G. W. G. Hegel - HIỆN TƯỢNG HỌC
TINH THẦN
[Phần 2]: TRI GIÁC

(206)Cũng giống như trong kinh nghiệm của sự xác tín cảm tính trước
đây, đối tượng trước hết được thiết định như là cái bản chất, còn ý
thức như là cái không-bản chất. Tiến trình tự kiểm tra lại bắt đầu. (207)Hegeldùng lại chữ “trò phụ diễn” (Beiherspielen): trong sự xác tín
cảm tính, cái cá biệt chỉ là một “ví dụ”, một “trường hợp điển hình”,
tách rời với cái bản chất phổ biến của nó. Trong tri giác, sự phong phú
của cái biết có sự đối ứng ở cả hai phía: người tri giác và cái được tri
giác. (208)Vd: quả chanh có hình tròn, vị chua : “tròn”, “chua” là các
thuộc tính phổ biến có chung với nhiều sự vật khác. (209)Thuộc tính, tức “cái này cảm tính đã được vượt bỏ”, là đối tượng
đích thực của tri giác. Trong sự phát triển biện chứng của nó, như sẽ
thấy, đối tượng này sẽ hình thành hai đối cực: tính phổ biến của vật
tính và tính cá biệt tuyệt đối của sự vật. (210)Theo J.H, chữ “diễn tả” hay “diễn đạt” (ausdrücken) là thuật ngữ
của Spinoza. Toàn bộ vận động của tri giác là ở chỗ đi từ Bản thể (nhất
thể khẳng định) sang đơn tử (Monade) (nhất thể phủ định); từ vật tính
sang Lực, từ thuyết cơ giới sang động học.


nhiệt, điện, từ v.v (216)Sự vật được hình thành nên cho ta như là sự mâu thuẫn giữa tính
nhất thể phủ định và tính phổ biến. Sau đây, ý thức hiện tượng học ở
cấp độ tri giác sẽ trải nghiệm về sự vật với mâu thuẫn cơ bản này. Chỉ
khi ý thức tri giác tự nâng mình lên đến sự thống nhất giữa hai mặt đối
lập này, nó mới trở thành “giác tính” (Chương III). Bấy giờ, như ta sẽ
thấy, sự vật là Lực như Phạm trù hợp nhất. (217)Đây là thái độ đầu tiên của tri giác: thái độ “giáo điều ngây thơ”,
khi khẳng định rằng đối tượng phải là cái gì ngang bằng với chính nó.
Nhưng, cũng chính kinh nghiệm đầu tiên cho ý thức biết rằng ý thức có
thể “tự lừa dối mình” (như nhan đề của Chương này). Kinh nghiệm đầu
tiên này sẽ dẫn ý thức từ lập trường giáo điều đến lập trường phê phán
(như của John Locke). (218)Nghịch lý (Antinomie) của cái bản chất khách quan nói chung: tính
liên tục và tính bất-liên tục. (219)Tức là sự phản tư đi từ cái đúng thật (đối tượng) vào lại trong
chính mình (Chủ thể). (Giống như bước kiểm tra thứ hai của sự xác tín
cảm tính trước đây: ý thức “bị xua đuổi ra khỏi đối tượng” và “quay trở
lại tìm sự thật ở trong chính mình”: §100). Nhưng, như sẽ thấy ở các
giòng sau, chỗ khác với trước đây là tri giác không đi tìm cái đúng thật ở
trong chính mình mà lại thấy chính mình phạm sai lầm.


là tự-mình, là tính quy định (Bestimmheit) của con người, phân biệt
với những tạo vật khác. Còn khi cái “tự mình” này được hiểu như cái gì
phải diễn ra hay phải “ở nơi nó” (an ihm), tức được thể hiện ra bằng lời
nói và hành động có suy nghĩ, thì bấy giờ suy tưởng là sự quy định
(Bestimmung) của con người. “Sự quy định” có thể “được thực hiện”
hoặc không. Nếu được thực hiện (tức có hành vi hoàn toàn hợp lý tính)
thì “sự quy định” ấy chính là “tính quy định”.

Một ví dụ khác: đứa bé tự-mình là có lý tính, nhưng chỉ mới là tiềm
năng, chưa “hiện thực” (wirklich), chưa “cho cái khác” hay chưa “nơi
nó” (an ihm). Trong trường hợp đó, cái “tự-mình” không khác gì cái
“cho-ta” (für uns), tức cái gì mới là tiềm năng và chưa được bản thân
nó biết đến, trái lại, chỉ mới được ta (triết gia hay người quan sát ở bên
ngoài) biết mà thôi. (Xem: Hegel: Khoa học Lô-gíc, I, tr. 112). (Xem
thêm: Chú giải dẫn nhập : 4.2). (224)Trong tiến trình trước, ý thức là “môi trường” của những thuộc
tính khác nhau, thì bây giờ nó là hành vi hợp nhất những thuộc tính này
lại. (225)Vậy chỉ còn những “chất liệu tự do” tương tác với nhau tại “một
chỗ”. Chúng không được hợp nhất với nhau trong đối tượng; việc hợp
nhất thành một sự vật cá biệt chỉ là công việc của chủ thể. (226)Tính nhị nguyên giữa sự lãnh hội và sự phản tư bây giờ được tri
giác ở trong sự vật.