- 33 -
Progesteron ức chế sự co bóp của cơ tử cung (an thai) và kích thích các tuyến vú phát
triển.
2.3.3.2. Chức năng nội tiết của dịch hoàn
Dịch hoàn là nơi tiết ra hocmon androgen. Nó bao gồm testosteron, androsteron,
dehydroandrosteron.
Androgen làm tăng cường sự phát triển các ñặc tính sinh dục thứ cấp và các cơ quan
sinh dục phụ của con ñực, ñồng thời thúc ñẩy sự tích luỹ và tổng hợp protein, tổng hợp các
chất khoáng trong các mô bào.
Riêng gia cầm, dịch hoàn nằm trong xoang bụng, nhờ sự thích ứng sinh vật và nhờ túi
hơi ñiều hoà nhiệt ñộ nên nó vẫn hoạt ñộng bình thường.
III. Sinh lý sinh dục
Sinh dục là một quá trình sinh lý quan trọng và cơ bản nhất của gia súc trong việc duy
trì nòi giống.
3.1. Thành thục về tính
Gia súc ñực sinh trưởng phát dục ñến khi có khả năng sản sinh tinh trùng, con cái có
khả năng sản sinh ra trứng; trứng và tinh trùng có thể kết hợp ñược với nhau tạo thành hợp tử
rồi phát triển thành bào thai gọi là thành thục về tính.
Tuổi thành thục về tính sớm hay muộn phụ thuộc vào các yếu tố như giống, thức ăn,
ñiều kiện dinh dưỡng, biện pháp chăm sóc, quản lý và yếu tố khí hậu.
Bảng 1.1. Thời gian thành thục về tính của một số loài gia súc (tháng tuổi)
(Sinh lý học gia súc, ðHNN I, 1996)
Loài gia súc Con ñực (tháng) Con cái (tháng)
Lợn 5 - 8 6 - 8
Trâu 18 - 32 18 - 24
Bò 12 - 18 8 - 12
Ngựa 12 - 20 12 - 18
Dê 6 - 8 7 - 8
3.2. Thành thục về thể vóc
Là thời kỳ mà gia súc ñã sinh trưởng phát triển ñến lúc hoàn hảo, ở thời kỳ ñó thì khối
lượng và kích thước các chiều, tầm vóc của cơ thể ñã ổn ñịnh.

w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c

t
r
a
c
k
.
c
o
m
- 34 -
Theo Lê Xuân Cương (1986), giai ñoạn từ 1-1,5 tháng tuổi, tinh hoàn lợn ñực ngoại
Yorkshire và Landrace chưa hoạt ñộng sản xuất tinh. Ở lợn ñực 15 ngày tuổi số lượng ống
sinh tinh nhiều, kích thước ống rộng, vách ống có tế bào thượng bì nhiều lớp hình trụ. Tinh
nguyên bào ở trạng thái phân chia, nhiễm sắc thể hình mạng lưới. Các tế bào phân chia kiểu
Metoz chiếm 28 - 33% ở lợn ðB x Ỉ và 45 - 46% ở lợn L x Ỉ.
Ở lợn ñực 30 ngày tuổi trong các tế bào sinh dục ñã thấy xuất hiện tiền tinh trùng,
chiếm tỷ lệ 2-3%.
Ở giai ñoạn 45 ngày tuổi, ống sinh tinh rộng. ðặc biệt tiền tinh trùng rất nhiều chiếm
27-35%. Tinh trùng ở giai ñoạn này ñã chiếm từ 3-5 % tống số tế bào dòng tinh.
Ở giai ñoạn 60 ngày tuổi, tiền tinh trùng xuất hiện 48-51%. Tinh trùng chứa ñầy trong
ống sinh tinh chiếm 15-20% ở lợn lai ðB x Ỉ và 20 - 25% ở lợn lai Ld x Ỉ. Có thể coi giai
ñoạn này là giai ñoạn hình thành và phát triển tinh trùng của lợn ñực.
Ở các giống lợn nội thuần chủng như Ỉ, Móng Cái thì sự xuất hiện tinh trùng của lợn
ñực càng sớm hơn, 40 ngày tuổi ñã có tinh trùng thành thục, hoạt lực 0,6-0,7. ðến 50-55 ngày
tuổi ñã có thể giao phối thụ thai ñó là nguyên nhân tệ nạn của lợn con nhảy lợn mẹ trong
nhiều vùng chăn nuôi lạc hậu.
3.3. Sinh lý sinh dục ñực
Cơ quan sinh dục ñực gồm có dịch hoàn, dương vật, ống dẫn tinh và một số tuyến sinh
dục phụ như tuyến tiền liệt, cầu niệu ñạo…
3.3.1. Sinh tinh trùng

F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k

u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r


V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
- 35 -
Cùng với sự thành thục của tinh trùng thì hocmon androgen cũng ñược tiết ra trong
dịch hoàn.
3.3.2. Cấu tạo của tinh trùng:
Cấu tạo của tinh trùng gồm 3 phần chính: ñầu, cổ, thân và ñuôi.

