H
çnh 1.
7
- Mä hçnh âån tinh thãø (a) v âa tinh thãø (b)
v nh tãú vi máùu âa tinh thãø sau táøm thỉûc.
1-Phán loải cạc sai lãûch trong mảng tinh thãø :
ût.
l ca (vi thäng säú mảng), cọ dảng âiãøm
hay bao
ạc sai lãûch mảng nãn ngun tỉí nàòm xung quanh sai lãûch nàòm khäng âụng
tỉí xen giỉỵa nụt mảng cọ xu hỉåïng phủ thüc vo
tàng säú lỉåüng ca chụng cng nhiãưu, tuy nhiãn khäng vỉåüt quạ
1-2%
ìn lải.
óng, âỉåìng cong, dỉåìng xồõn äúc. Bao gäưm cạc loải sau:
ì cạc sai lãûch cọ kêch thỉåïc låïn theo hai chiãưu âo v bẹ theo chiãưu âo cn lải. Nọ cọ
ảng màût cong,màût phàóng. Gäưm cạc loải sau : biãn giåïi giỉỵa cạc hảt, cạc màût trỉåü
t, cạc
àût song tinh, màût ngoi tinh thãø.
Theo kêch thỉåïc ca sỉû sàõp xãúp khäng tráût tỉû ta phán chia sai lãûch ra lm ba
loải : sai lãûch âiãøm, sai lãûch âỉåìng v sai lãûch mà
a.Cạc sai lãûch âiãøm :
ïc sai lãûch cọ kêch thỉåïc bẹ theo ba chiãưo
quanh mäüt âiãøm. Gäưm cạc loải sau âáy;
-Nụt träúng : l cạc nụt mảng khäng cọ ngun tỉí chiãúm chäù .
-Cạc ngun tỉí nàòm xen giỉỵa cạc nụt mảng
- Cạc ngun tỉí lả nàòm trãn cạc nụt mảng hay xen giỉỵa cạc nụt mảng.
Do cọ c
vë trê quy âënh . Vê dủ : nụt träúng lm cạc ngun tỉí xung quanh nọ cọ xu hỉåïng xêch lải
gáưn nhau, ngun tỉí xen giỉỵa nụt mảng lm cạc ngun tỉí xung quanh cọ xu hỉåïng bë
däưn ẹ

lãûch chè vi thäng säú mảng.
c, d) Ngun tỉí xen k v thay thãú
2-Lãûch v tạc dủng ca lãûch trong tinh thãø :
a.Lãûch :
N
t, sỉû sai khạc nhau giỉỵa âäü bãưn l th
ghçnhhc lãûch âỉåüc phán ra lm ba lai : lãûch âỉåìng, lãûch xồõn v lãûch häùn
håüp.
-Lãûch âỉåìng (lãûch thàóng, lãûch biãn)
Ta cọ thãø hçnh dung lãûch âỉåìng nhỉ sau : ta cọ mäüt mảng tinh thãø hon chènh
gäưm nhiãưu màût tinh thãø song song v cạch âãưu nhau håüp thnh. Gíi sỉí ràòng ta gi vo
âọ thãm mäüt bạn màût tinh thãø ABCD, pháưn trãn ca mảng tinh thãø nhỉ bë nẹn lải cn
pháưn dỉåïi ca nọ nhỉ bë kẹo ra tỉång âäúi. Vng xung quanh AB (mẹp ca bạn màût)
mảng tinh thãø bë xä lãûch nhiãưu nháút v do âọ sai lãûch cọ
dảng âỉåìng. AB gi l tru
åìng, nọ cọ thãø di âãún hng nghçn hng vản thäng säú mảng. Trong khi tiãút diãûn
ca sỉû xä lãûch chè khong vi thäng säú mảng. Nãúu bạn màûtì âỉåüc gi tỉì trãn xúng gil
lãûch âỉåìng dỉång (k hiãûu A), gi tỉì dỉåïi lãn gi l lãûch âỉåìng ám (k hiãûu T).
-Lãûch xồõn : Ta cọ thãø hçnh dung lãûch xồõn nhỉ sau : càõt mảng tinh thãø hon
chènh bàòng bạn màût ABCD.Sau âọ xãï dëch hai pháưn ca mảng tỉång âäúi våïi nhau theo
màût càõt âi mäüt thäng säú mảng (cạc ngun tỉí nàòm trong vng tỉì B o A dëch âi mäüt
khong nh hån mäüt thäng säú mảng, tải A dëch chuøn bàòng khäng). Lục ny mảng tinh
thã
ø khäng phi gäưm nhiãưum
m
õn
12
H
ỗnh 1.9
*Lóỷ ựn hồỹp : laỡ loaỷi lóỷch coù daỷng tọứng hồỹp cuớa hai loaỷi lóỷch trón, coù daỷng hỗnh

