KỂ CHUYỂN BÉ NGHE – SỬ TÍCH
ÔNG TÁO
Ngày 23 tháng chạp hằng năm Âm lịch, người ta quen lệ tiễn ông Táo về
trời. Người miền Bắc gọi là Chạp ông Công, người miền Nam gọi cách cụ
thể hơn là ngày đưa ông Táo về Trời.

Việc tin thờ Táo quân chắc hẳn rất xa xưa, nhưng không vượt trước
thời kỳ con người còn sống theo lối du mục, sớm nhất cũng chỉ từ giai
đoạn biết định cư trồng lúa, làm rẫy nghĩa là biết nấu nướng, làm chín
thức ăn. Các loại phương tiện để kê nấu (sau này là cà ràng, hỏa lò)
được xem là một sự hóa thân của thần bếp.

Tích ông Táo

Học phái Lão Tử cho rằng có một vị thiên thần coi việc thiện ác của từng
gia đình và mỗi năm một lần về tâu sự với Ngọc Hoàng. Người Việt Nam
quan niệm về ông táo khác với người Trung Hoa, tích kể rằng:

Ngày xưa có hai vợ chồng nhà nọ rất nghèo khổ. Chồng tên là Trọng
Cao, vợ là Thị Nhi. Họ lấy nhau đã lâu mà không có con, cho nên thường
buồn phiền cãi lẫy với nhau.

Một hôm Trọng Cao quá tức giận mà đánh vợ. Tức mình, Thị Nhi bỏ nhà
ra đi, rồi gặp một chàng trai là Phạm Lang, anh này đã dùng lời ngon
ngọt và khéo léo quyến rũ được Thị Nhi. Hai người ăn ở với nhau thành
vợ chồng.

Khi Trọng Cao hết giận, thấy vợ bỏ đi mất, liền đi tìm kiếm khắp nơi,

gian một vợ một chồng, không như vua bếp hai ông một bà". Như vậy,
điều mà tích truyện nhắc tới, đó không phải là cái lý, nhưng là cái tình
nghĩa phu thê, sống chết cùng nhau.

Liên hệ đến gia đình: Quan niệm táo quân là vị thần thứ nhất, quan
trọng hàng đầu trong gia đình, nhiều địa phương có tục lệ, người con
gái khi mới về nhà chồng, phải làm lễ ở bếp, hay ở bàn thờ Thổ Công,
để xin phù trợ về sau trong công việc bếp núc, tề gia, nội trợ, quán
xuyến gia đình. Tục ngữ phương Tây có câu: "bàn tay đưa nôi là bàn tay
cai trị thế giới", người Việt Nam thì quan niệm: Người nội trợ là nội
tướng trong gia đình.

Bếp lửa mang một ý nghĩa rất quan trọng. Ngoài công dụng nấu chín
thực phẩm, nó còn là nơi quy tụ cả gia đình để chia sẻ với nhau bữa ăn
cũng như lửa ấm. Lễ hội bao giờ cũng gắn bó với nghi thức thắp lửa
thiêng. Lửa xua đuổi thú dữ, tạo bầu không khí ấm áp…Không gia đình
nào là không có bếp lửa. Ngày nào lửa không bén trên bếp, ngày ấy là
một ngày gia đình thiếu hơi ấm, thiếu tình thương.

Thường xưa kia, có gì lủng củng, đau yếu là người ta phải xem lại bếp
núc tức là ông táo có được giữ sạch sẽ hay không?

Táo quân định đoạt phúc đức cho gia đình. Phúc đức này là do sự ăn ở
phải đạo của gia chủ và của mọi người trong nhà.

Sự tích ông táo trong dân gian Việt Nam, có những nét đẹp truyền
thống. Người Việt Nam tiễn ông Táo ngày 23 tháng Chạp chứ không tế
Táo quân vào mùa hạ như người Hoa. Xưa. Trước ngày 23 tháng Chạp,
người ta đến hàng vàng mã mua hai cái mũ nam, một cái mũ nữ và một
hoặc ba con cá chép (dùng cho Táo cưỡi), rồi đem đốt những vật dụng

chuyển giao năm cũ, đón chào năm mới. Người ta chuẩn bị chu đáo cho
chiều 30 là thời điểm đón ông Công ông Táo trở về trần gian làm nhiệm
vụ năm mới. Ban thờ Thổ Công thường bày biện khá đơn giản gồm bộ 3
chiếc mũ. Chiếc mũ ở giữa là mũ đàn bà, hai bên là mũ đàn ông. Bộ mũ
(dù ba chiếc hay một chiếc) đều kèm theo chiếc áo và đôi hia đính vào
bệ giấy hoặc khi cúng được kê trên bệ là vài trăm thoi vàng mã.

Hình ảnh Táo Quân - vua bếp cũng trở nên gần gũi với cuộc sống hiện
đại hơn với quan niệm gia đình nào được Táo Quân phù hộ nhiều thì
hạnh phúc, yên ổn, thành đạt, bếp đỏ lửa mỗi ngày. Những gia đình
không có điều kiện đỏ lửa mỗi ngày để ông vua bếp làm nhiệm vụ thì
ngầm hiểu là Táo Quân chưa hoàn thành nhiệm vụ giữ gìn tổ ẩm gia
đình một cách trọn vẹn.

Lễ vật cúng Táo Quân gồm có: mũ ông công ba cỗ hay ba chiếc (hai mũ
đàn ông và một mũ đàn bà). Mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh
chuồn, mũ Táo bà thì không có cánh chuồn. Những mũ này được trang
sức với các gương nhỏ hình tròn lóng lánh và những giây kim tuyết màu
sắc sặc sỡ. Để giản tiện, cũng có khi người ta chỉ cúng tượng trưng một
cỗ mũ ông công (có hai cánh chuồn) lại kèm theo một chiếc áo và một
đôi hia bằng giấỵ Màu sắc của mũ, áo hay hia ông công thay đổi hàng
năm theo ngũ hành:

+ Năm hành kim thì dùng màu vàng
+ Năm hành mộc thì dùng màu trắng
+ Năm hành thủy thì dùng màu xanh
+ Năm hành hỏa thì dùng màu đỏ
+ Năm hành thổ thì dùng màu đen

Những đồ "vàng mã" này (mũ, áo, hia, và một số vàng thoi bằng giấy) sẽ