ra mạnh, năng lượng dự trữ cho tinh trùng hoạt ñộng bị tiêu hao nhanh. Ngược lại nhiệt ñộ
thấp thì hoạt ñộng giảm, tiêu hao năng lượng giảm thì thời gian sống lại kéo dài. Nếu nhiệt ñộ
tăng quá cao, trên giới hạn sinh lý thì tinh trùng bị chết. Nhưng nhiệt ñộ hạ xuống dưới giới
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u

w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e


C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o

Trong quá trình hoạt ñộng, tinh trùng cần có năng lượng lấy qua 3 phương thức phân
giải yếm khí ñường fructoz, oxi hoá ñường bằng hô hấp hiếu khí, và phân giải ATP. Hô hấp
yếm khí xảy ra chủ yếu khi tinh trùng sống ở ống sinh tinh và tinh hoàn phụ. Hô hấp hiếu khí
xảy ra khi tinh trùng ñược phóng vào ñường sinh dục con cái hoặc lấy ra ngoài ñể pha chế
tinh dịch.
- Hô hấp hiếu khí: oxi hoá ñường
Trong ñiều kiện có oxi, tinh trùng sẽ tiến hành hô hấp hiếu khí với nguyên liệu chính
là glucoz, ngoài ra còn có fructoz.
C
6
H
12
O
6
+ 6O
2
6CO
2
+ 6H
2
O + 674 Kcal
Người ta thấy rằng môi trường ñường sinh dục cái, ñặc biệt trong giai ñoạn ñộng dục
và rụng trứng có ñủ ñiều kiện thuận lợi ñể tinh trùng hô hấp hiếu khí. ðó là môi trường giàu
oxi do kết quả của tăng sinh và mở rộng lòng ñường sinh dục, ñồng thời giàu glucoz do giãn
mạch máu tử cung âm ñạo, máu ñến nhiều cung cấp nhiều glucoz.
- Hô hấp yếm khí bằng phân giải yếm khí ñường fructoz.
Trong ñiều kiện thiếu oxi tinh trùng tiến hành hô hấp yếm khí với nguyên liệu là
fructoz với sự tham gia của các enzym Hexokinaza và photphataza ñể giải phóng năng lượng
dưới dạng ATP và axit lactic
fructoz axit lactic + CO

.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i

a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!

c
k
.
c
o
m
- 37 -
- Phân giải ATP: cổ và ñuôi tinh trùng chứa enzym ATPaza có tác dụng phân giải
ATP thành ADP và giải phóng năng lượng (từ 7 - 12 Kcal). Năng lượng sinh ra trong quá
trình hô hấp yếm khí và hiếu khí một phần ñược dùng ñể tái tạo ATP.
3.3.4. Dịch hoàn phụ
Tinh trùng sau khi ñược hình thành ở dịch hoàn thì ñược ñưa về dịch hoàn phụ ñể tiếp
tục phát triển ñến khi gia súc cần sử dụng thì tinh trùng từ dịch hoàn phụ ñưa ra ngoài. Ở dịch
hoàn phụ có những ñiều kiện thích hợp hơn: nhiệt ñộ thấp hơn ở dịch hoàn, môi trường axit
yếu, các chất ñiện giải phân li tồn tại dưới dạng ion cũng ít hơn trong dịch hoàn. Khi tinh
trùng chuyển xuống phần dưới của dịch hoàn phụ thì lớp tế bào vách ở ñó tiết ra chất
lipoprotein ñể bao bọc mặt ngoài của tinh trùng và lớp màng ñó có thể bảo vệ tinh trùng khi
tinh trùng ñã ra ngoài cơ thể hoặc rơi vào những ñiều kiện sống bất lợi. Mặt khác màng
lipoprotein mang ñiện tích âm nên tinh trùng không thể liên kết với nhau thành từng mảng.
Nếu tinh trùng ở quá lâu trong dịch hoàn phụ nó sẽ dần dần thay ñổi về sinh lý và hình
thái, mất sức sống và khả năng thụ tinh, cuối cùng thoái hoá rồi chết. Cho nên gia súc ñực ñã
lâu không ñược giao phối thì khi giao phối lần thứ nhất trong tinh dịch thường thấy tinh trùng
kỳ hình và suy nhược.
* Tinh hoàn phụ
Tinh hoàn phụ là ống dài uốn lượn gấp khúc: ở ngựa có chiều dài 70m, bò và dê 60m,
lợn ñực 100m. Tinh trùng không ngừng ñược sinh ra ở ống sinh tinh sau ñó ñi vào tinh hoàn
phụ lưu lại ở ñấy một thời gian. Thời gian tinh trùng lưu lại tinh hoàn phụ ở bò là 7-9 ngày.
Trong tinh hoàn phụ có ñủ ñiều kiện cần thiết ñể tinh trùng sống, phát triển và thành thục.
- pH axit yếu ñể kìm hãm bớt sự vận ñộng của tinh trùng.
- Yếm khí, thiếu oxi.

C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o

r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w

e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m