- 43 -
Thời gian trung bình của một chu kỳ sinh dục của các loài gia súc:
- Ngựa: 21 ngày
- Bò: 21 ngày
- Trâu: 25 ngày
- Cừu: 17 ngày
- Dê: 17 ngày
- Lợn: 21 ngày
Chu kỳ tính còn phụ thuộc vào tuổi, ñiều kiện chăm sóc nuôi dưỡng
Sự giao phối ở ña số ñộng vật hoang dã có muà nhất ñịnh. Giao phối có mùa làm cho
ñời sau ñược sinh ra ở mùa có lợi nhất. Một năm chỉ xuất hiện 1 ñến 2 lần ñộng dục, thời gian
dài.
Ở gia súc trong một chu kỳ tính hiện tượng ñộng ñực ñược biểu hiện rõ rệt nên người
ta chia ra làm 4 thời kỳ:
- Thời kỳ trước ñộng dục
- Thời kỳ ñộng dục
- Thời kỳ sau ñộng dục
- Thời kỳ yên tĩnh.
3.5.1. Thời kỳ trước ñộng dục
Gia súc cái bắt ñầu có những hoạt ñộng về sinh lý liên quan ñến sự phát triển và thành
thục của các bao noãn. Lúc này các tế bào vách ống dẫn trứng tăng cường phát triển, số lượng
nhung mao tăng lên, nhu ñộng của sừng tử cung tăng cường, sự phân bố mạch quản trong
màng nhầy tử cung tăng lên, biểu mô âm ñạo tăng sinh và dày lên. Các tuyến ở ñường sinh
dục tăng cường hoạt ñộng. Tất cả những biến ñổi này ñều tạo ñiều kiện thuận lợi cho tinh
trùng vào ñường sinh dục cái ñể thụ tinh với tế bào trứng.
3.5.2. Thời kỳ ñộng dục
Thời kỳ này xuất hiện tính dục của gia súc cái. Lúc này trứng rụng, toàn bộ cơ thể và
cơ quan sinh dục của con cái biểu hiện một loạt biến ñổi về hình thái và sinh lý như: âm hộ
tăng sinh, dịch nhờn từ âm ñạo chảy ra. Vào cuối thời kỳ này gia súc súc biểu hiện hưng phấn
cao ñộ, kém ăn, hay kêu và nhảy lên lưng con khác, ñứng tư thế giao phối. Thời gian biểu
hiện ñộng ñực trung bình ở các loại gia súc như sau:

w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e


C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o

r
a
c
k
.
c
o
m
- 44 -
3.5.3. Thời kỳ sau ñộng dục
Gia súc cái trở nên yên tĩnh, không muốn gần con ñực. Biến ñổi chủ yếu trong cơ quan
sinh dục là: Trong buồng trứng có xuất hiện thể vàng, thể vàng tiết ra progesteron làm thay
ñổi tính hưng phấn của trung tâm sinh dục và hệ thần kinh trung ương, ñộng ñực kết thúc.
Sự tăng sinh ở màng nhầy tử cung và sự tiết dịch nhờn ñều ngừng, tế bào màng nhày
bong ra và khôi phục lại trạng thái sinh lý bình thường.
3.5.4. Thời kỳ yên tĩnh
Gia súc biểu hiện trạng thái yên tĩnh tương ñối về tính. ðặc ñiểm của thời kỳ này là cơ
quan sinh dục không biểu hiện hoạt ñộng rõ rệt. Bao noãn trong buồng trứng dần dần phát
dục, thể vàng dần dần bị teo ñi. Buồng trứng, tử cung, âm ñạo ñều từ một trạng thái sinh lý
này chuyển sang một trạng thái sinh lý khác, nghĩa là từ một chu kỳ tính này sang một chu kỳ
tính sau.
Quy luật của chu kỳ tính thường chịu sự ñiều tiết của hệ thần kinh trung ương. Các
kích thích bên trong và bên ngoài cơ thể như khí hậu, ánh sáng, nhiệt ñộ, ñiều kiện chăm sóc
nuôi dưỡng, trạng thái của cơ quan sinh dục ñều ảnh hưởng ñến chu kỳ tính qua phương
thức phản xạ thần kinh - thể dịch. Các kích thích sau khi tác ñộng vào thụ quan thông qua hệ
thần kinh trung ương ảnh hưởng ñến hoạt ñộng nội tiết của thuỳ trước tuyến yên, từ ñó làm
thay ñổi quy luật của chu kỳ tính. Trong ñiều kiện thức ăn thiếu protein giá trị hoàn toàn,
vitamin, khoáng thì chu kỳ tính của bó kéo dài, bao noãn phát triển chậm, thậm chí có bao
noãn teo ñi. Ngựa làm việc quá nhiều có ảnh hưởng không tốt ñến chu kỳ tính.
IV. Cơ quan sinh sản của gia cầm

