NGOẠI GIAO TRIỀU TỰ ĐỨC (1847 - 1883) - 5.
Pháp đánh Hà Nội lần thứ hai (1882), chỉ huy quân
Pháp Henri Rivière bỏ mạng

Sau khi đã có các tổ chức hành chính, giao thông liên
lạc, các cơ sở thương chính, thương nghiệp, nắm
được tình hình tài nguyên, tài sản miền Bắc và có sẵn
một số căn cứ đóng quân, thực dân Pháp ở miền Nam
khởi sự đánh ra miền Bắc.

Tháng hai năm Nhâm Ngọ, tức tháng 3 năm 1882,
thống đốc Pháp ở Nam Kỳ cho tên thiếu tá hải quân
Henri Rivière đem 600 quân đi hai chiếc tàu ra Bắc.
Tới Hải Phòng, quân Pháp đánh chiếm khu mỏ Hòn
Gai và vùng Hải Dương. Chúng lấy cớ quân Cờ đen
cản trở việc buôn bán của lái buôn Pháp ở Hà Nội,
nên chúng tiến lên Hà Nội trừng trị quân Cờ đen.

Ngày 3 tháng 4 năm 1882, Henri Rivière tới Hà Nội,
đóng quân tại Đồn Thủy là nơi có lãnh sự quán và
doanh trại của quân Pháp.

5 giờ ngày 8 tháng 3 năm Nhâm Ngọ, tức ngày 25
tháng 4 năm 1882, Rivière gửi tối hậu thư cho Tổng
đốc thành Hà Nội là Hoàng Diệu, đòi ông phải triệt
phá các công sự phòng thủ và đến 8 giờ sáng phải hạ
vũ khí đầu hàng.

Hoàng Diệu bác bỏ yêu sách của giặc, kiên quyết
chiến đấu.


1- Nước Nam phải đặt dưới quyền bảo hộ của nước
Pháp.

2- Nước Nam phải nhường thành phố Hà Nội làm
nhượng địa của Pháp.

3- Để người Pháp tổ chức và cai quản các cơ quan
thương chính ở Bắc Kỳ.

Triều đình Huế do dự, không muốn chấp nhận yêu
sách của Pháp. Chấp nhận những yêu sách đó là đầu
hàng, mà là đầu hàng vô điều kiện.

Thấy triều đình Huế trù trừ, không trả lời, Pháp tiếp
tục hành quân xâm lược. Có thêm quân tiếp viện từ
Sài Gòn đưa ra, ngày 28 tháng hai năm Quý Mùi
(1883) Hen ri Rivière tiến đánh thành Nam Định.

Thấy quân Pháp ở Hà Nội nống ra cướp phá các nơi,
quan quân nhà Nguyễn ở ngoài Bắc tổ chức phản
công, từ hai phía tiến về Hà Nội. Từ phía đông bắc,
Tổng đốc Bắc Ninh Trương Quang Đản đưa quân
xuống Gia Lâm. Từ phía tây bắc, Khâm sai tiết chế
Hoàng Kế Viêm đưa quân về gần Hà Nội và cho Lưu
Vĩnh Phúc đi tiên phong, đóng quân ở phủ Hoài Đức.
Viên đại úy, phó chỉ huy quân Pháp là Berthe de
Villers đem quân từ Hà Nội sang Gia Lâm, Trương
Quang Đản lui quân về Bắc Ninh.

Sáng ngày 13 tháng tư năm Quý Mùi (tức 19 tháng 5

Ngày 20 tháng 8 năm 1883, một hạm đội Pháp do
Courbet, thiếu tướng hải quân chỉ huy, đánh vào cửa
Thuận An. Sau ba ngày cầm cự, quan quân
nhàNguyễn thua trận. Các tướng lĩnh, người thì tử
thương, người thì nhảy xuống sông tự tử.

Triều đình Huế nhận thấy thế không thể chống đối
được bằng quân sự, phải cho người cầm cờ trắng đề
nghị hòa với quân Pháp. Người đại diện Pháp trong
đạo quân xâm lược này là Harmand tới Huế để đặt
các điều kiện nghị hòa của Pháp với triều đình nhà
Nguyễn.
__________________