BÀI 43
TRAO ĐỔI VẬT CHẤT
TRONG HỆ SINH THÁI
Người thực hiện: Hạp Thị Nga

I. Trao đổi vật chất trong Quần xã sinh vật:
1. Chuỗi thức ăn:
a. Khái niệm
Chuỗi thức ăn là một dãy gồm nhiều loài
sinh vật có mối quan hệ dinh dưỡng với nhau, mỗi
loài là một mắt xích. Vừa là sinh vật tiêu thụ mắt
xích phía trước vừa là sinh vật bị mắt xích phía sau
tiêu thụ.
VD: Cây ngô -> sâu ăn lá ngô -> nhái -> rắn hổ
mang -> diều hâu
1/ Cấu trúc logic của bài:

I. Trao đổi vật chất trong Quần xã sinh vật:
1. Chuỗi thức ăn:
a. Khái niệm
1/ Cấu trúc logic của bài:
b. Phân loại
* Chuỗi thức ăn bắt đầu bằng các sinh vật tự dưỡng, sau đến là động
vật ăn sinh vật tự dưỡng, và tiếp nữa là các động vật ăn động vật.
VD: Cây ngô -> sâu ăn lá ngô -> nhái -> rắn hổ mang -> diều hâu
* Chuỗi thức ăn bắt đầu bằng các SV phân giải mùn bã hữu cơ , sau
đến các loài động vật ăn sinh vật phân giải và tiếp nữa là các loài
động vật ăn động vật
VD: Tảo lục đơn bào -> tôm -> cá rô -> chim bói cá



1/ Cấu trúc logic của bài:
I. Trao đổi vật chất trong Quần xã sinh vật:
1. Chuỗi thức ăn:
2. Lưới thức ăn:
3. Bậc dinh dưỡng:
II. Tháp sinh thái:
1. Khái niệm
Tháp sinh thái: bao gồm nhiều hình chữ nhật xếp
chồng lên nhau, có chiều cao bằng nhau, còn chiều dài
khác nhau biểu thị độ lớn của mỗi bậc dinh dưỡng.
2. phân loại:
+ Tháp số lượng:
+ Tháp sinh khối:
+ Tháp năng lượng:

2/ Trọng tâm của bài
I. TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
II. THÁP SINH THÁI:

3. Phương pháp dạy học các thành phần
kiến thức
GV yêu cầu HS nhắc lại Khái niệm hệ sinh
thái:
Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và sinh
cảnh.
GV vào bài: trong hệ sinh thái việc trao đổi
chất được thực hiện trong phạm vi quần xã
sinh vật hoặc giữa quần xã sinh vật với sinh
cảnh của nó.

(a) và chuỗi thức ăn trong hồ nuôi cá (b)
a. Cây ngô -> Sâu ăn lá ngô -> Nhái -> Rắn hổ mang -> Diều hâu
b. Tảo lục đơn bào -> Tôm -> cá rô -> Chim bói cá
GV hỏi: em có nhận xét gì về hai chuỗi thức ăn trên.
+ Chuỗi thức ăn (a ) bắt đầu bằng sinh vật tự dưỡng, sau đến là
động vật ăn sinh vật tự dưỡng, và tiếp nữa là các động vật ăn
động vật.
+ Chuỗi thức ăn (b ) bắt đầu bằng sinh vật phân giải mùn bã hữu cơ,
sau đến các loài động vật ăn sinh vật phân giải và tiếp nữa là các
loài động vật ăn động vật
GV hỏi: Trong hệ sinh thái có mấy loại chuỗi thức ăn? Cho VD
minh họa từng loại?

I/ Trao đổi vật chất trong Quần xã sinh vật:
1. Chuỗi thức ăn: VD –SGK – HĐ
a. Khái niệm
b. Phân loại
+ Chuỗi thức ăn phản ánh điều gì? (phản ánh mối quan hệ
dinh dưỡng giữa các loài sinh vật)
+ Có phải tất cả các chuỗi thức ăn đều bền vừng theo thời
gian không?
GV nhận xét và giúp học sinh tự hoàn thiện kiến thức về
chuỗi thức ăn.

Vd: Một QXSV có các loài SV sau:
Hãy thiết lập
các chuỗi thức
ăn từ các loài
sinh vật này?
I. Trao đổi vật chất trong Quần xã sinh vật:

Rắn
Cầy
Hạt dẻ
Đại bàng
Diều hâu
Chim
Nai
Sâu
Sóc
Hổ
Thực vật
Hãy thiết lập lưới thức
Hãy thiết lập lưới thức
ăn trong quần xã sau?
ăn trong quần xã sau?
•
Trao đổi vật chất trong Quần xã sinh vật:
2. Lưới thức ăn: SGK – TQ - HĐ

Hình 43.1 Một lưới thức ăn trong hệ sinh thái rừng
+ Yêu cầu học sinh nhận biết các chuỗi thức ăn có trên hình
+ Hãy chỉ ra những loài sinh vật tham gia vào nhiều chuỗi thức ăn?
+ Nếu một loài sinh vật trong 1 chuỗi thức ăn bị tuyệt chùng hoặc số
lượng giảm sút thì có gây hậu quả gì không? Vì sao?

Quan sát số lượng, thành phần
Quan sát số lượng, thành phần
loài trong 2 quần xã trên.
loài trong 2 quần xã trên.
Cho biết quần xã nào có lưới

Hãy ghi chú tên các bậc dinh dưỡng thay cho các chữ a, b, c,
…
…
SV SX SV TT1 SV TT2 SV TT3
SV TT
BCN
•
Trao đổi vật chất trong Quần xã sinh vật:
3. Bậc dinh dưỡng: SGK – TQ – HĐ
a. Khái niệm
b. Các bậc dinh dưỡng

Hình 43.1 Một lưới thức ăn trong hệ sinh thái rừng
Hãy Xác định các loài ở cùng 1 bậc dinh dưỡng

•
Trao đổi vật chất trong Quần xã sinh vật:
3. Bậc dinh dưỡng: SGK – TQ – HĐ
a. Khái niệm
b. Các bậc dinh dưỡng
GV Yêu cầu HS tự lấy ví dụ về chuỗi, lưới hức
ăn và chỉ rõ các bậc dinh dưỡng

I. TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
II. THÁP SINH THÁI: SGK – TQ -HĐ
+ Lưới thức ăn và bậc dinh dưỡng được xây dựng nhằm
mục đích gì?
+ Căn cứ để xác định độ lớn của các bậc dinh dưỡng
1. Khái niệm: