Sáng kiến kinh nghiệm môn mỹ thuật lớp 5 – Vẽ tranh Đề tài phong cảnh

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Sử dụng khái niệm “Lớp cảnh” trong bài dạy
Vẽ tranh Đề tài phong cảnh ở môn Mỹ thuật THCS.
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Bối cảnh của đề tài:
Từ thực trạng về những khó khăn gặp phải trong quá trình thực hiện đến việc giải
quyết khắc phục và những thành công đạt được trong giảng dạy và học tập môn
Mỹ thuật của thầy cô giáo và học sinh trường THCS Bình Thịnh năm học 2009 –
2010 vừa qua; về việc áp dụng thành công và hiệu quả khái niệm “Lớp cảnh” vào
giảng dạy phân môn Vẽ tranh đề tài Phong cảnh, tôi thực hiện đề tài này và qua
đây mong nhận được sự chia sẻ, trao đổi và góp ý thêm của các đồng nghiệp để đề
tài được hoàn thiện hơn.
2. Lý do chọn đề tài:
Khi giảng dạy bài vẽ tranh phong cảnh, người giáo viên thường hướng dẫn học
sinh thực hiện vẽ bài giống như cách tiến hành tất cả các bài vẽ tranh đề tài sinh
hoạt khác. Trên thực tế bài vẽ tranh phong cảnh có những sự khác biệt nhất định
so với bài vẽ tranh đề tài sinh hoạt thông thường dẫn đến học sinh gặp lúng túng
trong khi thực hành bài vẽ dẫn đến hiệu quả giảng dạy và học tập của thầy cô giáo
và học sinh chưa cao. Qua thực tế nhiều năm giảng dạy, tìm hiểu học sinh, nghiên
cứu tài liệu và rút kinh nghiệm cho bản thân tôi thấy cần phải áp dụng khái niệm
“Lớp cảnh” vào trong bài giảng của phân môn Vẽ tranh đề tài Phong cảnh.
3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:
Trong điều kiện cho phép về khả năng của bản thân cũng như giới hạn về số lượng
học sinh của trường THCS Bình Thịnh nơi tôi đã áp dụng thể nghiệm, nay tôi
không tham vọng giải quyết nhiều vấn đề mà chỉ tập trung nêu bật khái niệm “Lớp
cảnh” để áp dụng vào việc giảng dạy bài Vẽ tranh đề tài Phong cảnh ở chương
trình Mỹ thuật THCS được hiệu quả hơn.
4. Mục đích nghiên cứu:
Để nâng cao chất lượng dạy học và đặc biệt là giải quyết được những khó khăn và

như khi hướng dẫn ở các bài vẽ tranh đề tài sinh hoạt bình thường mà không
đề cập
đến một khái niệm rất quan trọng đó là “lớp cảnh”
, dẫn đến việc học sinh lúng túng, khó khăn trong tìm bố cục và hình ảnh để
đưa vào
bài vẽ cho phù hợp, sinh động và hiệu quả hơn.
Ví dụ: Bài vẽ tranh Đề tài Phong cảnh
ở tiết 4 lớp 7, đây là bài vẽ đầu tiên trong chương trình Mỹ thuật THCS về
loại đề tài
này. Ở bài học này sách giáo khoa và sách
giáo viên không nêu khái niệm hay hướng dẫn về cách tìm mảng hình trong
bài học.
Đây là một thiếu sót quan trọng.
2. Thực trạng của vấn đề:
Tôi đã bắt gặp nhiều học sinh tỏ ra băn khoăn lúng túng khi thực hiện bài vẽ và đặt
câu hỏi: Ở bài vẽ tranh đề tài sinh hoạt thì có các nhóm nhân vật rất rõ ràng, rành
mạch, còn ở bài vẽ tranh phong cảnh thì không biết phải quy các hình ảnh vào các
nhóm ra sao? Tình huống này đã thúc đẩy tôi quyết định tìm hiểu và giải đáp bằng
được thắc mắc của các em nhằm cải thiện chất lượng dạy học. Từ việc so sánh sự
giống và khác nhau của hai thể loại tranh này:
So sánh giữa tranh đề tài sinh hoạt và tranh đề tài phong cảnh:
Tranh đề tài sinh hoạt Tranh đề tài Phong cảnh
Giống
Đều là tranh vẽ có nội dung là một đề tài
nào đó
Đều là tranh vẽ có nội dung là một đề tài
nào đó
Khác
Hình ảnh con người là trọng tâm, là nội
dung chính.

