BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
ĐINH VĂN THẮNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

KHAI THÁC KÊNH HÌNH KHI DẠY BÀI 12: “VƢỢT QUA
TÌNH THẾ HIỂM NGHÈO” - SÁCH GIÁO KHOA
LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÝ LỚP 5 Sơn La, tháng 5 năm 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
ĐINH VĂN THẮNG


Sơn La, tháng 5 năm 2014
i thc hin Đinh Văn Thắng
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

SGK : Sách giáo khoa
GV : Giáo viên
HS : Hc sinh
TS : Ti
GS 
NXB : Nhà xut bn
THCS : Trung h
THPT : Trung hc ph thông
XHCN : Xã hi ch 


TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC NHỮNG
NĂM GẦN ĐÂY 24
2.1. Quan nim ca giáo viên và hc sinh 24
y h 25
y hc mi 25
2.4. Gii pháp 26
2.4.1. Khâu chuẩn bị về kênh hình 27
2.4.2. Cách thức khai thác và hệ thống câu hỏi cho một số dạng kênh hình 28
2.5. Khai thác mt s t qua tình th hi 33
2.5.1. Khai thác kênh hình 1: 33
2.5.2. Khai thác kênh hình 2: 33
2.5.3. Khai thác kênh hình 3: 34
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM 36
3.1. Mc nghim m 36
ng, a bàn và thi gian thc nghim 36
3.3. Nn hành thc nghim 36
3.3.1. Nội dung thực nghiệm 36
3.3.2. Phương pháp tiến hành thực nghiệm 37
3.4. Kt qu thc nghim 38
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 39
TÀI LIỆU THAM KHẢO 40
1
MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Kin thn trng tâm là nh kin thc ca bài hc bt buc
giáo viên phi truyn th cho hc sinh. Kin thn trng tâm ca bài hc
lch s  tiu hc ch yu là: mc thi gian, hin vt lch s, tranh nh lch s,
n tr, ,  th, bi
 có kin thn trng tâm ca bài hc truyn th cho h

Liên (ch biên
Th Côi, Nhà xut bi hm 2002, nêu lên nhng v khái quát
nht v bing lch s. Giúp chúng ta hiu th nào là bing lch s, vai
trò và vic phân loi bing, các bi to bing lch
s [2].
+ Trong cung dn s dng kênh hình trong SGK lch s THCS
phn lch s Vi      y hc lch s  ng
p 1 phn lch s Vin Th Côi ch biên cho
chúng ta nc và la ch to bing lch
s cho hm ca tri thc lch s  cp tiu h các
cp h khác là nó  m vn dng.
Nguyn Th Công bi nâng cao hiu qu bài
hc lch s  ng ph i hm Hà Ni [3].
+ Nguyng v chung v b
y hc Lch s  i h
phm, nêu lên vai trò, nhim v ca phân môn lch s  ng ph thông [5].
+ Nguyn Th Côi (ch biên), Trn Vit Th, Nguyn
Mnh Kh n Th 
p v m môn Lch si hm nêu lên nh
i GV cn ph c nh [7].
+ Hi Giáo dc Lch s (thuc hi khoa hc Lch s Vit Nam), khoa S
i hi dung n
Khoa hc Giáo di mi vic dy hc lch s lc sinh làm
3
i hc Quc gia Hà N ra cách thc, nhim v cn làm
 i my hng tích cc ly HS làm trung tâm, ý
a pi vi kt qu ging dy [9].
Ngoài ra, v      cp trong mt s công trình ca
PGS.TS. Trịnh Đình Tùng. Hệ thống các phương pháp dạy học Lịch sử ở
trường THCS - n 2. NXB Giáo dc 2001; Phan Ngọc Liên.

+ Đóng góp của khóa luận:
* C th và làm phong phú thêm h thng các PPDH Lch s  ng Tiu
hc
* Thit thi vi po s ng cho bài ging, gây hng
thú hc tp cho hc sinh
* Nâng cao chng bài hc Lch sng yêu cu ci cách giáo dc,
khc phc tình trng chán hc môn Lch s.
4. Giả thiết khoa học
Hin nay vic khai thác kin thc trng tâm trong kênh hình, kênh ch
môn Lch s  ng Tiu hc chú trng và kt qu 
Nt s gii pháp cho vic khai thác kin thn ca kênh hình,
kênh ch  trong các bài hc nhm i my h giúp các
em khc sâu kin th t kt qu hc t
5. Kết cấu của khóa luận
Ngoài phn m u, kt lun, tài liu tham kho, ph lc khóa lun c
kt c
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc khai thác kênh hình kênh chữ
Chƣơng 2. Thực trạng của việc khai thác kênh hình trong dạy học phần lịch
sử ở trƣờng Tiểu học trong những năm gần đây
Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm

