CHÙM SỐC SÛÁC KHOỄ 16

NGƯÅ ÀƯÅC THÕT CỐC
Triïåu chûáng chđnh: mïåt mỗi, lẩnh, nhûác cấc chi, chûúáng bng,
bìn nưn. Àùåc àiïím lâ tim àêåp rêët chêåm: 40 lêìn/pht, cố khi chêåm
hún hóåc loẩn nhõp hoân toân.
Xûã trđ:
- Gêy nưn, rûãa dẩ dây bùçng dung dõch tanin 2%.
- Cho ëng nûúác cam thẫo, nûúác låc àưỵ xanh, lông trùỉng trûáng.
- Àiïìu trõ triïåu chûáng.
- Khưng àûúåc dng Adrenalin, Ouabain.
NGƯÅ ÀƯÅC SÙỈN
Chêët gêy àưåc trong sùỉn lâ acid cyanhydric, sùỉn câng àùỉng câng
nhiïìu acid cyanhydric khưng nïn ùn. Vỗ vâ àêìu c chûáa nhiïìu chêët
àưåc.
Triïåu chûáng chđnh:
- Àau bng, nưn, óa chẫy.
- Nhûác àêìu, chống mùåt, nống bûâng mùåt, tai, ngûáa, tï chên
tay
- Ngưå àưåc nùång: vêåt vậ, run, co giêåt, chïët.
Àiïìu trõ
- Rûãa dẩ dây vúái dung dõch KMnO4 1%o.
- Xanh methylen (Coloxyd, Glutylen) dung dõch 1%, ưëng 10ml
tiïm tơnh mẩch chêåm. Nïëu nùång: cấch 10-15' tiïm 1 ưëng, cố thïí tiïm
5-6 ưëng trong 24h cho ngûúâi lúán.
Cố thïí thay xanh methylen bùçng natri nitrit 1% 10ml tiïm tơnh
mẩch chêåm, sau àố tiïm natri hyposulfit 20% 10-20ml tiïm tơnh
mẩch chêåm.
- Truìn dung dõch glucose 30% 500ml vâ dung dõch glucose
àùèng trûúng. Cho nẩn nhên ëng nûúác àûúâng.
CHÙM SỐC SÛÁC KHOỄ 17

phï) hóåc cho hđt amoniac.
- Trúå tim mẩch.
- Lúåi tiïíu: Lasix tiïm tơnh mẩch.
- Nïëu vêåt vậ: cho an thêìn (cêìn thêån trổng).
- Trûúâng húåp nùång: thúã oxy, hư hêëp hưỵ trúå vâ cho thúã nhiïìu àïí
loẩi nhanh cưìn ethylic.
- Truìn glucose 10% 500ml, ln chuín vúái dung dõch
bicarbonat 14%o - 2 giúâ 1 lêìn.
- Àïì phông viïm phưíi nïëu hưn mï (khấng sinh).
NGƯÅ ÀƯÅC THËC NG
Liïìu gêy chïët ca Gacdếnal lâ 5g nhûng cố ngûúâi chó ëng 1g
cng cố thïí tûã vong; liïìu gêy chïët ca cloran lâ 10g.
Triïåu chûáng chđnh:
- Ngưå àưåc nhể: ng say, thúã vêỵn àïìu, mẩch vêỵn àïìu vâ rộ, côn
phẫn ûáng khi vếo da, chêm kim cấc phẫn xẩ gên vâ àưìng tûã giẫm
hóåc vêỵn bònh thûúâng.
- Ngưå àưåc nùång: hưn mï sêu, thúã chêåm vâ nưng, khô khê, mẩch
nhanh, huët ấp hẩ hóåc khưng ào àûúåc, àưìng tûã co vâ giẫm phẫn
xẩ vúái ấnh sấng, phẫn xẩ gên mêët.
- Tòm barbituric trong nûúác tiïíu (+).
Nïëu àïí tònh trẩng kếo dâi, sùn sốc khưng tưët, bïånh nhên cố thïí
liïåt trung têm hư hêëp, ph phưíi cêëp, viïm phưíi
Xûã trđ:
- Theo dội mẩch, nhiïåt àưå, huët ấp, nhõp thúã.
- Xết nghiïåm nûúác tiïíu vâ chêët nưn tòm barbituric (cêìn 50ml
nûúác tiïíu).
- Xết nghiïåm àûúâng huët, ure huët, amoniac huët, dûå trûä
kiïìm, àûúâng niïåu, xeton niïåu àïí loẩi cấc ngun nhên hưn mï khấc.
CHÙM SỐC SÛÁC KHOỄ 19


