Vai trò của Ngân Hàng Trung Ương trong giai đọan mới
Gần đây, Hội nghị Tiền tệ quốc tế đã được tổ chức tại thành phố Kyoto của
Nhật Bản với sự tham gia của các nhà lãnh đạo Ngân hàng Trung ương (NHTW) và
các định chế tài chính lớn đến từ nhiều quốc gia trên thế giới. Một trong những chủ
đề quan trọng được đưa ra thảo luận là vai trò và chức năng của NHTW cần phải
được thay đổi như thế nào trong môi trường tài chính mới dựa trên những diễn biến
tiêu cực của nhiều định chế tài chính lớn của một số quốc gia trong cuộc khủng
hoảng tài chính vừa qua và trong bối cảnh nền tài chính thế giới đã bắt đầu có
những dấu hiệu hồi phục, tuy rằng vẫn còn nhiều thách thức ở phía trước.
Xin giới thiệu nội dung một số kiến nghị liên quan đến vai trò và chức năng
của NHTW trong môi trường tài chính mới đã được thảo luận tại Hội nghị.
1. Đánh giá rủi ro của toàn bộ hệ thống
Trước hết, NHTW cần phải đánh giá rủi ro trên toàn bộ hệ thống của một quốc
gia có cân nhắc đến mối quan hệ giữa nền kinh tế sản xuất và thị trường tài chính
và giữa các định chế tài chính với nhau. Việc đánh giá này sẽ làm cơ sở cho các
hành động chính sách liên quan đến sự ổn định của hệ thống tài chính. Đương
nhiên, đây chính là câu chuyện mà nhiều người cho rằng nói thì dễ nhưng làm thì
khó. Trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng, các NHTW đã đưa ra lời cảnh báo về tình
trạng tích tụ rủi ro thông qua các báo cáo hệ thống tài chính. Tuy nhiên, việc công
bố những lời cảnh báo không phải là việc làm khó khăn chút nào. Các nhà lãnh đạo
ngân hàng và bản thân các đối tượng tham gia thị trường ở chừng mực nào đó đã
nhận biết được những rủi ro đó. Nếu người ta nghiêm chỉnh hành động để cắt giảm
các rủi ro đó, thì cần phải thực hiện những hành động chỉnh sửa.
Nhưng để vượt qua khuôn khổ của công tác phân tích và thực hiện những hành
động chỉnh sửa, thì cần phải thực hiện việc đánh giá một cách kỹ lưỡng, cần một ý
chí chính trị mạnh mẽ cùng với một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để cho phép thực
hiện những hành động có hiệu quả cao. Trong bất cứ trường hợp nào, nếu không
thực hiện việc đánh giá toàn bộ một hệ thống, thì không thể thực hiện được các
hành động. Rõ ràng NHTW có được vị thế đương nhiên để đóng vai trò thực hiện
việc đánh giá đó. Với chức năng là cơ quan chịu trách nhiệm về chính sách tiền tệ,
NHTW tập trung vào các điều kiện kinh tế vĩ mô, có mối quan hệ chặt chẽ với các

3. Chỉnh sửa lại các quy chế an toàn
Thứ ba là các NHTW cần phải góp phần vào cuộc tranh luận đang diễn ra
trong việc chỉnh sửa lại các quy chế an toàn. NHTW có thể hoặc không phải đóng
vai trò là cơ quan quản lý điều tiết tùy thuộc vào quy định trong hệ thống pháp luật
của từng nước. Tuy nhiên, cho dù quy định của hệ thống pháp luật như thế nào đi
chăng nữa, thì các NHTW là những cơ quan chịu trách nhiệm về sự ổn định của hệ
thống tài chính ngân hàng sẽ có thể và cần phải đóng vai trò xây dựng trong việc
thiết kế các quy định an toàn. Cách hành xử của các định chế tài chính chịu tác
động mạnh mẽ bởi cả môi trường kinh tế vĩ mô lẫn các quy định an toàn. Lấy một
ví dụ cụ thể như các quy định an toàn về yêu cầu vốn pháp định và các thông lệ
ngân hàng như nhu cầu trích lập dự phòng cần phải được đánh giá lại với mục đích
giảm bớt xu hướng thiên về chu kỳ. Một khuôn khổ hướng dẫn các ngân hàng thiết
lập quỹ dự phòng trong điều kiện kinh tế phát triển để các ngân hàng có thể sử
dụng các quỹ dự phòng đó nhằm duy trì chức năng trung gian tài chính của mình
trong tình hình kinh tế vĩ mô gặp khó khăn là điều vô cùng quan trọng.