5

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC KHAI THÁC
KÊNH CHỮ, KÊNH HÌNH


và hii chú trn nhng v, s kin n lch s dân tc.
 cp hc tip cu vm duy vt lch s, v
vai trò ca qun chúng nhân dân trong lch s, s phát trin hp quy lut ca xã
ha ng sn xut vi s phát trin ca con
i và xã hi.
 bc THCS, THPT hc nâng cao nhng hiu bic hc
mt cách có h thng, sâu sc Lch s  ng THCS, THPT
cung cp cho hc sinh nhng kin thn bao gm: s kin lch s n,
các khái nim, thut ng, tên i, nhng hiu bit v quan
m lí lun, nhng v v u và hc tp phù
hp vi yêu c hc sinh.  cp hc này hc nâng cao và
hoàn chng kin thc v lch s xã hi loi t thi nguyên
thu, c n các thi kì ci, hic sinh hiu rõ
t phát trin ca xã hi, nhng, ng ca
lch s th gin lch s dân tc, mi quan h gia lch s c ta vi lch s
th gii.
* Giáo dục
Tt c các môn hc t t n xã hi  nhng m u
góp phn vào vic giáo dng, tình cm cho hc sinh. Ví d : môn
a lí dy cho hc sinh hi g yêu T quc,
m bo v ng, thiên nhiên; môn 
hc giúp cho hc sinh hiu tính  i, dân t
hoá Vit Nam. Riêng môn Lch s có nh rt ln mà không b môn
c trong giáo dc truyn thc; truyn thu
ng và bt khut ca dân tc Vit Nam trong công cuu tranh
bo v T qung xây dc, cùng nhng truyn tho lý
và ý thc tp ca dân tc. Lch s không ch giáo dc hc sinh tình cm yêu
7
u tranh giai cp, s  ng mà còn
bng cho hc sinh bit yêu quý trân trng và các giá tr ca lao

quan bao gm c vic khai thác kênh hình trong sách giáo khoa nhm phát huy
tính tích cc hc tp ca hc sinh.
1.1.2. Quan niê
̣
m vê
̀
“kiê
́
n thư
́
c” và “kiê
́
n thư
́
c li
̣
ch sư
̉
”
Kiến thức là nhng tri thi hoàn cht thc
i vi cuc sng ca m cc truyn cho
nhau. 

















. Nhng tri thc, kin th có th tr thành kin thc
ca mi HS thông qua quá trình nhn thc, hc tp.
lịch sử” 
Kiến thức lịch sử 










 









 kin thc lch s 
(SGK). 



 , 

, không gian, 

, 



,
, 

, quy 

, 



 







s hc sinh không th trc ti        ng
nghiên c môn khoa hc khác. Trong hc tp lch s 
không th tin hành các thí nghi dng li hin thc lch s khách quan (tr
mng hc bing ch nhn thc lch s mt
cách giàn tip thông qua các tài lii, các du vt ca quá kh hoc
da vào các hing lch s  ca cái mi, ca các dân t
ng v u. cn phrng
khi s dng các ngun tài liu ch s d tham kho, cn phi loi b yu t
ch quan, phi hin thc, yu t  nhn thn thc lch s 
n ra trong quá kh
Tính không lặp lại
Tri thc lch s nhìn chung mang tính không lp li v thi gian và không
gian. Mi s kin, hing lch s ch xy ra mt ln trong mt thi gian và
không gian nhnh.  phân bit s kin này vi s kin khác (ví d
chin tranh th gii 2 gn vi khong thi gian t 193n 1945, gn vi không
gian là ching  các khu vc  Châu Âu, Châu Á - c
n Pháp cui th k XVIII gn vi mc th
1789 vi không gian là nhà ngt hing nào hoàn
10
toàn ging vi s kin nào mà ch có nhng s kin ging nhau lp l
không lp li (ví d   y ra trên dòng sông B ng song cuc
kháng chin chng quân Nam Hán ca Ngô Quyn và cuc kháng chin chng
Mông- Nguyên thi Trn din ra trong nhng khong thi gian khác nhau và có
din bi
i sng xã hi là mt dòng chy không ngng mà  i mt t kinh
t, chính tri ít nhiu cùng thng
dy lch s giáo viên cn cn thi gian và không gian din ra các s kin,
hing lch s 
Lịch sử mang tính cụ thể đậm nét
Lch s là khoa hc nghiên cu tin trình lch s c th cc, các