- Thúã oxy ngùỉt quậng tûâng 15' mưåt: ln ln giûä cho àûúâng thúã
lûu thưng, thûúâng xun ht àúâm rậi, àïí bïånh nhên nùçm àêìu thêëp
vâ nghiïng àêìu cho àúâm rậi dïỵ chẫy ra Sùén sâng chưëng ngûâng
thúã, àùåt nưåi khđ quẫn vâ hư hêëp hưỵ trúå khi cêìn.
- Chưëng nhiïỵm trng àûúâng hư hêëp: cho khấng sinh.
CHÙM SỐC SÛÁC KHOỄ 20

- Tiïm lobelin, vitamin
- Theo dội dûå trûä kiïìm vâ àiïån giẫi àưì trong thúâi gian truìn
dung dõch kiïìm.
- Ch viïåc ni dûúäng bïånh nhên, chưëng loết, giûä êëm nïëu trúâi
rết hóåc thên nhiïåt thêëp.
Ngưå àưåc opi, morphin, codein, heroin, dolosan
Triïåu chûáng ngưå àưåc bùỉt àêìu xët hiïån vúái liïìu 0,05g vúái ngûúâi
khưng nghiïån, liïìu chïët vâo khoẫng 0,25g. Nhûäng bïånh nhên bïånh
gan, ph niïm, Addison nhẩy cẫm hún vúái morphin.
Triïåu chûáng:
- Ngưå àưåc nùång: hưn mï, àưìng tûã giận, chïët trong vâi giúâ.
- Ngưå àưåc nhể hún: mẩch nhanh, tim àêåp nhanh, nưn oể liïn
tiïëp, thiïíu niïåu, vêåt vậ, mï sẫng, àưìng tûã co. Sau vâi giúâ: mẩch vâ
nhõp thúã chêåm lẩi, huët ấp hẩ, tđm tấi tùng, co giêåt, giận àưìng tûã
bấo hiïåu sùỉp tûã vong. Tưín thûúng trung khu hư hêëp cố thïí gêy
ngûâng thúã vâ chïët nhanh.
Tiïn lûúång khẫ quan nïëu nẩn nhên côn phẫn ûáng d rêët nhể
vúái cấc kđch thđch bïn ngoâi.
Xûã trđ:
- Rûãa dẩ dây bùçng thëc tđm 1%o, Tanin 1-2% kïí cẫ ngưå àưåc do
tiïm vò morphin thẫi mưåt phêìn qua niïm mẩc dẩ dây.
- Nïëu try hư hêëp: hư hêëp hưỵ trúå cêëp. Àùåt nhanh nưåi khđ quẫn
vâ dng mấy hư hêëp.

kếm, sûác chưëng àúä lẩi bïånh têåt ëu, rêët dïỵ mùỉc bïånh, sûác lao àưång
st kếm, nùng sët khưng cao, thu nhêåp thêëp dêỵn àïën cẫnh gia
àònh tng thiïëu.
Bûäa ùn gia àònh lâ dõp têåp húåp mổi thânh viïn trong gia àònh
àïí cố thïí trao àưíi thưng tin, têm tû, tònh cẫm.
Bûäa ùn gia àònh lâ thúâi àiïím mâ mổi ngûúâi trong gia àònh
mong àúåi àïí àûúåc ùn nhûäng mốn ùn ngon truìn thưëng quen thåc,
àïí àûúåc chia sễ nhûäng niïìm vui, àïí àûúåc nhêån nhûäng lúâi khuën
khđch an i, nhûäng lúâi khen con cấi hổc giỗi tiïën bưå, biïët chổn bẩn
tưët, nhûäng lúâi àưång viïn mể àậ tưën cưng sûác vâ tònh cẫm àïí tẩo ra
cấc mốn ùn ngon àem lẩi ngìn vui cho cẫ gia àònh. Bûäa ùn lâ chêët
keo gùỉn bố mổi thânh viïn trong gia àònh lẩi vúái nhau. Cho nïn cêìn
hïët sûác trấnh mùỉng mỗ, riïëc mốc con cấi trong bûäa ùn, trấnh nhûäng
lúâi nối bûåc tûác, bêët àưìng giûäa bưë mể lïn àêìu con cấi trong bûäa ùn.
Trúâi àấnh côn trấnh bûäa ùn, xin mổi ngûúâi àûâng coi thûúâng. Cêìn
nhúá khi mổi ngûúâi trong gia àònh ngưìi vâo bûäa ùn khưng côn thêëy
hûáng th nûäa, chêët keo ca bûäa ùn àậ mêët hiïåu lûåc kïët dđnh thò àố
cng lâ dêëu hiïåu bấo súám nguy cú tan rậ ca gia àònh.
Cng cưë vâ cẫi thiïån bûäa ùn gia àònh àang lâ mưåt u cêìu cêëp
bấch vò sûác khoễ, sûå an toân vâ hẩnh phc ca cấc gia àònh.
CHÙM SỐC SÛÁC KHOỄ 23