.
13
H
çnh 1.11- Cạch xạc âënh vectå trỉåüt (Burgers)
a) Trong tinh thãø han chènh
b) trong lãûch âỉåìng
c) Trong lãûch xồõn
1.1.
hạp âån gin nháút . Ta quan sạt bãư màût kim loải tải nåi gy våỵ cọ
thãø p
ỉït, láùn xè . Nãúu cho àn mn nhẻ bàòng cạc họa cháút thêch
åüc täø chỉïc thåï, nhạnh cáy, hảt låïn, sỉû phán bäú ca phät pho,lỉu hunh
tron
nh hiãøn vi váût
ïng âải tỉì 50 âãún 2000 láưn. Máùu âãø quan sạt täø chỉïc tãú vi
ïp ny cho biãút âỉåüc :
ïc, âäü låïn, hçnh dạng v sỉû sàõp xãúp ca chunïg.
a cạc ngun tỉí trong kim loải bàòng
o nh nhiãùu xả ca tia rån ghen trãn máùu kim loải ta cọ
thãø biãút
9.Cạc phỉång phạp nghiãn cỉïïu kim loải v håüp kim :
1-Cạc phỉång phạp nghiãn cỉïu täø chỉïc :
a.Màût gy :
Âáy l phỉång p
hạt hiãûn âỉåüc cạc vãút nỉït låïn, xạc âënh âỉåüc âäü hảt cạc láùn xè låïn Tỉì âọ cọ thãø så
bäü kãút lûn âỉåüc cháút lỉåüng ca kim loải .
b.Täø chỉïc thä âải :
B gy máùu kim loải räưi mi phàóng trãn giáúy mi. Trãn bãư màût màût ca nọ cọ thãø
phạt hiãûn âỉåüc : bt khê, räù n
håüp cọ thãø tháúỉ

ải âỉåüc luûn bàòng phỉång phạp náúu chy lng sau âọ âem
hnh pháøm. Cháút lỉåüng ca váût âục phủ thüc pháưn
ïn
hê.
loải lng cọ nhỉỵng âàc âiãøm sau :
n tỉí ln giỉỵ
khong c cảnh v ln cọ mäü
t säú ngun tỉí nháút
âënh
dgcạc dung dëch chøn âãø âënh phán dung dëch cáưn nghiãn cỉïu. Tỉì âọ cọ thãø biãút
âỉåüc sỉû cọ màût v lỉåüng chỉïa ca cạc ngun täú trong máùu phán têch. Âäü chênh xạc ca
phán têch họa hc tỉì 0,1 - 0,01% trng lỉåüng.
b-Phán têch quang phäø :
Âem so sạnh vảch qu
âỉåüc thnh pháưn v lỉåüng chỉïa ca cạc ngun täú cọ t
biãút cho biãút kãút qu vãư âënh tênh, âäü âen ca vảch cho biãút kãút qu âënh lỉåüng.
Phỉång phạp quang phäø cọ ỉu âiãøm l : âäü nhảy cao 0,001-0,0001% trng lỉåüng , cho
kãút qu nhanh v r tiãưn .
4-Xạc âënh thnh pháưn cạc bon bàòng tia lỉía khi mi :
Cạc bon l thnh pháưn quan trng nháút trong thẹp, sỉû biãú
n âäøi ca nọ lm thay
âäøi tênh cháút ca thẹp
lỉía khi mi thẹp. Våïi thẹp cạc bon tháúp tia lỉía kh
bon cng tàng lãn tia lỉía cng räüng ra v ngàõn lải. Phỉång phạp ny âỉåüc sỉí dủng
räüng ri trong sn xút. Âäü chênh xạc tỉì 0,1-0,2%C phủ thüc vo kh nàng quan sạt
ca ngỉåìi cäng nhán.
5-Cạc phỉång phạp âo cå l tênh ca kim loải :
Cå l tênh ca kim loải l cạc chè tiãu quan trng cáưn phi xạc âënh âãø sỉí dủng
váût liãûu håüp l . Cạc phỉång phạp ny âỉåüc xạc âënh trãn cạc mạy mọc ca phng thê
nghiãûm.