trình lch sc sp xch s th gii và Lch s
Vich s th gic dc bi Lch s Vit Nam là mt
b phn ca Lch s th gii, cn ph c ri
m th, riêng l. Sp xy hc sinh s thng
ca Lch s th gii vi Lch s Vit Nam và nha lch s
dân tc cho lch s th gii.
* Đặc điểm của nhận thức lịch sử
Quá trình hc tp lch s t quá trình nhn thc cho nên vic
nhn thc môn h theo quy lut chung ca quá trình nhn
thc: t trng, t ng tr v
vi thc tin. Song xut phát t nha môn lch s mà quá trình
nhn thc lch s m riêng:
Trong hc tp lch s hc sinh không th i
ng nghiên c n trc quan trong nhn thc lch s là giai
n hc sinh tip xúc vi tài liu, vi nhng du vt ca quá kh.
Nhn thc lch s bao gi c ti là b phn không
tách ri cng nghiên cu - xã h
tru ng trong nhn thc lch s n mà hc sinh thông qua tip xúc
vi tài liu dùng nh        ng, tái to, ghi
nh t n cht ca s kin, hing lch s.
12
Cun t trng tr v thc tin là quá trình
mà h nhng hiu bit sâu sc v lch s vn dng các tri thc
 hiu hin tng phù hp trong thc ti
Mch s c cu to t các s kin  quá kh cho
n hin ti mà quá trình nhn thc ca hc sinh l gc
sinh d ch s.
Do nhng dy, qua trình nhn thc lch s bu t vic
nm các s kin. Khoa hc chân chính khác vi các quan nim duy tâm  ch nó
da trên các s kin chân tht c c khoa hc t

-  th: phn ánh tin trình phát trin ca mt s kin, hin tng,
quá trình. Theo hình thc phân thành các loi ch yu sau:
-  lch sng là din t không gian, din bin ca mt s kin,
phong trào lch s 
- Tranh, nh lch s bao gm:
+ Tranh, nh lch s phn ánh các hing lch s và hing xã hi.
+ Tranh, nh lch s v chân dung các nhân vt lch s.
+ Tranh, nh lch s v các di tích lch s và không gian lch s.
-  lch s.
Vai trò của kênh hình trong dạy học lịch sử
 dùng trc quan trong dy hc lch s  ng ph thông bao gm
nhiu loi: hin vt lch s, tranh, nh lch sn trc quan quy
       th    dùng trc quan này góp phn
không nh vào vic to bi ng, hình thành khái nim, phát tri  
cung cp kin thc, bng tình cm, nâng cao nhn thc lch s, kh 
thy, ni dung sách giáo khoa lch s hiu kin
kinh tt t l  k.
Kênh hình trong sách giáo khoa không ch s dng trong khi trình bày kin
thc mi mà c khi ôn tp, tng kt, kim tra, hong ngoi khoá và thc
hành. Kênh hình trong sách giáo khoa lch s có ch yu nh
dng ngun kin thc,to hình nh giúp hi kin thc mt cách
ng, làm cho bài ging lch s bt phn khô khan và thêm phn hp dn.
14
Kênh hình là mn trc quan trong dy hc lch s. S dng
 to ln trong vic bng kin thc
cho hc sinh. Do tính quá kh ca lch s nh nên hc sinh không th trc
tip tri giác, quan sát nhng s kin, hing lch s c. Do  to
bing lch s chân th dng li bc tranh quá kh vi b m
n ra thì ngoài lng ca giáo viên phn
trc quan mà ph bin nht hin nay vn là kênh hình trong sách giáo khoa.