Mën cẫi thiïån bûäa Ỵùn gia àònh, mổi ngûúâi trong gia àònh àïìu
phẫi cố thûác àống gốp vâo tẩo ngìn thûåc phêím cho bûäa ùn. úã
nưng thưn, mổi ngûúâi trong gia àònh, ngûúâi lúán, trễ em, c giâ àïìu
cố thïí gốp sûác vâo xêy dûång ư dinh dûúäng àïí cố thïm ngìn thûåc
phêím bưí sung cho bûäa ùn hâng ngây.
Ư dinh dûúäng lâ cấc hoẩt àưång trưìng trổt, chùn ni nhùçm mc
tiïu cung cêëp thûåc phêím bưí sung hâng ngây cho bûäa ùn gia àònh
bùçng cấch têån dng cấc mẫnh àêët thûâa úã búâ ao, àêìu nhâ, gốc vûúân,


àûúåc khai thấc. Ư dinh dûúäng hâng ngây cung cêëp rau quẫ tûúi,
trûáng tûúi, cấ tûúi tẩi chưỵ cho bûäa ùn gia àònh, àûúåc àẫm bẫo an
toân tuåt àưëi vò rau khưng bõ bốn nhiïìu phên àẩm, khưng bõ phun
nhiïìu hoấ chêët trûâ sêu, khưng bõ tûúái bùçng phên tûúi cố nhiïỵm giun
vâ vi trng gêy bïånh hóåc nûúác tûúái cố pha nûúác thẫi cưng nghiïåp
cố nhiïìu kim loẩi nùång àưåc, thõt cng àûúåc àẫm bẫo khưng cố hoấ
chêët tùng trổng.
Cấc gia àònh úã nưng thưn cêìn têån dng mổi mẫnh àêët thûâa
quanh bïëp, quanh nhâ àïí xêy dûång ư dinh dûúäng. Cấc gia àònh úã
thânh phưë tuy khưng cố àêët, cng nïn têån dng mổi khoẫng khưng
cho phếp lâm vûúân treo, àùåt chêåu cẫnh trưìng cấc loẩi cêy gia võ -
thëc, thïm mâu xanh vâ hûúng võ cho cåc àúâi.
Ngoâi hoẩt àưång xêy dûång ư dinh dûúäng, mổi thânh viïn lúán
trong gia àònh àïìu cêìn hổc lêëy mưåt nghïì àïí cố cưng ùn viïåc lâm, cố
thu nhêåp ưín àõnh, àống gốp phêìn tiïìn mua thûåc phêím cho bûäa ùn
gia àònh.
Khưng thïí tưí chûác bûäa ùn gia àònh húåp l nïëu khưng cố hiïíu
biïët vïì nhu cêìu dinh dûúäng ca cú thïí vâ giấ trõ dinh dûúäng ca cấc
thûåc phêím. Àiïìu quan trổng trûúác mùỉt lâ hổc ngay cấch àấnh giấ
xem bûäa ùn ca gia àònh ta ùn cố húåp l khưng, cố à dinh dûúäng
khưng.
Trûúác hïët cêìn xem mổi thânh viïn trong gia àònh cú à cúm, à
ngư, à khoai ùn khưng? Cố ùn à no khưng?
Nïëu ùn no, ngûúâi lúán giûä àûúåc cên, trễ em cên ào phất triïín
àïìu àùån cố nghơa lâ àậ àẫm bẫo àûúåc bûäa ùn à sưë lûúång.
Vïì mùåt chêët lûúång ca bûäa ùn thò khưng thïí chó dûåa vâo thõt cấ
mâ cêìn xem cấc mốn ùn bêìy úã trïn mêm thûác ùn.
Gia àònh cố thïí lâm nhiïìu hóåc đt mốn nhûng cú bẫn ngoâi cúm
bûäa ùn phẫi cố mốn rau lâ mốn cung cêëp cấc chêët khoấng, vitamin

