Các Triều Đại
Nhà Lý

Nhà Lý (1010-1225) 215 năm, quốc hiệu Đại Cồ Việt, kinh đô Hoa Lư.
Năm 1010 dời đô về Thăng Long. Từ 1054 đổi quốc hiệu là Đại Việt
1. Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn 1010 – 1028)
Lý Công Uẩn người làng Cổ Pháp (Từ Sơn, Bắc Ninh), mẹ họ Phạm,
sinh ngày 12 tháng 2 năm Giáp Tuất (974), mẹ chết khi mới sinh,
thiền sư Lý Khánh Văn nhận làm con nuôi, Lý Công Uẩn thông minh
và có chí khí khác người ngay từ nhỏ. Nhờ sự nuôi dạy của nhà sư Lý
Khánh Văn và Lý Vạn Hạnh, Lý Công Uẩn trở thành người xuất chúng,
văn võ kiêm toàn, làm đến chức Điện tiền chỉ huy sứ, khi Lê Ngọa
Triều mất, triều thần tôn Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế, niên hiệu
Thuận Thiên, vẫn lấy Quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô tại Hoa Lư.
Tháng 7 năm 1010, vua Lý Thái Tổ cho dời đô về thành Đại La, một
buổi sáng đẹp trời, thuyền vừa cập bến, Nhà Vua thấy Rồng vàng bay
lên, do đó đặt tên là Kinh đô Thăng Long (tức là Hà Nội ngày nay).
Vua Thái Tổ chỉnh đốn lại việc cai trị, chia đất nước làm 24 lộ, trị vì 18
năm, thọ 55 tuổi.
2. Lý Thái Tông (Lý Phật Mã 1028 – 1054)
Vua Lý Thái Tổ sinh các hoàng tử: Thái tử Phật Mã, Dực Thánh Vương,
Khai Quốc Vương Bồ, Đông Chính Vương Lực, Võ Đức Vương Hoàng.
Khi Vua Thái Tổ vừa mất, chưa kịp làm lễ tang, các hoàng tử Võ Đức
Vương, Dực Thánh Vương, Đông Chính Vương đem quân vây Hoàng
thành để tranh ngôi vua với Thái tử, nhờ có Lê Phụng Hiểu trung dũng

kết lương thực, vũ khí của chúng ở Châu Khâm, Châu Liêm, Châu Ung
(Quảng Đông, Quảng Tây) rồi chủ động rút quân về nước lập phòng
tuyến ở bờ nam sông Cầu để chặn giặc. Đầu năm 1077, Quách Quỳ
và Triệu Tiết dẫn 10 vạn quân và 1 vạn ngựa chiến sang xâm lược
nước ta, bị chặn lại bên bờ bắc sông Cầu hơn 2 tháng, quân dân ta
đánh du kích tiêu hao sinh lực địch rất nhiều, làm cho giặc hoang
mang, dao động “tiến thoái lưỡng nan”. Chính trên phòng tuyến sông
Cầu này, đêm khuya thanh vắng, Lý Thường Kiệt cho người nấp trong
đền Trương tướng quân, thổi sáo và ngâm bài thơ nổi tiếng: Nam
quốc sơn hà Nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại thiên thư, Như hà
nghịch lỗ lai xâm phạm? Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư !
Đây chính là “Bản tuyên ngôn độc lập” lần thứ nhất của Tổ quốc ta.
Quân ta tổ chức phản công mãnh liệt vào quân Tống. Quân Tống
khiếp sợ phải rút chạy về nước. Nền độc lập của Tổ quốc ta lại được
vững bền. Năm Đinh Mùi (1127), Lý Nhân Tông mất, trị vì được 56
năm, thọ 62 tuổi.
5. Lý Thần Tông (Lý Dương Hoán 1128 - 1138)
Vua Lý Nhân Tông không có con trai, lập con của em trai là Sùng Hiền
Hầu Dương Hoán lên làm Thái tử, kế vị Hoàng đế là vua Lý Thần
Tông. Vua Lý Thần Tông khuyến khích phát triển nông nghiệp, thực
hiện chính sách "ngụ binh ư nông", cho binh lính đổi phiên, cứ lần lượt
6 tháng một được về làm ruộng, do vậy nhân dân no đủ, an cư lạc
nghiệp. Lý Thần Tông mất năm Mậu Ngọ (1138), trị vì được 10 năm,
thọ 23 tuổi.
6. Lý Anh Tông (Lý Thiên Tộ 1138 - 1175)
Lý Thiên Tộ là con đích trưởng của Lý Thần Tông, con bà Lê Hoàng
hậu, sinh tháng 4 năm Bính Thìn (1136), lên ngôi Hoàng đế năm
1138, lúc đó mới 3 tuổi. Lê Hoàng hậu cầm quyền nhiếp chính lại tư
thông với Đỗ Anh Vũ làm cho triều đình đổ nát, sau nhờ có các trung
thần như Tô Hiến Thành, Hoàng Nghĩa Hiền, Lý Công Tín nên giữ vững

chúa Chiêu Thánh) mới 7 tuổi được làm Thái tử. Đến tháng 10 năm
Giáp Thân (1224), Lý Huệ Tông truyền ngôi cho công chúa Chiêu
Thánh rồi đi tu ở chùa Chân Giáo. Lý Huệ Tông trị vì được 13 năm,
sau bị Trần Thủ Độ ép tự tử, thọ 33 tuổi.
9. Lý Chiêu Hoàng (Phật Kim 1224 - 1225)
Dưới sự đạo diễn của Trần Thủ Độ, Lý Huệ Tông bị ép đi tu, nhường
ngôi vua cho con gái là công chúa Chiêu Thánh (lúc đó mới 7 tuổi)
niên hiệu là Lý Chiêu Hoàng. Binh quyền về tay Trần Thủ Độ. Cũng
dưới sự đạo diễn của Trần Thủ Độ, Trần Cảnh (8 tuổi) là con ông Trần
Thừa được đưa vào hầu cận Lý Chiêu Hoàng. Trần Cảnh được Chiêu
Hoàng yêu mến, thường hay té nước, ném khăn trêu đùa. Trần Thủ
Độ tung tin là Lý Chiêu Hoàng đã lấy chồng là Trần Cảnh. Ngày 21
tháng 10 năm Ất Dậu (1225), Lý Chiêu Hoàng mở hội lớn ở điện Thiên
An, trước bá quan văn võ, Chiêu Hoàng cởi hoàng bào mời Trần Cảnh
lên ngôi Hoàng đế đổi niên hiệu là Kiến Trung năm thứ nhất, dựng lên
triều đại nhà Trần từ đấy.