Từ đó, người giáo viên trong khi giảng dạy cũng như người học cần xác định rõ và
tập trung thể hiện đúng đối tượng của từng thể loại tranh cụ thể (Viễn cảnh hay
cận cảnh), loại nào thì cần tập trung diễn tả đối tượng nào cho phù hợp.
Trong thực tế khi ta quan sát phong cảnh ta có thể nhìn thấy các đối tượng đang ở
vị trí nào trong trường nhìn tầm mắt mình: trái, phải, trên, dưới (thuộc về mặt
phẳng), ở gần hay ở xa (thuộc về không gian). Đối tượng ở vị trí nào, trái, phải,
trên hay dưới thì người vẽ có thể xác định được rõ ràng. Còn có những đối tượng
nằm ở khoảng cách gần xa nào đó thì người xem không thể xác định được chính
xác rõ ràng nhất để có thể chọn một đối tượng làm hình ảnh chính cho bài vẽ.
Ngoài ra, phong cảnh cũng bao gồm các yếu tố chiều rộng, chiều cao và chiều sâu,
trải dài và bắt đầu từ mắt người quan sát cho đến tận chân trời. Có những đối
tượng nằm trải dài từ ngay dưới chân người quan sát đến tận đường tầm mắt nên
rất khó để quy định chúng vào mảng, nhóm hay lớp nào cho phù hợp.
Ví dụ: Một dòng sông chảy quanh co uốn khúc trên cánh đồng về phía xa, một con
đường thẳng tắp chạy tít về đường chân trời, hoa cỏ mọc trên những ngọn đồi
phía xa, cùng với những hàng cây trên đó… Nếu xem chúng là một đối tượng
chính thì khi diễn tả sẽ rất khó để quy chúng vào mảng, nhóm hay lớp nào được.
Vậy nên ta chỉ có thể dựa vào khoảng cách xa gần mà phân chia các đối tượng ra
thành từng lớp. Cảnh có thể có từ 2 đến rất nhiều lớp khác nhau. Trên mỗi lớp có
thể có từ 2 đến rất nhiều đối tượng (hình ảnh). Để đơn giản chúng ta có thể quy
định thành có 3 lớp:
Minh họa các lớp cảnh
- Lớp ở trước: Gần mắt người quan sát. Có thể là trọng tâm bức tranh.
- Lớp ở giữa: Thường là trọng tâm của bức tranh, được chú ý đặc tả.
- Lớp ở phía sau: Xa mắt người quan sát, luôn là những hình ảnh phụ.
Có khi người vẽ có thể dễ dàng chọn lựa được một đối tượng cụ thể nào đó để tập
trung đặc tả trong trường hợp vẽ cận cảnh như: một ngôi chùa, một cây cầu, một
con đò… Nhưng cũng có khi rất khó để chọn được một đối tượng cụ thể nào đó để
diễn tả trong trường hợp vẽ viễn cảnh. Các đối tượng này có vị thế và vị trí tương
đối ngang bằng nhau trong một khoảng không gian nhất định nên không có đối