quẫ chđn.
Cấc mốn ùn ngon úã Viïåt nam thûúâng lâ cấc mốn ùn hưỵn húåp
nhiïìu loẩi thûåc phêím vâ cố nhiïìu gia võ kđch thđch ùn ngon miïång.
Tốm lẩi cố thïí àấnh giấ bûäa ùn:
- À sưë lûúång theo cẫm giấc mổi ngûúâi àûúåc ùn cúm à no.
- À vïì chêët lûúång: cố mốn rau, mốn giêìu àẩm bếo, mốn canh,
gia àònh cố dûå trûä mốn dûa, lổ mëi vûâng, nưìi cấ kho.
- Chïë biïën cấc mốn ùn thay àưíi, hưỵn húåp nhiïìu loẩi thûåc phêím,
cố nhiïìu gia võ.
- Àẫm bẫo vïå sinh: thûác ùn khưng àûúåc lâ ngìn gêy bïånh
Cêìn quan têm tưí chûác tưët cấi bïëp. Mën cẫi thiïån bûäa ùn cêìn:
- Tưí chûác nhâ bïëp thoấng àậng, ngùn nùỉp, sẩch sệ.
CHÙM SỐC SÛÁC KHOỄ 26

- Cố trang bõ phûúng tiïån bẫo quẫn thûåc phêím, dng c cùỉt,
gổt, dao sùỉc, thúát bùçng trấnh dao cn thúát lộm. Nïëu cố àiïìu kiïån
trang bõ t lẩnh, lô nûúáng, nưìi hêìm.
- Cố à nûúác tẩi chưỵ àïí rûãa tay, rûãa rau, rûãa bất.
Tốm lẩi, mën cẫi thiïån bûäa ùn gia àònh, gia àònh cêìn nhêån
thûác rộ àûúåc têìm quan trổng ca bûäa ùn, àêìu tû vâo viïåc xêy dûång
nhâ bïëp núi ùn thoấng mất ngùn nùỉp, vïå sinh mổi ngûúâi gốp sûác tẩo
ngìn thûåc phêím phong ph cho bûäa ùn hâng ngây. Bûäa ùn cêìn cố
bưën mốn cú bẫn àẫm bẫo cho mổi ngûúâi àûúåc ùn no, à chêët dinh
dûúäng, ngon lânh vâ tiïët kiïåm.
DINH DÛÚÄNG HÚÅP L VÂ LAO ÀƯÅNG
Gs. Hâ Huy khưi

Con ngûúâi ta úã tíi lao àưång lâ tíi cố thïí àậ trûúãng thânh cẫ
vïì thïí chêët vâ tinh thêìn, lâ lûáa tíi àống gốp nhiïìu nhêët cho xậ hưåi
bùçng sûác lao àưång sấng tẩo ca mònh. Dinh dûúäng húåp l lâ ngun

