Dùng thuốc điều trị huyết áp ở
người mang thai?

Bệnh tăng huyết áp gặp nhiều ở người cao tuổi nhưng cũng có
người bị bệnh ngay trong độ tuổi sinh đẻ. Cần dùng thuốc như thế nào?
Tác hại của thuốc hạ huyết áp cho người có thai
Hầu hết các thuốc chống tăng huyết áp đều có hại cho thai phụ, thai
nhi với các cách khác nhau:
Nhóm ức chế men chuyển (captopril, lisinopril, enalaprin): Dùng
trong 6 tháng cuối thai kỳ đi liền với sự hạ huyết áp, suy thận, tăng kali máu
của thai dẫn đến teo chân tay, biến dạng mặt, giảm sản sự phát triển phôi
và/hoặc giảm sản sọ trẻ sơ sinh. Sự giảm nước ối mẹ biểu thị gần đúng sự
giảm chức năng thận của thai. Cũng có khi sự giảm nước ối không thể hiện
cho đến khi có những thương tổn thai không thể đảo ngược được. Vì thế,
không dùng nhóm thuốc này trong 6 tháng cuối thai kỳ. Nếu buộc phải dùng
thì cần siêu âm định kỳ để đánh giá môi trường âm đạo. Khi phát hiện sự
giảm nước ối phải ngừng dùng ngay, trừ trường hợp cần cứu mạng sống của
người mẹ. Gần đây một nghiên cứu trên 29.507 trẻ sơ sinh ra đời từ 1995-
2000 (công bố trên New England Journal of Medicine) cho biết: bà mẹ có
thai dùng trong 3 tháng đầu thai kỳ làm tăng nguy cơ dị dạng tim mạch, hệ
thần kinh trung ương trẻ. Vì vậy, nay khuyến cáo thêm: nên tránh dùng trong
3 tháng đầu thai kỳ.
Nhóm đối kháng với angiotensin II (telmisartan): Tác hại cho thai
giống như nhóm ức chế men chuyển nhưng vì có tác dụng mạnh có nguy cơ
gây hạ huyết áp đột ngột nhiều hơn nên không dùng trong 6 tháng cuối thai
kỳ, còn khi cần thiết dùng cho 3 tháng đầu thai kỳ thì phải thăm dò, hiệu
chỉnh liều thích hợp.
Nhóm thuốc chẹn calci (nifedipin, amlodipin): Làm hạ huyết áp mạnh,
nên giảm tưới máu tử cung gây thiếu ôxy cho thai.
Trên súc vật: do làm rối loạn tưới máu tử cung gây quái thai (bất
thường đầu chi ở chuột, thỏ), chết phôi và thai (ở chuột lang, chuột nhắt,

huyết áp trở lại mức chấp nhận được mà không cần phải dùng thuốc: như cải
thiện chế độ ăn uống, luyện tập, tránh các căng thẳng trong sinh hoạt gia
đình, xã hội.
Nếu người có thai bị tăng huyết áp mà phải dùng thuốc thì nhất thiết
phải có sự chỉ định của thầy thuốc (dù trước đó có thể quen dùng một loại
thuốc theo đơn cũ). Trong các giai đoạn của thai kỳ, có loại dùng được cho
một giai đoạn nào đó, có loại lại không dùng cho mọi giai đoạn, ngay khi
buộc phải dùng cũng cân nhắc liều lượng và theo dõi cẩn trọng. Trong
trường hợp bất đắc dĩ này, thầy thuốc cần thông báo cho người bệnh biết
những rủi ro có thể xảy ra với thai.
Cũng cần hiểu với người có thai cần cân nhắc nhưng không cấm tuyệt
đối. Chẳng hạn trong trường hợp cần chống co thắt tử cung (để chống dọa
sẩy thai) nhiều nước vẫn cho phép dùng nifedipin và coi là một chỉ định
chính. Nifedipin chống co thắt tử cung sớm hơn, tăng đáng kể thời gian lưu
thai so với thuốc chống co thắt tử cung cũ (bd: ritodine) và vì dùng trong
thời gian ngắn nên hầu như không có ảnh hưởng xấu gì đến thai.
Như vậy, việc dùng thuốc chữa tăng huyết áp cho người có thai vừa
phải thận trọng (không tự ý) nhưng cũng rất mềm dẻo (khi thầy thuốc chỉ
định, cần hiểu và tuân thủ đầy đủ).