g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D

.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c

w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
- 45 -
hoàn bằng các rãnh, các rãnh này sau ñó ñi vào một ống rất phát triển của dịch hoàn phụ. ống
này tiếp tục chạy tới ống dẫn tinh.
Ống dẫn tinh có nhiều khúc cong trên ñường ñi, ở phía dưới chúng ñi song song với
ống dẫn nước giải. Cả hai ống dẫn tinh chảy vào phần giữa của huyệt ở hai bên phải và trái
ống dẫn nước tiểu. Trước khi chạy tới huyệt, các ống dẫn tinh mở rộng ra tạo thành một cái
túi tinh, túi tinh này dùng ñể dự trữ tinh dịch.
Gai sinh dục phát triển ở vịt ñực và ngỗng ñực thành một cơ quan hình xoắn ốc nằm ở
sâu bên ñưới của phần sau huyệt. Khi cương lên nó chứa ñầy bạch huyết. Gà trống và gà tây
trống không có gai dao cấu này. Trên thành dưới của phần sau huyệt chúng chỉ có hai mấu lồi
không lớn thay cho cơ quan dao cấu. ðây là một cơ quan thoái hóa, nhờ ñó mà ta có thể phân
biệt ñược ñực, cái ở gà con một ngày tuổi. Ở gà và gà tây, hành ñộng giao phối ñược thực

13-23 cm và ñến 47-50 cm. Phần tạo lòng trắng của ống dẫn trứng to ra theo chiều ngang từ
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t

.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i

a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
- 46 -

2-3 tinh trùng vào ñược màng noãn hoàng là vì khi có một tinh trùng vào thì màng này sẽ có
sự biến ñổi sinh hiện tượng quánh hoá.
5.3. Giai ñoạn thứ ba
ðồng hoá giữa tinh trùng và trứng.
Khi tinh trùng vào trong màng noãn hoàng thì ñầu của nó ñồng hoá nhân của tế bào
trứng, còn nguyên sinh chất thì ñồng hoá thân và ñuôi tinh trùng ñể tạo thành hợp tử, quá trình
này ñược tiến hành ở 1/3 phía trên ống dẫn trứng. Sau ñó nhờ vận ñộng của tiêm mao ống dẫn
trứng mà hợp tử di chuyển về tử cung hay sừng tử cung ñể làm tổ. Hợp tử lúc ñầu thẩm thấu
ñể sống, sau phát triển các màng thai rồi hình thành nên tuần hoàn nhau thai. Máu mẹ qua
nhau thai vào bào thai nuôi con, cơ thể con qua nhau thai vào máu mẹ ñể thải cặn bã.
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X

m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t

chặt chẽ với màng nhầy tử cung hình thành nhau. Nhau là cơ quan phức tạp, ñược tạo nên do
sự biến ñổi của màng nhày tử cung và màng ñệm.
Sự phát triển phôi thai của gia súc trải qua hai giai ñoạn chủ yếu:
+ Phôi - giai ñoạn này bắt ñầu từ lúc thụ tinh và kết thúc vào 1/3 ñầu của thời kì chửa,
tất cả các cơ quan ñược hình thành ở giai ñoạn này.
+ Thời kì thai - kéo dài từ cuối thời kì phôi ñến khi ñẻ, trong thời gian này tất cả các
cơ quan tiếp tuc sinh trưởng và phát triển, thai hình thành cá thể giống bố mẹ.
Phôi thai của tất cả gia súc ñều sinh trưởng phát dục liên tục trong suốt thời kì phôi
thai. Chiều dài của thai một tháng tuổi: ngựa 0,5 cm, bò 0,9-1 cm, lợn 1,6-1,8 cm. Ở ngựa
khối lượng thai trước khi ñẻ là 26-60 kg, dài 100-150 cm, ở bò trọng lượng thai 20-60 kg, dài
80-100 cm, ở lợn thai nặng gần 1 kg, dài 20-25 cm.
Dinh dưỡng thai: ở ngựa và lợn trong suốt thời gian chửa ñược nuôi bằng dinh dưỡng
phôi. Biểu mô màng ñệm của ngựa và lợn không giáp sát với biểu mô màng nhày tử cung,
giữa chúng có một khe hở chứa ñày dinh dưỡng phôi do màng ñệm hút vào và biến ñổi thành.
Ở loài ñộng vật có nhau phức tạp hơn thì chất nuôi phôi từ lúc ñầu ñến lúc tạo thành
nhau là dinh dưỡng phôi. Về sau nhau phát triển, màng ñệm liên kết chặt chẽ với mô của tử
cung nên thai nhận các chất dinh dưỡng từ máu của cơ thể mẹ.
Phôi nhận các chất dinh dưỡng và oxi, thải C0
2
và các sản phẩm trao ñổi không cần
thiếu qua nhung mao của màng ñệm. Quá trình này tiến hành rất phức tạp. Sự vận chuyển các
chất khác nhau từ máu mẹ vào máu thai là có sự chọn lọc chặt chẽ. Hàm lượng các chất trong
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h

P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a

o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w