khêíu phêìn. Chêët bếo chûáa nhiïìu nùng lûúång (gêëp àưi chêët bưåt vâ
chêët àẩm) do àố khi lao àưång nùång cố thïí Ỵùn nhiïìu hún àïí tùng
nùng lûúång mâ khưng tùng nhiïìu thïí tđch bûäa ùn. Khưng nïn chó ùn
chêët bếo àưång vêåt mâ nïn cố 1/3 lâ chêët bếo ngìn gưëc thûåc vêåt cố
nhiïìu trong vûâng, lẩc, àêåu àưỵ
Chïë àưå ùn cêìn à vitamin vâ chêët khoấng: chng ta biïët rùçng
hâm lûúång cấc chêët dinh dûúäng trong thûác ùn khưng àïìu nhau. Ng
cưëc cố nhiïìu gluxit (chêët bưåt), cấc thûác ùn àưång vêåt cố nhiïìu protein
(àẩm), dêìu múä cố nhiïìu chêët bếo (lipit), côn cấc loẩi rau, quẫ cố
nhiïìu vitamin vâ chêët khoấng. Nhû vêåy, chïë àưå ùn húåp l ca ngûúâi
lao àưång cêìn cố à rau, quẫ.
3. Cêìn thûåc hiïån mưåt chïë àưå ùn húåp l, c thïí lâ:
- Bùỉt båc ùn sấng trûúác khi ài lâm búãi vò bûäa ùn sấng cung cêëp
cho cú thïí nùng lûúång vâ cấc chêët dinh dûúäng cêìn thiïët cho lao àưång
bíi sấng sau mưåt àïm dâi bng àối. Tònh trẩng giẫm àûúâng huët
(do àối) trong khi lao àưång cố thïí gêy ra nhûäng tai nẩn nhêët lâ khi
lâm viïåc trïn cao.
- Khoẫng cấch giûäa cấc bûäa ùn khưng quấ 4,5 giúâ. Nhiïìu khi do
chïë àưå lâm ca kđp thưng têìm ngûúâi ta tưí chûác cấc bûäa ùn giûäa giúâ
(hóåc vâo ma thúâi v úã nưng thưn). Cêìn ch àêy lâ cấc bûäa ùn
CHÙM SỐC SÛÁC KHOỄ 28

tuy nhể, nhûng phẫi cên àưëi chûá khưng chó giẫi quët vïì nhu cêìu
nùng lûúång, à cho no bng. Trấnh cho bûäa ùn giûäa giúâ (hay ùn
trûa) quấ nùång, gêy bìn ng, khưng dng bia, rûúåu vâo cấc bûäa
nây.
- Nïn cên àưëi thûác ùn ra cấc bûäa sấng, trûa, tưëi, àẫm bẫo sûå cên
àưëi trong tûâng bûäa ùn. Bûäa ùn tưëi cêìn ùn trûúác khi ài ng 2-3 giúâ.
4. Rûúåu vâ lao àưång:
Rûúåu cố hẩi àưëi vúái sûác khoễ do àố cêìn phẫi hẩn chïë. Rûúåu lâ

Dinh dûúäng húåp l nêng cao sûác àïì khấng ca cú thïí àưëi vúái
bïånh têåt. Nhûäng àûáa trễ bõ suy dinh dûúäng dïỵ mùỉc cấc bïånh óa
chẫy, viïm nhiïỵm àûúâng hư hêëp vâ khi mùỉc bïånh thûúâng nùång hún,
cố t lïå tûã vong cao hún.
ÚÃ cấc nûúác nghêo, kếm phất triïín, cấc bïånh do thiïëu dinh
dûúäng thûúâng ài kêm vúái cấc bïånh nhiïỵm khín - côn phưí biïën.
Thiïëu vitamin A gêy bïånh khư mùỉt dêỵn túái m loâ, thiïëu vitamin D
gêy bïånh côi xûúng, thiïëu vitamin B1 gêy bïånh tï ph. Thiïëu cấc vi
khoấng nhû thiïëu iưët gêy bïånh biïëu cưí vâ rưëi loẩn phất triïín trđ tụå,
thiïëu sùỉt gêy bïånh thiïëu mấu dinh dûúäng.
Suy dinh dûúäng trễ em gêy nïn tònh trẩng chêåm tùng trûúãng
vâ phất triïín (thêëp bế, nhể cên) côn khấ phưí biïën úã nûúác ta. Àố lâ
do chïë àưå ùn thiïëu protein vâ nùng lûúång cng vúái nhiïìu chêët dinh
dûúäng khấc.
Nhâ nûúác ta àậ cố chûúng trònh mc tiïu phông chưëng suy dinh
dûúäng trễ em vâ thiïëu cấc vi chêët dinh dûúäng.
Nhûng khưng phẫi chó cêìn ùn no à, thoẫ thđch lâ khưng côn
vêën àïì dinh dûúäng gò àấng lo nûäa. Thûåc tïë cho thêëy thûâa ùn cng
nguy hiïím khưng kếm thiïëu ùn. Thûâa ùn nghơa lâ ùn quấ nhu cêìu -
gêy tùng cên dêỵn túái bếo phò. Trễ em thûâa cên khi lúán lïn dïỵ trúã
thânh ngûúâi bếo. Nhûäng ngûúâi bếo dïỵ mùỉc cấc bïånh mận tđnh nhû
tùng huët ấp, tiïíu àûúâng vâ nhiïìu bïånh khấc. ÚÃ nûúác ta hiïån nay
bïn cẩnh cấc bïånh do thiïëu dinh dûúäng côn phưí biïën, àậ bùỉt àêìu cố
sûå gia tùng cấc bïånh bếo chïå, tùng huët ấp, tiïíu àûúâng Chùm sốc
y tïë cho cấc bïånh nây rêët tưën kếm, do àố cêìn thûåc hiïån chiïën lûúåc
dûå phông trûúác hïët thưng qua chïë àưå ùn húåp l.
Cêìn quan têm chùm sốc ùn ëng cho ngûúâi àang ưëm vò khi ưëm
thûúâng kếm ùn mâ cấc chêët dinh dûúäng phẫi àûúåc cung cêëp àêìy à.
Ngoâi ra, úã mưåt sưë loẩi bïånh cêìn cố chïë àưå ùn "kiïng". Vđ d, ngûúâi
tùng huët ấp chïë àưå ùn cêìn đt mëi, úã bïånh thêån mận tđnh chïë àưå