n cho hng
. Qua s dng kênh hình
hn tr ng, t tin, linh hoc tp th và ngày càng
làm ch kin thc ca mình.
y, s dng kênh hình trong sách giáo khoa là mt bin pháp hu
hiu nm trong tng th các bin pháp giúp hc sinh nm vng kin thn.
T , bng h ng, tình c c tp cho hc sinh
ng thi góp phn phát trin toàn din các em. Có th nói, s dng, khai thác
kênh hình trong sách giáo khoa lch s, vt ngun kin thc quan
trng là mi ca vii my hc lch s, khc phc
tình trng mà c c Th ng Ph
Lch s i là mt chui nhng s ki i vit s ghi li, ri
i ging s c li hc s li hc thui m
pháp dy hc phi tit cuc cách mc ph
c- i b nhiu công sc mi có th thc hin có hiu qu bài hc
lch s. Vii mi trong s d dùng trc quan nói chung, kênh hình nói
chung riêng, trong dy hc lch sc ht phi nn vng ni dung lch s
c phn ánh trong tranh, nh , b và các lo dùng trc quan khác.
Không nc ni dung lch s thì không th i my hc
lch s  d dùng trc quan nói riêng.
Yêu cầu với kênh hình trong sách giáo khoa
 t hiu qu trong nhim v ng, giáo dc, phát trin nói trên,
kênh hình trong sách giáo khoa phm bo các yêu c
16
- Kênh hình phi phng nghiên cu, phù hp
vi ni dung trình bày  phn kênh ch, không có nhng thông tin sai lch v
mt khoa hc hoc làm phân tán s tp trung chú ý ca hc sinh v s kin
c.
- Màu si t nhiên.
- Các hình t ngay cnh phn kênh ch phi có nng,

Th hai: Nhiu giáo viên lch s  gng tìm tòi, nghiên cu và áp dng
n dy hc m to hng thú hc tp lch s cho
hc sinh. Giáo viên lch s n vn d
- S, chú ý cách trình bày ming sao cho ng, hp dn, giàu hình nh
 lôi cun hc sinh; c gng kt hp nhit gi h
thay th cho mn tht trình; áp
dy hc mng phát huy tính tích cc hc tp
ca hc sinh: dy hc theo nhóm, dy hc nêu vu vn dng
      ch s    n s dng các
t hii vào dy ho ra hng thú
hc tp lch s cho hc sinh.
Th ba: Hu cuc thi lch s c t chc: Thi Olympic
lch s, thi hc sinh gii môn lch s các c i thành công to ln, phát
hin ra nhic. Nhiu cuc thi tìm hiu lch s c phát
ng trên các pn truych s
hiu và hc tp theo t c s quan
ng ng co qu
tu 
ng các câu hi thuc S hc chim t l khá lng tín
hing cho các nhà giáo dc lch s.
Tuy nhiên quá trình day-hc lch s vn ti nhng bt cp và
hn ch l khc phc:
Mt hiên trng rn là trong nhng
 i gian gu nguyên nhân ch
18
quan và khách quan chy-hc lch s ngày càng gin mc báo
 tin truyng v tình trng gim
sút chng mt cách nghiêm trng ca môn Lch s. Qua mt cuc thi trên
truyn hình nhii không khi bàng hoàng, ging hp mt
sinh viên ci hi không bit tên quc hiu cc

n Biên Ph.
Khi nói v ti ác ca M-Dim có -Di
áp nhân dân, lôi kéo nhân dân vào nhà ch ng nghin ngp
 các lp hc không hc v lch s Vit Nam mà phi hc nhng gì mà các
t v a Tng tin công và ni dy mùa Xuân 1975,
thí sinh vi-1975, quân và dân ta không chc c
áp ca th Sau Lê Lai, Lê Li không chc cnh lòng lang d
sói ca thi d n ra ròng rã 2 ngày 1
i th Mùa xuân 1975 máu chy thành
i cht thì nhiu. Sau Lê L
c bit, qua quá trình thc tp ph thông bn thân tôi thy rõ thc trng
hc tp lch s. Rt nhiu hm lo khi
c bi ca hc sinh
i vi môn lch s n các nhà giáo dc lch s phi suy
ngm. Tng THPT Tân Lc-Hoà Bình trong gi hc lch s hc sinh 
xuyên ta Trn Quc Tung ti b
nhoc c li biu d ca Quang Trung khi xut quân ra
Bc tiêu di
 rng tóc
 
Thi trí ca b môn lch s  ca nó. Lch s
cn ph ít nht là nhi không bit và không
thích lch s không còn xuyên tc lch s y na.
c bit s hiu bit v Lch s th gii còn t h  yu là
không bich s, không thuc s kin lch s. Ví d trình bày cuc ni
chin  Trung Quc (1946-1949), có thí sinh vi u là cuc binh bin

Trích đoạn Giải pháp Cách thức khai thác và hệ thống câu hỏi cho một số dạng kênh hình Khai thác kênh hình 3:

---