àòng 5-10% nhiãût họa håi.
ãût dung kim loải lng chè chè khạc kim loải ràõn 10%
ạ trçnh kãút tinh :
ûi vë trê A ln cọ xu
hỉåï
lỉåün dỉ ỉ chê h th nà
ca
chuøn âäüng ca cạc cháút âiãøm (ngun tỉí, phán tỉí)
thç nàng lỉåüng dỉ ỉåüng tỉû do F.
häúng
-T l nhiãût âäü
tuût âäúi
0
K
u âäư vãư mäúi
ca hai trảng thại bàòng nhau,
huút.
loặ khi nọng chy thãø têch tàng lãn tỉì 2-6%, trỉì Ga v Bi thã
-Nhiãût nọng chy bẹ, chè b
-Gáưn âiãøm nọng chynhi
trong khi âọ kim loải ràõn v khê khạc nhau 25%.
1.2.2.Âiãưu kiãûn nàng lỉåüng caqu
Trong tỉû nhiãn mi quạ trçnh
tỉû phạt âãưu xy ra theo chiãưu
gim nàng lỉåüng, tỉïc l theo
chiãưu åí trảng thại måïi cọ nàng
lỉåüng dỉû trỉỵ nh hån.Vê du û: mäüt
hn bi âàûtta
3
2

< F
l
, do âọ kim
loải täưn tải åí trảng thại ràõn.
Nhỉ váûy khi lm ngüi kim loải lng xúng dỉåïi nhiãût âäü Ts s cọ quạ trçnh kãút
tinh xy ra . Tải nhiãût âäü Ts ta cọ Fr = F
l
, nàng lỉåüng tỉû do
N
hiãût âäü
T
'F
F
s
r
F
l
H
çnh 1.13- Så âäư biãún âäøi nàng
lỉåüng tỉû do
'
F ca trảng thại
lng v ràõn theo nhiãût âäü
quạ trçnh kãút tinh chỉa xy ra, nghéa l giỉỵa kim loải ràõn v kim loải lng cọ cán bàòng
âäüng . Âiãưu âọ cọ nghi l : nãúu cọ mäüt lỉåüng kim loải lng kãút tinh thç cng cọ mäüt
lỉåüng nhỉ váûy kim loải ràõn nọng chy . Chè åí nhiãûtâäü T < T
s
, âãø F
r
< F