4. Tăng cường việc cung cấp các dịch vụ ngân hàng
Thứ tư là cần phải tăng cường việc cung cấp các dịch vụ của NHTW. Trong
những năm gần đây, các NHTW đã thực hiện nhiều biện pháp để tăng cường tính
ổn định và hiệu quả của hệ thống thanh toán, chẳng hạn như các biện pháp giảm
thiểu rủi ro thanh toán phát sinh từ sự khác biệt trong múi giờ trong các giao dịch
ngoại hối và đẩy mạnh việc kiểm soát hệ thống thanh toán. Trong quá trình khủng
hoảng, trong lĩnh vực hoạt động của thị
trường tiền tệ, các NHTW đã mở rộng quy mô thế chấp và mạng lưới các đối
tác, và các NHTW lớn đã hợp tác với nhau để cung cấp thanh khoản đô la Mỹ. Các
biện pháp này đã giúp đỡ cho việc phục hồi sự ổn định của các thị trường tài chính.
Tuy nhiên, trong các thị trường tài chính thường xuyên biến động vẫn còn nhiều
thách thức. Người ta thường nói rằng các thị trường tài chính đang dần dần trở nên
thông suốt theo nghĩa bóng. Nhưng thực tế thị trường này còn lâu mới trở nên
thông suốt, và chỉ cần nhìn vào bằng chứng được thể hiện trong các giao dịch tài
chính và các giao dịch thanh toán không thôi là sẽ rõ. Trong ngày, những lệnh

chức thiên về lợi nhuận, cho nên có nguy cơ là các NHTW không thể nhanh chóng
nhận biết được những thay đổi đó. Mặt khác, từng định chế tài chính và các đối
tượng khác tham gia thị trường lại không nhất thiết phải đồng hóa những tác động
có thể xảy ra về hành vi của mình lên toàn bộ hệ thống tài chính. Không thể duy trì
sự ổn định trong hệ thống tài chính nếu không có sự hợp tác giữa các NHTW và
khu vực tư nhân. Các NHTW cần có những cán bộ có kỹ năng xuất sắc để thúc đẩy
mối quan hệ xây dựng
với các định chế tài chính và các đối tượng tham gia thị trường, nắm vững các
thông lệ kinh doanh một cách chi tiết và mài sắc quan điểm vĩ mô của mình. Một
trong những vai trò quan trọng của NHTW là phải phát triển nền văn hóa tổ chức
đó. Các NHTW phải xây dựng cho mình một nền văn hóa thừa nhận tầm quan
trọng của các nỗ lực hợp tác và kịp thời công bố cho dân chúng biết những vấn đề
mới nảy sinh trong nền kinh tế của các thị trường tài chính có thể tác động tiêu cực
đến sự ổn định của thị trường tài chính.
Hội nghị Tiền tệ quốc tế có một lịch sử lâu đời. Được thành lập vào thập kỷ
50, Hội nghị đã quy tụ những nhà quản lý cao cấp nhất của các NHTW và các định
chế tài chính lớn nhằm tạo ra cho cả khu vưc tư nhân lẫn các cơ quan nhà nước một
cơ hội quý giá để thảo luận một cách thẳng thắn hàng loạt các vấn đề liên quan đến
các định chế tài chính, các thị trường tài chính và hệ thống tài chính. Chủ đề chính
của hội nghị năm nay là “Vai trò của các Ngân hàng Trung ương trong môi trường
tài chính mới” trùng hợp với những diễn biến trong cuộc khủng hoảng tài chính
chưa từng có trong lịch sử toàn cầu.