3.3. Cách sắp xếp lớp cảnh vào trong bài vẽ: Lớp cảnh ở giữa chính là mảng
chính cho
bức tranh, không nhất thiết phải nằm chính giữa bức tranh nhưng cũng
không nên để
nó bị lệch lên xuống hoặc sang phải sang trái quá nhiều. Không nên để nó quá
to hay
quá nhỏ làm lệch bố cục tranh.
3.4. Vẽ hình vào lớp cảnh
: Hình ở các lớp cảnh thường đan xen, ăn sang phần với nhau thì bài vẽ mới
được hài hòa và tự nhiên hơn. Không nhất thiết phải rõ ràng tách bạch
trong từng lớp cảnh để tránh sự đơn điệu, cứng nhắc cho bài vẽ.
3.5. Vẽ màu vào lớp cảnh: Màu sắc trong các lớp cảnh phải phù hợp với
không gian xa
gần theo phối cảnh. Cần chú ý diễn tả ở lớp chính để làm nổi bật trọng tâm
bài vẽ.
Trên đây là một khái niệm mới được đưa ra để áp dụng vào bài vẽ tranh
phong cảnh,
nếu được người giáo viên sử dụng trong khi giảng dạy và hướng dẫn học sinh
tìm bố cục
và thể hiện hình ảnh thì học sinh sẽ dễ hiểu và có một cách tư duy khoa học
và sáng tạo
hơn. Từ đó học sinh có thể thể hiện được những bài vẽ có bố cục hợp lý, bài
vẽ sẽ có
được không gian và phối cảnh màu sắc phù hợp và đẹp hơn.
4. Hiệu quả của SKKN:
Trong năm học 2009-2010 ở trường THCS Bình Thịnh tôi đã áp dụng sáng kiến
này để truyền thụ cho học sinh các khối 7-8-9. Kết quả và chất lượng học tập các
bài vẽ tranh phong cảnh được nâng lên rõ rệt. Cụ thể được thể hiện trong bảng so
sánh sau:
Trước khi áp dụng:

cách phối cảnh, cách sử dụng màu sắc vào bài vẽ của mình.
- Khái niệm “lớp cảnh” đòi hỏi người giáo viên phải thực sự đầu tư nghiên cứu,
tìm hiểu từ thực tế, bằng lòng yêu nghề, yêu trẻ, biết quan tâm tới từng thắc mắc
nhỏ của các em học sinh.
2. Khả năng ứng dụng, triển khai:
Nếu được quan tâm đúng mức trong giảng dạy thì khái niệm “lớp cảnh” rất khả
thi và hiệu quả trong việc áp dụng vào loại bài dạy vẽ tranh phong cảnh.
3. Những kiến nghị, đề xuất:
- Nhà trường có kế hoạch ngoại khóa cho học sinh THCS tìm hiểu thêm về môn
Mỹ thuật.

Tài liệu tham khảo:
1. Phương pháp giảng dạy Mỹ thuật – Nhà xuất bản Giáo dục, 1995.
2. Sách giáo khoa Mỹ thuật 6, 7, 8, 9 – Nhà xuất bản Giáo dục.
3. Sách giáo viên Mỹ thuật 6, 7, 8, 9 – Nhà xuất bản Giáo dục.
4. Thực hành Mỹ thuật 6, 7, 8, 9 – Nhà xuất bản Giáo dục.
5. Giáo dục thẩm mỹ. Đỗ Xuân Hoà – Nhà xuất bản Giáo dục, 1998.
6. Đổi mới phương pháp dạy học Mỹ thuật ở trường phổ thông. Trịnh Đức Minh
– Sở GD và ĐT Hà Nội
7. Tự học vẽ (Phạm Viết Song)
8. Phương pháp giảng dạy (Nguyễn Quốc Toản)
Sáng kiến kinh nghiệm môn mỹ thuật lớp 5 – Vẽ tranh Đề tài phong cảnh
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Sử dụng khái niệm “Lớp cảnh” trong bài dạy
Vẽ tranh Đề tài phong cảnh ở môn Mỹ thuật THCS.