THIÊN THỨ BẢY
MẠCH, CHỨNG VÀ PHÉP TRỊ BỆNH PHẾ NUY, PHẾ UNG, KHÁI
THẤU, THƯỢNG KHÍ
ĐIỀU 1
Hỏi : Nhiệt ở thượng tiêu, nhân ho, thành Phế nuy. Bệnh Phế nuy, do đâu mà có ?
Thầy nói : Hoặc do hãn ra, hoặc do ói mửa, hoặc do tiêu khát, tiểu tiện lợi, đi luôn,
hoặc do đại tiện khó, lại bị hạ lợi quá nhiều trùng vong tân dịch (tân dịch mất nhiều
lần), cho nên mắc phải.
Hỏi : Thốn khẩu mạch Sác, người bệnh ho, trong miệng lại có nước dãi, nước bọt
đục, là cớ sao ?
Thầy nói : Là bệnh Phế nuy. Nếu trong miệng ráo, lúc ho trong bụng đau ngăm
ngăm, mạch trở lại Hoạt, Sác, đó là Phế ung, ho, nhổ ra máu, mủ.
Mạch Sác, Hư, là Phế nuy, Sác, Thực là Phế Ung.
ĐIỀU 2
Hỏi : Bệnh Khái nghịch, chẩn mạch, sao biết đó là Phế ung ? Đang có máu mủ, thổ
đi thời chết, là mạch tượng gì ?
Thầy nói : Thốn khẩu mạch Vi, Vi thời là Phong, Sác thời là nhiệt. Vi thời là hãn
ra, Sác thời ghét lạnh. Phong vào vệ, thì thở ra được, hít vào không được, nhiệt quá
ở vinh hít vào được nhưng hơi thở không ra được. Phong thương bì mao, nhiệt
thương huyết mạch. Phong lưu lại Phế, người bệnh ho, miệng khô, suyễn đầy,
họng ráo, không khát, nhổ ra nhiều đàm đặc, thường thường lạnh run. Nóng quá,
huyết ngưng trệ, chứa kết lại thành mủ, thổ như cháo gạo. Giai đoạn đầu có thể
cứu, mủ thành thời chết.
ĐIỀU 3
Thượng khí, mặt phù thũng, thở rút vai, mạch Phù, Đại, bất trị, lại thêm lợi quá
lắm.
ĐIỀU 4
Thượng khí, Suyễn mà táo, thuộc Phế trướng, muốn thành phong thủy, phát hãn
thời lành.
ĐIỀU 5
Phế nuy, thổ bọt dãi mà không ho, người bệnh không khát, hẳn són đái, tiểu tiện đi

ĐIỀU 9
Mạch Trầm, Trạch tất thang, chủ về bệnh ấy.
TRẠCH TẤT THANG PHƯƠNG
Bán hạ : nửa thăng Tử sâm : 5 lạng
Trạch tất : 3 cân (dùng nước chảy về Đông 3 đấu đun còn 1 đấu 5 thăng)
Sanh cương : 5 lạng Bạch tiền : 5 lạng
Cam thảo : 3 lạng Hoàng cầm : 3 lạng
Nhân sâm : 3 lạng Quế chi : 3 lạng
Tước nhỏ, cho vào nước Thục tất, đun lấy 5 thăng, uống nóng 5 hiệp, đến đêm, hết.
ĐIỀU 10
Hỏa nghịch thượng khí, yết hầu không lợi, chỉ hạ khí, Mạch đông thang chủ về
bệnh ấy.
MẠCH MÔN ĐÔNG THANG PHƯƠNG
Mạch môn đông : 7 thăng Bán hạ : 1 thăng
Nhân sâm : 3 lạng Cam thảo : 2 lạng
Ngạch mễ : 3 hiệp Đại táo : 12 quả
Dùng 1 đấu, 2 thăng nước, đun lấy 6 thăng, ngày uống 3 lần, đêm uống 1 lần.
ĐIỀU 11
Phế ung, Suyễn không nằm được, Đình lịch, Đại táo tả Phế thang chủ về bệnh ấy.
ĐÌNH LỊCH, ĐẠI TÁO TẢ PHẾ THANG PHƯƠNG
Đình lịch : (rang có màu vàng, làm hoàn như viên đạn)
Đại táo 12 quả
Dùng 3 thăng nước, đun Táo lấy 2 thăng, bỏ Táo, cho Đình lịch vào, đun lấy 1
thăng, uống hết 1 lần.
ĐIỀU 12
Ho mà hung đầy, lạnh run, mạch Sác, họng khô không khát, thường thổ ra đàm, mủ
hôi tanh, lâu lâu thổ ra mủ như cháo gạo, là Phế ung. Cát cánh thang chủ về bệnh
ấy.
CÁT CÁNH THANG PHƯƠNG
Cát cánh : 1 lạng Cam thảo : 2 lạng

Bã đậu : 1 phân (bỏ vỏ, rang, nghiền nát như mỡ)
Làm tán, người mạnh uống 1 đồng tiền xúc, người yếu giảm bớt. Bệnh ở trên cách,
thổ ra mủ, ở dưới cách, tả ra, nếu hạ nhiều không dứt, uống 1 chén nước lạnh, dứt.
“Thiên kim” VI HÀNH THANG : Trị ho, có hơi nhiệt, phiền đầy, trong hung ngầy
ngật khó chịu, là tà thấp, nhiệt kết ở Phế, thành Phế ung.
Vi hành : 2 thăng Ý dĩ nhân : nửa thăng
Đào nhân : 50 hạt Qua biện : nửa thăng
Dùng 1 đấu nước, trước đun Vi hành, lấy 5 thăng, bỏ bã, cho các thuốc vào, đun
lấy 2 thăng, uống 1 thăng, lại uống, thổ ra như mủ.
ĐIỀU 15
Phế ung, hung đầy trướng, khắp mình, mặt, mắt phù thũng, mũi ngặt, nước mũi
trong chảy, không biết thơm thối, chua, cay, ho nghịch, khí lên, suyễn lên khò khè,
Đình lịch, Đại táo tả Phế thang chủ về bệnh ấy.
Vưu Tại Kính nói : “Phương về nguyên trị Phế ung suyễn không nằm được, đây
kiêm có mặt, mắt phù thũng, mũi ngặt, chảy nước mũi, thời phế có biểu tà, nên tán.
Cho nên trước uống Tiểu thang long 1 tễ, sau mới uống thang này”.