Mặc dù đã có kết luận về tính hiệu quả
của thị trờng nhng không phải lúc nào cũng
vậy, đôi khi có hiện tợng sức mạnh thị trờng
và ngoại ứng dẫn đến thất bại của thị trờng.
Thất bại thị trờng đòi hỏi phải có sự can thiệp
của Chính phủ vào nền kinh tế. Một trong
những phơng pháp điều tiết nền kinh tế của
chính phủ là điều tiết bằng giá cả. Trong điều
tiết giá cả có các phơng pháp điều tiết khác
nhau, mỗi một phơng pháp có ảnh hởng
nhất định đến phúc lợi xã hội, vì vậy cần so
sánh, phân tích các phơng pháp đó.
Công cụ để phân tích sự ảnh hởng của
các phơng pháp điều tiết giá đến phúc lợi xã
hội là thặng d sản xuất và thặng d tiêu
dùng. Thặng d tiêu dùng là tổng số lợi hay
giá trị mà những ngời tiêu dùng nhận đợc
ngoài số tiền mà họ chi ra để mua hàng, đó là
diện tích nằm giữa đờng cầu (ký hiệu D) và
giá thị trờng (ký hiệu P). Thặng d sản xuất
là số tiền mà ngời bán nhận đợc khi bán
hàng hóa trừ đi chi phí để sản xuất nó. Thặng
d sản xuất phản ánh mối lợi mà ngời bán
nhận đợc từ việc tham gia vào thị trờng, có
thể xác định bằng diện tích nằm trên đờng
cung (ký hiệu S) và giá. Kiểm soát giá là một
trong những phơng pháp điều tiết giá phổ
biến của chính phủ.
Phân tích, so sánh các phơng pháp điều tiết giá cả
của chính phủ đến tổng thể phúc lợi x hội

là quá cao và Chính phủ định
giá trần (ký
hiệu là P
max
).
Do giá Chính phủ định ra thấp hơn giá
cân bằng nên ngời sản xuất giảm sản lợng
xuống Q
1
, còn ngời tiêu dùng tăng cầu lên Q
2

dẫn đến cầu vợt cung tạo ra sự khan hiếm.
Với việc quy định giá trần ngời sản xuất chịu
thiệt, một số ngời tiêu dùng (chứ không phải
tất cả) đợc lợi, ngời tiêu dùng nào không
đợc mua hàng sẽ thiệt; vì vậy phải so sánh
tổng số lợi và tổng số thiệt. Với việc quy định
giá trần trong chính sách kiểm soát giá dẫn
đến có sự thay đổi trong thặng d tiêu dùng là
đợc diện tích hình A và mất diện tích hình B
(+A-B), còn sự thay đổi trong thặng d sản
xuất là mất cả diện tích hình A và C (-A-C), rõ
ràng ngời sản xuất bị thua thiệt do kiểm soát
giá. Liệu số mất của ngời sản xuất có đợc
bù đắp bằng số đợc của ngời tiêu dùng hay
không thì phải tính đến sự thay đổi của phúc
lợi xã hội. Sự thay đổi phúc lợi xã hội đợc tính
bằng số thay đổi trong thặng d sản xuất và
thặng d tiêu dùng là (-A-C+A-B) = (-B-C).

1 giá trợ cấp (ký hiệu là Ps) rồi mua bất kỳ 1
đầu ra nào là cần thiết để giữ giá thị trờng ở
mức ấy. Khi trợ giá thặng d tiêu dùng sẽ bị
mất đi bằng diện tích hình A và B (-A-B),
thặng d sản xuất tăng thêm bằng diện tích
hình A, B và C (+A+B+C), nhng Chính phủ
phải chi ra một số tiền để mua số đầu ra cần
thiết (ký hiệu là Qg) để giữ giá là P
s
.
Số tiền Chính phủ phải chi ra là
Ps.(Q
2
- Q
1
) = P
s
.Qg. Tổng số phúc lợi phải trả
cho chính sách trợ giá là:
-A B + A + B + C P
s
.(Q
2
-Q
1
) = C P
s
.(Q
2
Q

b
) hay
chính là diện tích các hình (A + B + C + E + F)
ở hình vẽ 3.

Hình 3.
Cuối cùng số mất của xã hội cho việc trợ
cấp là E. Lợi ích của trợ cấp có thể phân chia
đều giữa ngời sản xuất và ngời tiêu dùng nếu
độ co giãn của cung (ký hiệu là E
S
), của cầu (ký
hiệu là E
d
) gần bằng nhau. Còn nếu E
d
/E
s
là nhỏ
nghĩa là cầu co giãn ít hơn cung thì phần lớn lợi
ích dồn vào ngời tiêu dùng, còn khi E
d
/E
s
là lớn
nghĩa là cầu co giãn nhiều hơn cung thì lợi ích
của trợ cấp dồn vào ngời sản xuất.
Qua phân tích ảnh hởng của các
phơng pháp điều tiết giá đến phúc lợi xã hội
lý giải tại sao hầu hết các nhà kinh tế luôn

sách kiểm soát giá. Ví dụ, Chính phủ có thể
làm cho giá thuê nhà rẻ hơn bằng cách trả
một phần tiền thuê nhà cho ngời nghèo (thực
hiện trợ cấp), việc này sẽ không làm giảm
lợng cung về nhà ở, do đó không dẫn đến
tình trạng thiếu hụt nhà ở, hoặc trợ cấp tiền
lơng có thể nâng cao mức sống của ngời
lao động mà không gây khó khăn cho doanh
nghiệp sử dụng lao động.
Mặc dù chính sách trợ cấp, trợ giá có thể
tốt hơn kiểm soát giá nhng chúng cũng
không phải là hoàn thiện. Các biện pháp trợ
cấp, trợ giá sẽ làm tăng tổng số tiền chính phủ
phải chi trả và vì thế chính phủ phải tăng thuế,
nhng tăng thuế cũng có các giá xã hội phải
trả cho nó.
Kết luận: Các phơng pháp điều tiết giá
của Chính phủ đều có tác động đến tổng thể
phúc lợi của xã hội, dẫn đến sự vô hiệu quả
kinh tế. Vì vậy khi xây dựng và thi hành các
chính sách điều tiết giá các nhà hoạch định
chính sách cần phải quan tâm tới. Việc điều
tiết giá cả của Chính phủ không phải lúc nào
cũng là cần thiết nhng nhiều khi cũng có thể
cải thiện đợc hiệu quả kinh tế.
Tài liệu tham khảo
[1]. Giáo trình kinh tế vi mô. NXB Giáo dục, 1998.

[2]. Kinh tÕ häc vi m« cña Robert S. Pindyck vμ
Daniel L.Rubin Feld.