sau đổi 1à Phần
Sa, rồi Các Sa- xã Trung Kiên huyện Vĩnh Tường)

Huyện Bạch Hạc có:

- Xã Văn Trưng được 1 người (nay là thôn Văn Trưng xã Tứ Trưng
huyện Vĩnh Tường)

- Xã Đại Tự được 1 người (nay thuộc huyện Yên Lạc).

- Xã Cẩm Viên được 1 người (nay là thôn thuộc xã Đại Tự)

- Xã Phủ Yên được l người (nay là thôn thuộc xã Yên Lập huyện Vĩnh
Tường)

Huyện Yên Lạc có:


Huyện Yên Sơn có:

- Xã Bối Khê được 1 người

- Xã Hữu Quang được 1 người

Huyện Thạch Thất có:

- Xã Tuy Lộc được l người

Để đảm nhận công việc trọng đại ấy, bà Nhị được chị gái cất nhắc làm
chức ''Bình khôi'' sau khởi nghĩa phong làm ''Bình khôi công chúa''-
tức là vị công chúa đứng đầu thu phục thiên hạ). Rồi gửi tờ hịch chiêu
dụ mọi người trong toàn quận Giao Chỉ, bởi vậy các nướng, nữ quân
chiếm đa phần trong tổng số lực lượng chuẩn bị khởi nghĩa.

Nhiều thư tịch đời sau chép về khí thế ra quân của những ngày ấy mà
sự tích hầu hết đã trở thành huyền thoại: ''Đương thời nam nhi thao
lược vị hữu kỳ nhân; Nữ tướng soái binh thần linh phát động''. Nghĩa
là: Lúc ấy nam nhi tài giỏi chưa có mấy người; Nữ tướng soái binh
như có thần thiêng thúc giục. Bởi vậy, chỉ 15 ngày sau tướng sĩ mọi
miền đã tìm đến tụ nghĩa. Đồng thời bà Trắc đã đến nhiều địa phương
vận động khởi nghĩa. Nơi ấy ngày nay đều có di tích thờ cúng ghi
nhận. Bà cũng đã vận động lên miền thượng lưu sông Đáy, giáp gianh
giữa 2 huyện Tam Dương - Lập Thạch ngày nay tập hợp lực lượng. Nơi
bà hội quân với các bà Quý Lan (An Bình phu nhân) và Ngọc Kinh
công chúa là di tích ''Bãi Hội'' ở làng Đông Định, xã Thái Hoà, Lập
Thạch. Nơi ấy nay có đền thờ Bà tạo thành một vùng căn cứ rộng lớn
ở các xã Liễn Sơn, Thái Hoà, Liên Hoà, Hợp Lý huyện Lập Thạch và