s
hay kim loải lng chè kã
l lûn tỉång tỉû nhỉ váûy våïi quạ trçnh nọng chy v chuøn biãún th hçnh . Do âäü quạ
ngüi v âäü quạ nung ca pháưn låïn kim loải bẹ nãn cọ thãø dỉûa vo T
s
âãø xạcâ
âäü nọng chy hay kãút tinh ca kim lai.
1.2.3.Hai quạ trçnh ca sỉû kãút tinh :
Khi hả nhiãût âäü kim loải lng xúng tháúp hån nhiãût âäü kãút tinh l thuút T
s
, quạ
trçnh kãút tinh se
-Trong kim loải lng xút hiãûn nhỉỵng tru
l máưm kãút tinh. Quạ trçnh ny gi l tảo máưm.
-Cạc máưm ny s phạt triãøn lãn v tảo thnh hảt tinh thãø .Quạ trçnh ny gi l phạt
triãøn máưm.
1-Quạ trçnh tảo máưm (trung tám kãút tinh) :
Tảo máưm l quạ trçnh tảonã
nh trong lng khäúi kim loải lng, chunïg l nhỉỵng máưm mäúng âáưu tiãn âãø phạt triãøn lãn
thnh hảt tinh thãø.
Theo âàûc tênh phạt sinh máưm âỉåüc chia lm hai loải : máưm tỉû sinh (âäưng pha) v
máưm khäng tỉû sinh (k sinh)
a-Máưm tỉû sinh (máưm âäưng pha) : L máưm sinh ra trỉûcti
giụp âåỵ ca bãư màût cạ
c hảt ràõn cọ sàơn trong âọ .
Tải nhiãût âäü tháúp hån T
s
cạc nhọm ngun tỉí sàõp xãúp cọ tráût tỉû trong kim loải lng
cọ kêch thỉåïc låïn hån mäüt giạ trë xạc âënh ỉïng våïi mäùi nhiãût âäü s cäú âënh lải, khäng tan
âi nỉỵa v cọ âiãưu kiãûn phạt triãøn lãn thnh hảt tinh thãø.

Sr
3
n'F + 4Sr
2
nV (1)
v
ÅÍ nhiãût âäü nháút âënh nh hån T
s
thç 'F
v
v V l hàòng säú nãn 'F = f(r). Bàòng thỉûc
ï ta nháûn tháúy :
nghiãûm ngỉåìi ta â v âỉåüc âäư thë vãư sỉû phủ thüc giỉỵa nàng lỉåüng tỉû do v bạn kênh r
ca nhọm ngun tỉí tráût tỉû. Tỉì âäư thë âo
17
-Nãúu nhọúm ngun tỉí tráût tỉû cọ r
1
< r
th
thç khi nọ phạt triãøn lãn lm cho nàng lỉåüng
ca hãû thäúng tàng lãn, khäng ph håüp våïi tỉû nhiãn nãn s tan âi.
-Nãúu nhọm ngun tỉí trátû tỉû cọ r
2
> r
th
khi phạt triãøn lãn lm gim nàng lỉåüng ca
hãû thäúng v nọ tråí thnh máưm tháût sỉû.
Kãút
õp
htåïi hản nhỉ sau : tçm giạ trë cỉûc âải ca biãøu thỉïc (1) v tênh

kiãøu
biãût l cạc vãút nỉït v chäù läưi lm trãn thnh khn.
2-Quạ trçnh phạt triãøn máưm :
Sau khi cạc máưm âỉåüc tảo ra chụng s tiãúp tủc phạt tiãøn lãn thnh hảt tinh thãø. Quạ
çnh ny lm cho nàng lỉåüng tỉû do ca hãû gim âi ph håüp våïi tỉû nhiãn (l quạ trçnh tỉû
hạt)ì.Ta cọ thãø minh ha qụa trçnh ny bàòng cå cáúu máưm hai chiãưu (Cosen) v cå cáúu
áưm kãút tinh cọ lãûch xồõn.
b-Máưm khäng tỉû sinh (k sinh) :
L máư
m kãút tinh âỉåüc tảo nãn trãn bãư màût ca cạc hảt ràõn cọ sàơn trong kim loải
lng.
'F
r
r
1
r
th
r
2
Hçnh1.14 - Quan hãû giỉỵa bạn kênh máưm v 'F
Trong kim loải lng khäng thãø ngun cháút tuût âäúi âỉåüc, nãn bao giåì cng cọ tảp
cháút. Âọ l cạc cháút láùn läün khäng tan nhỉ : bủi than, bủi tỉåìng l,cạc äxyt,nitrit Chu
giụp cho quạ trçnh sinh máưm trãn bãư màût ca chụng xy ra dãù dng hån. Vai tr ca
máưm khäng tỉ
nhanh chọng. Máưm khäng tỉû sinh bao gäưm :
-Cạc pháưn tỉí váût láùn läün khäng
mảng v kêch thỉåïc khäng sai khạc nhiãưu våïi kim loải kãút tinh.
-Cạc hảt ráút nh cọ kh nàng háúp thủ trãn bãư màût ca chụng nhỉỵng ngun tỉí kim
loải kãút tinh.
-Thnh khn âục, âàûc