khưëi cố thễ (BMI) àïí àấnh giấ tònh trẩng gêy bïånh ca cú thïí.
Cên nùång (kg)
BMI =
Chiïìu cao2 (m)
CHÙM SỐC SÛÁC KHOỄ 31

Ngûúâi ta coi chó sưë BMI bònh thûúâng nïn cố úã giúái hẩn 20-25,
trïn 25 lâ thûâa cên vâ trïn 30 lâ bếo phò.
Mưåt àiïìu cêìn ch nûäa lâ vng chêët múä têåp trung. Múä têåp
trung nhiïìu quanh vng eo lûng tẩo nïn dấng ngûúâi "quẫ tấo tâu"
thûúâng àûúåc gổi lâ bếo kiïíu "trung têm", kiïíu phêìn trïn hay bếo
kiïíu dấng àân ưng vâ múä têåp trung úã phêìn hấng tẩo nïn vốc ngûúâi
"hònh quẫ lï" hay côn gổi lâ bếo phêìn thêëp hay kiïíu dấng àân bâ. Vò
vêåy bïn cẩnh theo dội chó sưë BMI nïn theo dội thïm t sưë vông
bng/ vông mưng, khi tó sưë nây vûúåt quấ 0,9 úã nam giúái vâ 0,8 úã nûä
giúái thò cấc nguy cú tỴùng huët ấp, bïånh tim mẩch, bïånh àấi àûúâng
àïìu tỴùng lïn rộ rïåt.
Bếo phò khưng tưët àưëi vúái sûác khoễ, ngûúâi cấc bếo cấc nguy cú
câng nhiïìu. Trûúác hïët, ngûúâi bếo phò dïỵ mùỉc cấc bïånh tỴùng huët
ấp, bïånh tim mẩch do mẩch vânh, àấi àûúâng, hay bõ cấc rưëi loẩi dẩ
dây, råt, sỗi mêåt.
Bếo phò cố cấc tấc hẩi vâ nguy cú c thïí lâ:
1. Mêët thoẫi mấi trong cåc sưëng:
Ngûúâi bếo phò thûúâng cố cẫm giấc bûãu bưëi khố chõu vïì ma hê
do lúáp múä dây àậ trúã thânh nhû mưåt hïå thưëng cấch nhiïåt. Ngûúâi bếo
phò cng thûúâng xun cẫm thêëy mïåt mỗi chung toân thên, hay
nhûác àêìu tï bët úã hai chên lâm cho cåc sưëng thiïëu thoẫi mấi.
2. Giẫm hiïåu sët lao àưång:
Ngûúâi bếo phò lâm viïåc chống mïåt nhêët lâ úã mưi trûúâng nống.
Mùåt khấc do khưëi lûúång cú thïí quấ nẩng nïì nïn àïí hoân thânh mưåt