E
D
T
V
DE
V
EE
E
E
V
DE
1.2.4.Sỉû tảo thnh hảt tinh thãø v hçnh dạng hảt kim loải âục :
1-Sỉû tảo thnh hảt tinh thãø :
Sỉû kãút tinh bao gäưm quạ trçnh tảo máưm v sau âọ cạc máưm phạt triãøn lãn. Khi cạc
máưm sinh ra âáưu tiãn phạt triãøn lãn,trong kim loải lng váùn tiãúp tủc sinh ra cạc máưm
måïi. Quạ trçnh cỉï tiãúp tủc nhỉ váûy cho âãún khi ton bäü kim loải lng kãút tinh hãút. Chụng
ta cọ thãø hçnh dung sỉû tảo thnh hảt tinh thãø nhỉ sau .Gi sỉí ràòng trong mäüt âån vë thãø
têch kim loải lng no âọ trong mäüt giáy sinh ra ba máưm. ÅÍ giáy thỉï hai ba máưm sinh ra
åí giáy thỉï nháút phạt triãøn lãn v sinh
a
)
b
)
H
inh 1.15- Máưm k
y
ï sinh dản
g
chm cáưu
(

Kãút qu l ban âáưu tảo ra tinh
thãø hçnh nhạnh cáy. Sau âọ
kim loải lng giỉỵa cạc nhạnh
cáy s kãút tinh v hảt tinh thãø
khäng cn dảng nhạnh cáy
nỉỵa. Nãúu vç l do no âọ sau
khi tảo ra nhạnh cáy xong,
kim loải lng hãút thç hảt tinh
thãø chè l dảng nhạnh cáy.
Nhạnh cáy thỉåìng tháúy åí lm
co ca váût âục. Nhạnh cáy låïn
nháút do nh váûtliãûu hc Nga
tron
quan trng âãø âạnh giạ cháút
åünâãø âo âảc
ïch ny khạ phỉïc tảp nãn êt dng).
áút, cáúp tạm l hảt bẹ nháút.
ảt, cạc phỉång phạp lm nh hảt:
Sa hiãưu trỉåìng håüp cọ
thãø nhçn tháúy bàòng màõt
ïng lm nh hảt kim loải vç hảt nh cọ cå tênh
håüp do u cáưu ca k thût ta måïi lm cho
h
g thỉûc tãú cọ nhiãưu úu täú nh
güi âãún âäü låïn hảt ta sỉí dủng hai âải
åüng sau :
-Täúc âäü sinh máưm : l säú lỉåüng tám
áưm sinh ra trong mäüt âån vë thãø têch v
l Trernop tçm ra di39cm
glm co thi thẹp âục

,
v
'
'T
'T
H
çnh 1.1
7
- nh hỉåíng ca
âäü quạ ngüi
'
T âãún n, v
hỉåíng âãún âäü låïn ca hảt kim loải nhỉng
nh hỉåíng mảnh nháút l âäü quạ ngüi
' T. Âãø âạnh giạ nh hỉåíng ca âäü quạ
n
lỉ
m
20